شاراعا Dalanews.kz تٸلشٸسٸ دە قاتىسىپ قايتقان بولاتىن.
"رەسەيدٸڭ ٸس-ەرەكەتٸن ٶزگەرتۋ ٷشٸن سانكتسييا شارالارىن قابىلداعانىمىزدى ايتقىم كەلەدٸ. مۇندا بٸر نەرسەنٸ اتاپ ٶتۋ كەرەك: ولاردىڭ بٸزدٸڭ سايلاۋعا جەنە مەملەكەتتٸك اقپاراتقا ارالاسۋ سيياقتى ەرەكەتٸ بولدى. بۇعان بٸز ودان ەرٸ شىداي المايمىز.
بٸراق قازاقستانعا كەلەتٸن بولساق, سانكتسييالاردىڭ مٸندەتتٸ سالدارىن بولدىرماۋى ٷشٸن جۇمىس ٸستەدٸك جەنە ٸستەي بەرەمٸز دەگٸم كەلەدٸ. بٸز بۇل سانكتسييالاردىڭ قازاقستانعا ەسەر ەتكەنٸن قالامايمىز", - دەدٸ وسى كەزدەسۋدە ەلشٸ مىرزا.
…
ساياساتتانۋشى دوسىم سەتپاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە ەلشٸ سٶزٸنٸڭ استارىندا قازاقستان بيلٸگٸن رەسەيدەن ٸرگەسٸن اۋلاق سالۋعا شاقىرعان ەمەۋرٸن جاتىر.
موزەر مىرزا سٶي دەي وتىرا بٸزدٸڭ ەلدٸ كٷنٸ بۇرىن قۇلاعدار ەتٸپ, پۋتيننٸڭ پارانوياسى اسقىنا تٷسسە اقش-تىڭ كرەملمەن سىبايلاس مەملەكەتتەرگە سانكتسييا سالۋعا مەجبٷر بولارىن مەڭزەدٸ.
رەسەيدٸڭ ايتقانىن ەكٸ ەتپەيتٸن ەلدٸڭ بٸرٸ – قازاقستان. ودكب مەن ەۋرازييالىق وداققا قۋانا-قۋانا قوسىلعان اق وردانىڭ دەل قازٸر مانەۆر جاسايتىن مٷمكٸندٸگٸ جوق. مەسكەۋدٸڭ مەنشٸگٸندەگٸ ٸلگەرٸدەگٸ ەكٸ ۇيىمعا ٶز ەركٸمەن ٶتكەن قازاقستاندى كرەملدە دەربەس مەملەكەت رەتٸندە قاراستىرمايدى ەكەن.
سەتپاەۆ سولاي دەيدٸ.
“كرەمل بيلٸگٸنٸڭ تٶبە باسىندا وتىرعان توپ ٷشٸن بٸز ساتەلليتپٸز. ەۋرازييالىق وداققا قوسىلعاننان كەيٸن مەسكەۋ قول-اياعىمىزدى بايلاپ-ماتاپ باستادى. پۋتين مەن ونىڭ اينالاسى ٷشٸن قازاقستان رەسەيدٸڭ بٸر بٶلشەگٸ عانا. باس ەركٸنەن ايىرىلعان, بودان ەل.
دەمەك جاھانداعى جاعدايعا دا مەسكەۋدٸڭ كٶزٸمەن قاراۋى كەرەك دەپ سانايدى. حالىقارالىق قاتىناستا پۋتيننٸڭ پوزيتسيياسىن قۇپتاپ, وداقتاسىنىڭ سويىلىن سوعۋى قاجەت دەپ بٸلەدٸ.
ولار وسى كٷنگە دەيٸن ٷندەمەي كەلدٸ. كٷندەردٸڭ-كٷنٸ كرەمل ٶزٸنٸڭ گەوساياسي كەڭٸستٸگٸنە كٸرەتٸن شابارمان ەلدەردەن باتىسقا قارسى شىعۋدى, اقش-تى ايىپتاۋدى, دەموكراتييالىق قۇندىلىقتى كەكەتٸپ-مۇقاتۋدى اشىق تٷردە تالاپ ەتە باستايدى. قىزىقتىڭ كٶكەسٸن سوندا كٶرەمٸز”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە مۇنىڭ بەرٸنە قازٸرگٸ جٷيە كٸنەلٸ. كٸنەراتتى كرەملدەن ٸزدەۋدٸڭ قاجەتٸ جوق. ٶتكەن وتىز جىل بويى مەسكەۋگە قارسى كەلۋدەن قايمىققان, سٶيتٸپ ٶز قادٸرٸن ٶزٸ كەتٸرگەن قازاقستان بيلٸگٸ جوعالعان رەپۋتاتسييانى قايتىپ قالپىنا كەلتٸرۋٸ نەعايبىل.
