مۇحتار شاحانوۆتىڭ جازعانى – «بٷگٸنگٸ كەزەڭدە بٷكٸل قازاق حالقىن رۋلىق سەزٸم جاۋلاپ الدى» دەگەنٸ – بۇل شىندىق. ناقتىلاپ ايتقاندا جەرشٸلدٸك, باتىس قازاقستانداعى كەيبٸر قازاقتاردان جەنە وڭتٷستٸك قازاقستاندا بايقالادى.
بٷگٸنگە دەيٸن قازاق حالقىنا كەڭ تاراعان سەگٸز سەرٸنٸڭ ەندەرٸ – «اقباقاي», «القوڭىر», «گاۋھارتاس» سىندى كٶپ ەندەرٸن حالىق ەندەرٸ دەپ ايتىلادى. سەگٸز سەرٸنٸڭ اسىل مۇراسىنان ماگيسترلٸك, كانديداتتىق ديسسەرتاتسييالار قورعالىپ, كٸتاپتار شىعىپ جاتىر.
سەگٸز سەرٸنٸڭ ٶمٸرٸ مەن شىعارماشىلىق تۋىندىلارى تۋرالى 260-تان استام ماقالا, 45 كٸتاپ جازىلىپتى («اقيقات» جۋرنالى №6,2015ج.). وسى كٷنگە دەيٸن كومپوزيتور يليا جاقانوۆ «اققۋلار قونعان ايدىن كٶل» اتتى ٶز كٸتابىندا 1988 جىلى سەگٸز سەرٸنٸ تۇلعا رەتٸندە كٶرسەتسە, 2000 جىلدان باستاپ قازاقتىڭ ەن, مۋزىكا ٶنەرٸندە سەگٸز سەرٸنٸ جوق قىلىپ تاستادى («جۇلدىز» جۋرنالى №10,2003 جىل).
جازۋشى مەرەكە قۇلكەنوۆ «جەنگٸر حان» كٸتابىندە سەگٸز سەرٸنٸ سۋىرىپ سالما اقىن ەكەنٸن كٶرسەتتٸ. ال 2000 جىلدان باستاپ «انا تٸلٸ» گازەتٸندە اقتٶبەلٸك مۇعالٸمٸ بٶرٸباي كەرتەننٸڭ ماقالالارىنجارييالاپ, سەگٸز سەرٸ جوق ويدان شىعارىلعان تۇلعا دەپ اتادى.
ال 2001 جىلى اۋىز ەدەبيەتٸن زەرتتەۋشٸ قاراتاي بيعوجين «انا تٸلٸ» گازەتٸنەن مەدەۋ اۋدان سوت ارقىلى 80 000 مىڭ تەنگە الدى جەنە «انا تٸلٸ» گازەتٸ كەشٸرٸم سۇرادى. بٸراق, وسى كٷنگە دەيٸن ي. جاقانوۆ پەن م. قۇلكەنوۆ ٶز كٸنەلارىن سەزٸنگەن جوق. سوندا سەگٸز سەرٸنٸڭ بار «جازىعى» ول باتىستان ەمەس سولتٷستٸك قازاقستاننىڭ, ورتا جٷزٸ كەرەي ەلٸنٸڭ پەرزەنتٸ بولعانى ما? ول بٷكٸل قازاق ۇلتىنا ورتاق پەندە دەپ سۇلتانماحمۇت تورايعىروۆ:
كەرەيدە قوجابەرگەن, سەگٸز ٶتكەن,
قازاقتىڭ شەجٸرەسٸن جىرقىپ شەرتكەن.
ٷش جٷزگە ٶلەڭمەنەن ٷندەۋ تاستاپ,
ولار دا بٸرلٸك ٷشٸن ەڭبەك ەتكەن.
بٸرجان سال:
سەگٸزدەي اسىل ادام جارلمايدى
حالقىنا بولىپ ٶتكەن تىم جاعدايلى
كەرەيدەن جٷز مىڭ ەيەل ۇل تاپسا دا,
ەشبٸرٸ سەگٸز سەرٸ بولا المايدى.
ۇستازىم سەگٸز سەرٸ, نييازسەرٸ;
سولاردان ٷلگٸ العان مەن بٸرجان سەرٸ.
مۇحتار شاحانوۆتىڭ «مۇقاعالي ماقاتاەۆ پەن جۇقاعالي بۇقاتاەۆ تۋرالى ويتولعاۋ» دەگەن جىرىن ەزٸل ٶلەڭ ەكەنٸ انىق. ٶز باسىم اقىندى ەشقانداي كەمٸتۋدٸ كٶرٸپ تۇرعان جوقپىن. مەنٸ مۇقاعاليدىڭ رۋلاس-جەرلەستەرٸ ەزٸلدٸ اجىراتا الماي داۋ كٶتەرگەنٸ تاڭقالدىردى.
وسىعان دەلەل مۇقاعاليدىڭ مۇحتارعا جاۋابى:
«...مەيلٸ بيلٸك كٶرسەتسە دە ساعان ىلعي كەكەسٸن,
تەك شىندىعىڭ امان تۇرسا, ماقساتىڭا جەتەسٸڭ!
كەشٸر مەنٸ اينالايىن, جٷرگەن بولسام ۇساقتاپ... –
دەپ كٶزٸنە جاس الدى دا, ۇزاق تۇردى قۇشاقتاپ.
