«اۋدانىمىزدىڭ ەر ەلدٸ مەكەنٸندە ەر تٷرلٸ قاجەتتٸلٸكتەرٸ مەن كٶڭٸل-كٷيلەرٸ ەرتٷرلٸ تۇرعىندار تۇرادى دەسەك, دۇرىس شىعار. مىسالى, كٶكتالدا مىڭعا جۋىق تۇرعىن قانداستار بولىپ تابىلادى, ولاردىڭ كٶكتال ٸشٸندە جەكە «نۇر بەسٸك» شاعىن اۋدانى بار. اگروگورودوكتا - كٶپشٸلٸگٸ جەرگٸلٸكتٸ تۇرعىندار. بۇل - تسەلينوگرادتان بەرٸ وسىندا تۇرىپ جاتقانداردىڭ ۇرپاعى.
نەگٸزگٸ پروبلەمالارعا توقتالاتىن بولساق, بٷگٸنگٸ كٷنٸ بۇل تۇرعىن ٷي الاپتارىنداعى جٷيەلٸ مەسەلەلەردٸڭ باسىم بٶلٸگٸ شەشٸلگەنٸن ايتا كەتكەن جٶن. ەگەر ينفراقۇرىلىمعا كەلسەك, كٶكتال-2 - سونىڭ جارقىن مىسالى. جارىقتاندىرۋ 100 پايىز شەشٸلگەن, جولدار اسفالتتالعان, ورتالىق گاز, سۋ, كەرٸز قۇبىرلارى تارتىلعان, مەكتەپ بار, جاقىندا عانا «قورعالجىن» ٷلكەن الاڭى اشىلدى. قازٸر بٸز قازٸرگٸ جاعدايدى ساقتاۋمەن جەنە قولدا بار ينفراقۇرىلىمدى جاقسارتۋمەن اينالىسىپ جاتىرمىز», - دەدٸ اۋدان باسشىسى.
ونىڭ دەرەگٸنشە, كٶكتالدا دا جولداردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى اسفالتتالعان. ٶكٸنٸشكە قاراي, اسفالت تٶسەلمەگەن كٶشەلەر بار. بٸراق ەكٸ جىلدىڭ ٸشٸندە بۇل مەسەلە تولىعىمەن شەشٸلمەك. بٷگٸنگٸ تاڭدا بۇل - نەگٸزگٸ سۇراقتاردىڭ بٸرٸ. سونىمەن قاتار, مۇندا ەندٸ ەلەۋمەتتٸك نىسانداردىڭ سانى كٶبەيەدٸ. 2019 جىلى مۇندا كٶكتال ساياباعى اشىلدى. بۇل - بٷكٸل وڭ جاعالاۋداعى ەڭ ٷلكەن ساياباق.
«اگروگورودوك تۇرعىن الابى تۋرالى ايتاتىن بولساق, مۇندا كٷردەلٸ پروبلەمالار بار. سەبەبٸ, ٷيلەر شىن مەنٸندە باتپاقتى جەرلەردە ورنالاسقان. وڭ جاعالاۋدا ورنالاسقان تٶرت باتپاق ايماقتىڭ بارلىعى اگروگورودوك اۋماعىندا ورنالاسقان. كٶپتەگەن تۇرعىندار ٷيلەرٸن ەرٸگەن جەنە جەر استى سۋلارىنىڭ باسىپ قالۋىمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر. بٸراق بۇل مەسەلە دە بٸرتٸندەپ شەشٸلۋدە. اگروگورودوك تۇرعىن الابىندا بۇل مەسەلەنٸ كەزەڭ-كەزەڭٸمەن الىپ تاستايتىن كەرٸز جوباسى ەزٸرلەنۋدە», - دەپ اتاپ ٶتتٸ جٷسٸپ راحاتۇلى.
بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى تاقىرىبى, ەرينە, باسپانا مەسەلەسٸ ەكەنٸ بەلگٸلٸ. بۇل بٷكٸل ەلورداعا تەن «تەما». حالىق سانىنىڭ قارقىندى ٶسۋٸنە بايلانىستى سولاي قالىپتاستى. 2010 جىلى قالادا 600 مىڭ ادام تۇراتىن بولسا, 2020 جىلعا قاراي 1 ميلليون 200 مىڭ مەجەدەن اسىپ كەتتٸك. ياعني, 10 جىلدا ەلوردا تۇرعىندارىنىڭ سانى ەكٸ ەسەگە ٶستٸ.
ەكٸم تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعىنىڭ قىزمەتٸنە, ينفراقۇرىلىمنىڭ توزۋىنا بايلانىستى سۇراقتار دا كٶپ ەكەنٸن جاسىرمادى. مەسەلەن, قازٸر قىس مەزگٸلٸنە قىزۋ دايىندىق جٷرٸپ جاتىر. ال كٶپتەگەن ٷيلەردە ينفراقۇرىلىمنىڭ توزعانى سونشالىق, مۇنىڭ بەرٸنە قىرۋار قارجى سالۋ كەرەك. تۇرعىندار ٷشٸن 10-15 ميلليون جيناۋ قىمبات ەرٸ قيىنعا تٷسەدٸ. سوندىقتان ەكٸمدٸك جاعدايدان بارىنشا تيٸمدٸ شىعۋدىڭ نۇسقالارىن قاراستىرىپ جاتىر.
«مەن اۋدان تۇرعىندارىمەن كٷندە سٶيلەسەمٸن. بٸرٸنشٸدەن, بٸزدٸڭ ينسپەكتورلار وتىراتىن تۇرعىن الاپتاردىڭ ٶزدەرٸنٸڭ چاتتارى بار. بٸز ولارمەن تەۋلٸك بويى بايلانىستامىز. ەكٸنشٸدەن, بٷكٸل اۋداننىڭ چاتى بار, ولار ٶز سۇراقتارىن جازىپ, ٶتٸنٸشتەرٸن جولداپ, اشىق سىناپ, العىس ايتا الادى. كەيدە ورتالىق بٶلٸكتٸڭ تۇرعىندارى قالا شەتٸنە تىم كٶپ مەن بەرٸلگەنٸنە رەنجٸپ قالاتىنى بار. بەلكٸم, مۇنىڭ سەبەبٸ بار شىعار, بٸراق بٷگٸندە وسىندا بار ٶركەنيەتتٸڭ يگٸلٸگٸ شەت ايماقتاردىڭ تۇرعىندارى ٷشٸن ەرقاشان قول جەتٸمدٸ ەمەس ەكەنٸن تٷسٸنۋ كەرەك. مەن ٷنەمٸ حالىقپەن ەسەپ بەرۋ كەزدەسۋلەرٸن ٶتكٸزەمٸن, ال شەتتە كٶتەرٸلٸپ جاتقان كٷندەلٸكتٸ مەسەلەلەر اۋداننىڭ ورتالىق بٶلٸگٸنٸڭ تۇرعىندارىمەن تالقىلانبايدى», - دەدٸ جٷسٸپ جۇماعۇلوۆ.
ٶكٸنٸشكە وراي, ينتەرنەتتٸڭ جىلدامدىعى ناشار, گازداندىرۋ جاقىندا جەتتٸ, بارلىق جەردە جولدار مەن تروتۋارلار جوق. بٸراق كٶكتالدىڭ كەيبٸر كٶشەلەرٸندە بۇلار مٷلدەم بولماعانىن دا ۇمىتپاعان جٶن. سوندىقتان تۇرعىن ٷي الاپتارى, تۇرعىندارعا نٶلدەن دەرلٸك جايلىلىق جاساۋ مەسەلەلەرٸ باسىم.