…
ساياساتتانۋشى تٷپتٸڭ-تٷبٸندە اقش سانكتسيياسى قازاقستاندى دا شارپىپ ٶتەدٸ دەپ توپشىلايدى. رەسەي مەن باتىستىڭ اراسىنداعى ارازدىق ٶرشي تٷسسە, بۇدان بٸرٸنشٸ كەزەكتە بٸزدٸڭ ەل جاپا شەگەدٸ.
سەتپاەۆ بۇعان دەلەل رەتٸندە امەريكاتانۋشى, اقش ساياساتىن جەتٸك بٸلەتٸن مامان ارەگ گالستياننىڭ Forbes Russia-دا جارىق كٶرگەن ساراپتاماسىن مىسالعا كەلتٸرٸپتٸ.
اتالعان ماقالا اۆتور:
“كٷندەردٸڭ كٷنٸ امەريكا كرەملدٸڭ ەۋرازييالىق وداق پەن ودكب اياسىنداعى ستراتەگييالىق وداقتاستارىنىڭ “قىلتاسىن قييادى”. سانكتسييا زاڭناماسىنا ساي اقش بيلٸگٸ رەسەيمەن ەسكەري-تەحنيكالىق سالادا تىعىز جۇمىس ٸستەيتٸن مەملەكەتتەرگە شەكتەۋ ەنگٸزۋگە قۇقى بار”, – دەپ تۇجىرىمدايدى.
سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا بۇل بولجام شىندىققا جاقىن, اقىر تٷبٸ اقيقاتقا اينالۋى مٷمكٸن. ەندٸ قاراڭىز, قازاقستان ودكب شەڭبەرٸندە رەسەيمەن ٶتە-مٶتە تىعىز بايلانىس ورناتقان مەملەكەتتٸڭ بٸرٸ. مەسكەۋ بۇل ۇيىمدى باتىس پەن اقش-قا قارسى تۇرار گەوساياسي قۇرال رەتٸندە پايدالانۋدان تايىنبايدى, پايدالانىپ تا جٷر.
“مەسەلەن وسى ۇيىمنىڭ ەكس-باس حاتشىسى نيكولاي بورديۋجا حالىقارالىق مەسەلەدە قازاقستاننىڭ كٶپۆەكتورلى ساياساتىنا قايشى كەلەتٸن بٸر ەمەس, بٸرنەشە مەلٸمدەمە جاسادى. قيسىق قىڭىر سٶيلەپ باتىستىڭ قۇندىلىقتارىنا تٸل تيگٸزگەنٸ بار. بۇل مەسەلەدە ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ ٶز پوزيتسيياسى بار-اۋ دەگەن وي بورديۋجانىڭ قاپەرٸنە كٸرٸپ شىققان ەمەس. بٸر جولى ەۋروداق پەن ناتو رەسەي عانا ەمەس, ودكب-عا دا ٶشپەندٸلٸكپەن قارايدى دەپ قويىپ قالدى. ۇيىمعا مٷشە ەلدەردٸڭ بٸرازى ەۋروداقپەن ەرٸپتەستٸك بايلانىس ورناتقانىن بٸلە تۇرا ايتتى”, – دەيدٸ سەتپاەۆ.
…
سوڭعى كەزدە قازاقستانعا قاراتا رەسەيدٸڭ اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸنەن اقتارىلىپ جاتقان ايىپتاۋلار مەن ارانداتۋلار الداعى ۋاقىتتا كٶبەيمەسە ازايمايدى.
سەتپاەۆ بٸزدٸڭ بيلٸكتٸڭ “ٷندەمەگەن ٷيدەي بەلەدەن قۇتىلادى” دەگەن پوزيتسيياسىنا اڭ-تاڭ. ەنشەيٸندە الاڭعا شىققان جۇرتتى اياۋسىز باسىپ-جانىشتايتىن قازاقستان بيلٸگٸ جيرينوۆسكيي مەن ليمونوۆتارعا كەلگەندە جۋاسىپ قالاتىنى قىزىق.
سٶي دەگەن ساياساتتانۋشى قازاقستاننىڭ تەرٸسكەيەنٸ كٶز الارتقان قيلى-قيلى مەلٸمدەمەنٸڭ تٷپ-تامىرى كرەملدەن باستاۋ الاتىنىن ايتادى. جيرينوۆسكييدٸڭ سٶزٸ ساندىراق ەمەس, ول مەمدۋمادا وتىر, سولوۆەۆ سەكٸلدٸلەر رەسەيدٸڭ تەلەارنالارىنان تٷسپەيدٸ.