مەن سورلىنى قانشاما ادام ٶسەكتەپتٸ, ۇقپاپتى,
مۇقاڭنىڭ سول قولداۋ سٶزٸ ەلٸ ەسٸمنەن شىقپاپتى...
كٶپ جىل بۇرىن ٶتتٸ-كەتتٸ پەندەلٸك, رۋح شاتىسى,
مۇقاڭدى ەندٸ كٸنەلاۋعا جوق ەشكٸمنٸڭ حاقىسى...
بيلٸككە دە, حالىققا دا ەر قىرىنان سەن قۇرىپ,
مۇقاعالي داڭقى سولاي تۇرا بەرەر جاڭعىرىپ.
ايىرا الماۋ قايعى ەمەس پە قالايى مەن جاقۇتتى?
قاراسازداي اۋىلى بار ەربٸر اقىن باقىتتى!..»
ەندٸ «مۇحتار ەۋەزوۆ, سەبيت مۇقانوۆ باستاعان جازۋشىلارعا تاعىلعان كٸنە نەمەسە زىليحا اپايدىڭ مۇڭى» دەگەن م.شاحانوۆتىڭ جىرى تۋرالى. جالپى ايتقاندا بۇل جىر اششى شىندىقتى ايتىپ تۇر. سوندىقتان مەن جىردى قولدايمىن. ەندٸ ناقتى ايتقاندا:
«ٷش ەرٸپتٸڭ» ادامدارى ماعجاندى ۇستاپ جاتقاندا,
ولاردىڭ زور جۇلقۋىنان قۇلاي كەپ,
زىليحانىڭ قۇلاعىنا سىبىرلاپتى ول بىلاي دەپ:
– كەي تۇلعالار مەن ٷشٸن جاي شٶپ بولدى.
اينالدى ولار رۋحسىزدىڭ كٷش, قارۋىنا.
ال بٷگٸنگٸ ۇستالۋىما,
ەسٸڭە تۇت, ەۋەزوۆتٸڭ پەندەلٸگٸ سەپ بولدى...
بٸزگە بەلگٸلٸ, ماعجان ابايدان كەيٸنگٸ ەكٸنشٸ اقىن, ٶز حالقىنىڭ تاعدىرىن ويلاعان. مۇحتار ەۋەزوۆ ٶز حالقىنىڭ تاعدارىن شىن ويلاسا بالالارىن ورىس مەكتەپتەرگە بەرمەس ەدٸ.
«جامبىلدىڭ «دارا ەرەكشەلٸگٸ» جەنە ونىڭ تۋعان اۋىلىندا بولعان كەزدەسۋ» اتتى جىرعا كەلسەك, جامبىلعا قانداي, كٸمگە ٶلەڭ شىعار دەسە, ول ويلانباستان اعىلىپ شىعارا بەرگەن.
ەگەر جامبىل ستاليننٸڭ ميلليونداعان قازاقتى جاساندى اشتىقپەن قىرعانىن, قازاق حالقىنىڭ قايماعى 1937-1938 جىلدارىندا اتىلعانىن جەنە رەيحستاگقا جەڭٸس تۋىن 1945 جىلى بٸرٸنشٸ كٶتەرگەن قازاق راحىمجان قوشقارباەۆ پەن بۋلاتوۆتىڭ ورنىنا گرۋزين كانتارييا, ورىس ەگوروۆتى دٷنيەجٷزٸنە جارييالاعانىن بٸلسە, جامبىل ستالينگە ٶلەڭ ارماق تۇرماق, اتىن دا اتاماس ەدٸ.
قورىتىپ ايتقاندا – مۇحتار شاحانوۆتىڭ وسى مەلٸمدەمەسٸنٸڭ ٶزەكتٸلٸگٸ ەشقانداي داۋ تۋعىزباۋ كەرەك. ناقتى فاكتٸلەر كەلتٸرٸپ, پٸكٸرٸمنٸڭ باسىندا كٶرسەتٸپ, كەتكەن قازاق جەرٸندە, جيٸركەنٸشتٸ قۇبىلىستاردى تٸزبەكتەپ ايتا بەرۋگە بولادى. بٸراق ناقتى مەلٸمدەمەگە پٸكٸرٸمدٸ ايتقانىممەن توقتايىن.
مۇحتار شاحانوۆتى ويى دۇرىس – اتاقتى ادامداردىڭ كەمشٸلٸگٸن اۋىزعا الۋ كەرەك, تەك جالاڭ ماقتاعاندى قويۋ قاجەت. ەلٸمٸزدە شىندىق ارناسى ورىن السا, سوندا ۇلتىمىز بەيشارا كٷيگە تٷسپەيدٸ. قازٸرگٸ اقىن-جازۋشىلار, عالىمدار, قوعام قايراتكەرلەرٸنٸڭ وردەن العاندارىنىڭ سانى كٶپ, ساپاسى جوق. قىسقاسىن ايتقاندا قازاق قوعامى شٸرۋگە بەت الدى.
تٶلەۋبەك سەيٸتقاليۇلى,
قازاقستاننىڭ ازاماتتىق «ازات» قوزعالىسىنىڭ 1995-1996 جج.تٶراعاسى,
قر سەۋلەتشٸلەر جەنە جۋرناليستەر وداقتارىنىڭ مٷشەسٸ.