جاۋاپتى شەنەۋنٸك مەملەكەت باسشىسى شەت ايماقتاردى دامىتۋ مٸندەتٸن ٶزٸ قويعانىن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ ويىمشا, بۇل دۇرىس. قالانىڭ ورتالىق بٶلٸكتەرٸندە بار نەرسە بارلىق ايماقتارىندا بولۋى كەرەك.
«ەلەۋمەتتٸك كٶمەك تۋرالى ايتاتىن بولساق, بۇل تەك ماتەريالدىق قۇرالدارعا عانا قاتىستى ەمەس. ول دەنساۋلىق ساقتاۋ, بٸلٸم بەرۋ سالاسىنا دا قاتىستى بولۋى مٷمكٸن. ەگەر ادام ماتەريالدىق كٶمەك كەرەك دەگەن سۇراققا جٷگٸنسە, ونى كٶرسەتۋگە ەرقاشان مٷمكٸندٸگٸمٸز بولا بەرمەيدٸ. بٸزدە قارجىلىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ تٸكەلەي تەتٸكتەرٸ جوق. «ەگەر ادامعا كٶمەكتەسكٸڭ كەلسە, وعان بالىق ەمەس, قارماق بەر» دەگەن سٶز بار. ادام بٸزگە قارجىلىق كٶمەك تۋرالى سۇراقتارىمەن كەلسە, بٸز ونىڭ ٶمٸرٸنٸڭ بارلىق سالالارىنداعى مەسەلەلەردٸ قامتۋعا تىرىسامىز. مىسالى, بٸز دەنساۋلىق جاعدايىن سۇرايمىز. ول بٸز شەشۋگە تىرىسىپ جاتقان دەنساۋلىق مەسەلەسٸن ايتادى. بالالاردىڭ تەربيەسٸ, مەكتەپكە, بالاباقشاعا, قوسىمشا بٶلٸمدەرگە بارۋىن سۇراعان سوڭ, ولاردىڭ دا شەشٸمٸن تابۋىن قاراستىرامىز. مۇنداي جاعدايلاردا بۇرىننان بار مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردىڭ كٶمەگٸ زور», - دەدٸ جٷسٸپ راحاتۇلى.
جاقىندا اۋداندا سوڭعى سەگٸز جىل بويى كٶتەرٸلگەن مەسەلە شەشٸمٸن تاپتى, شەتكەرٸ ايماق جوعارى جىلدامدىقتى ينتەرنەتكە قوسىلا باستادى. كەزٸندە ەلوردانىڭ سەۋلەتتٸك كەلبەتٸن ساقتاۋ ٷشٸن اۋا ارقىلى سىمداردى تارتۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدانعان بولاتىن. ەگەر ينتەرنەت تارتۋ قاجەت بولسا, ونى تەك جەر استىنان تارتۋ كەرەك. بٸراق بۇل مٷمكٸن ەمەس. مىسالى, اگروگورودوك تۇرعىن الابىندا تەحنيكالىق دەلٸزدەر تىم تار. گاز قۇبىرى ٶتەتٸن جەردە بۇزا المايتىن بەلگٸلٸ بٸر قاۋٸپسٸزدٸك ايماعى بار. سونداي-اق زاڭ بويىنشا وپتيكالىق تالشىق ادامداردىڭ جەكە مەنشٸگٸنە ەسەر ەتپەۋٸ كەرەك. وسى سەبەپتٸ جاڭا نۇسقالاردى ٸزدەۋگە تۋرا كەلدٸ. قالا ەكٸمٸ التاي كٶلگٸنوۆپەن كەزدەسۋدە وسى مەسەلە ٶتكٸر قويىلدى.
«بٸز سىمداردى ەۋە جەلٸلەرٸ بويىمەن, ياعني تٸرەكتەر بويىمەن جٷرگٸزۋدٸ شەشتٸك. بۇل تٸرەكتەر بۇرىننان بار جەنە بٸز ولاردىڭ بويىمەن ينتەرنەت جەلٸسٸن سالۋ مٷمكٸندٸگٸمٸز بار. ينۆەستور رۇقسات العاننان كەيٸن بۇل جۇمىسقا كٸرٸسٸپ كەتتٸ.
ەرينە, بٸز ەدەمٸ سەۋلەتتٸك كەلبەتتٸ قالايمىز. بٸراق وبەكتيۆتٸ تٷردە قاراساڭىز, بۇل ادامدار بٷگٸن ٶركەنيەتتٸڭ قاراپايىم ارتىقشىلىقتارىنسىز قالۋى كەرەك دەگەندٸ بٸلدٸرمەيدٸ, بۇل كٶرٸنٸس ەرتەڭ قالپىنا كەلتٸرٸلۋٸ مٷمكٸن. مەن وسىندا جەنە قازٸر ٶمٸرٸمدٸ جاقسارتقىم كەلەدٸ, تٸپتٸ كەيبٸر ىڭعايلىلىقتى قۇربان ەتسەم دە», - دەپ تٷسٸندٸردٸ اۋدان باسشىسى.
جٷسٸپ جۇماعۇلوۆ اۋدان تۇرعىندارىنىڭ شامامەن 54 پايىزى گازعا قوسىلعانىن جەتكٸزدٸ. 2023 جىلدىڭ كٶكتەمٸنە تامان 100 پايىز قوسىلماق.
استانا تاريحىنىڭ باستاۋ الاتىن تۇسى – سارىارقا اۋدانى. مۇندا ادامدار بٸر-بٸرٸن تانيدى, مۇندا ٶتە جىلى دەستٷرلەر بار. تٸپتٸ, ينفراقۇرىلىمنىڭ ٶزٸ ادامداردى بٸر-بٸرٸنە جاقىنداتۋعا كٶمەكتەسەدٸ. مۇندا استانامىزدىڭ قالاي قۇرىلعانى تۋرالى ەستەلٸكتەر جەتەرلٸك. مۇندا كٶپتەگەن تاريحي نىساندار ورىن تەپكەن. سونىمەن قاتار, استانانىڭ قالاي سالىنعانىن كٶرگەن جەرگٸلٸكتٸ حالىق تا وسى اۋداندا كٶپ.
«بٷگٸندە كٶكتال-2 ەلدٸ مەكەنٸندە 800 ورىندىق كٶپسالالى اۋرۋحانانىڭ قۇرىلىسى قارقىندى جٷرگٸزٸلۋدە. قۇرىلىس اياقتالعاننان كەيٸن كٶپتەگەن تۇرعىندار سول جاققا باعىت الادى دەپ ويلايمىن. اگروگورودوك تۇرعىن الابىندا تٸلەنديەۆ داڭعىلى, 36 مەكەنجايى بويىنشا ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىعى سالىنىپ جاتىر. سارىارقادا بٸر عانا كينوتەاتر بار ەكەنٸ بارشامىزعا مەلٸم. كيٸم-كەشەك, كينوتەاتر, كٶتەرمە ساۋدا ورتالىعى بار ساۋدا ويىن-ساۋىق ورتالىعىن سالۋدى جوسپارلاپ وتىرمىز. بۇل ٷلكەن جٷيەنٸڭ بٸرٸ.
ٸرٸ جوسپارلار تۋرالى ايتاتىن بولساق, «نۇر بەسٸك» ىقشاماۋدانىنداعى ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىم قۇرىلىسىن تولىعىمەن اياقتاپ جاتىرمىز. 2019 جىلدان بەرٸ وندا كٶشەلەرگە اسفالت تٶسەلٸپ, 84 جارىقتاندىرۋ باعانالارى ورناتىلدى, بالالار ويىن الاڭدارى سالىندى. بيىل ينفراقۇرىلىم – كەرٸز, سۋ جەنە كاناليزاتسييا قۇرىلىسىن اياقتايمىز», - دەدٸ جٷسٸپ راحاتۇلى.