“قازاقستاننىڭ ٸشكٸ-سىرتقى ساياساتىنا ارالاسۋدى ەدەتكە اينالدىرىپ العان رەسەيدٸڭ سۇعاناق ساراپشىلارى مەن ساياساتكەرلەرٸن ورنىنا قويماعانىمىز ٷشٸن ەلٸ تالاي ٶكٸنەمٸز. ولار پۋتيننٸڭ ويىنداعى دٷنيەنٸ سىرتقا شىعارىپ وتىر. پۋتيننٸڭ پاسىق پيعىلى مەن ساسىق نيەتٸن پروپاگاندا قۇرالىنا اينالدىرىپ العان”, – دەيدٸ سەتپاەۆ.
….
ەلٸمٸزدٸڭ سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ قول قۋسىرىپ قاراپ وتىرماي, ەلگٸندەي اگرەسسييا مەن پروۆوكاتسيياعا جاۋاپ قاتۋى ٷيرەنۋٸ كەرەك. پوزيتسيياسى جوق مەملەكەتتٸ رەسەي سەكٸلدٸ اگرەسسور ەل تەز باسىنادى.
ساياساتتانۋشى وسى ارادا قازاقستان سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنە بٸرنەشە ۇسىنىس ايتقان.
مۇنىڭ العاشقىسى – ەلٸمٸزدٸڭ تەرريتورييالىق تۇتاستىعى مەن تەۋەلسٸزدٸگٸنە تٸل تيگٸزگەن, قازاق ۇلتىنىڭ تاريحى ھەم مەدەني مۇراسىن قارالاعان, مەملەكەتتٸك تٸلٸن مازاق ەتكەن رەسەيلٸكتەردٸ “قارا تٸزٸمگە” كٸرگٸزٸپ, شەكارادان ٶتكٸزبەۋ.
سانكتسيياعا ٸلٸككەندەردٸڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەۋ.
“بٸزدٸڭ سٸم رەسەيدەن تارالعان لاس اقپارات اق ورداعا تيٸپ كەتكەندە عانا قوزعالادى. مەملەكەتتٸڭ اتىنا باعىتتالعان ايىپتاۋلارعا لەم-ليم دەمەيدٸ. ەلگٸندەي تٸزٸمدٸ جاساقتايتىن ۋاقىت باياعىدا كەلگەن.
جيرينوۆسكيي, سولوۆەۆ, نيكونوۆ سەكٸلدٸ سايقىمازاقتاردى بوساعادان كەرٸ قايتارۋىمىز كەرەك. رەسەيدٸڭ رەسمي بيلٸگٸ نە دەرٸن سول كەزدە كٶرەمٸز. كٸمنٸڭ كٸم ەكەنٸ سول كەزدە ايقىندالادى. ەگەر ەلگٸلەرگە ارا تٷسسە, كرەملگە قاتىستى يلليۋزييادان بٸرجولاتا ارىلامىز”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
كەلەسٸ قادام – قازاقستان تەرريتوريياسىندا تارالاتىن رەسەيلٸك اقپارات قۇرالدارىن اۋىزدىقتاۋ, تارالىم اۋقىمىن شەكتەۋ. ولاردىڭ ورنىن ٶز ەلٸمٸزدە جاسالعان ساپالى كونتەنتپەن الماستىرۋ. ەرينە, بۇل ايتۋعا عانا وڭاي.
سەتپاەۆتىڭ پٸكٸرٸنشە قازاقستانداعى اقپارات قۇرالدارىنىڭ بەسەگە قابٸلەتٸن ارتتىرۋ, ەربٸردەن سوڭ رەسەي پروپوگانداسىنا قارسى تۇرۋ ٷشٸن سٶز بوستاندىعى مەن وي ەركٸندٸگٸنە ەرٸك بەرۋ قاجەت.
“مەمتاپسىرىسپەن وتىرعان باق رەسەي اگرەسسيياسى مەن پروپاگانداسىنا قارسى كەلە المايدى. ولاردى مۇنداي يممۋنيتەت جوق. اقپاراتتىق قاۋٸپسٸزدٸكتٸ قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تەۋەلسٸز مەديانى تۇنشىقتىرا بەرۋدٸ توقتاتۋ قاجەت”, – دەيدٸ ول.
…
توقسان اۋىزدىڭ سٶزدٸڭ توبىقتاي تٷيٸنٸ – كرەمل يدەولوگتارى جالپاق ەلەمنەن تولىقتاي وقشاۋلانۋعا قازٸردەن قامدانىپ جاتىر. پۋتيننٸڭ كٶمەكشٸسٸ ۆلاديسلاۆ سۋركوۆتىڭ: “رەسەيدٸ جٷز جىلدىق جالعىزدىق كٷتٸپ تۇر” دەگەن تٷنەۋكٷنگٸ مەلٸمدەمەسٸ تەگٸن ەمەس.
سەتپاەۆتىڭ ايتۋىنشا مەسكەۋ گەوساياسي جالعىزدىقتى جالعىز ٶزٸ ٶتكەرگٸسٸ كەلمەيدٸ. وداقتاستارىن ٶزٸمەن بٸرگە ٸلە كەتپەك. ولاردىڭ دا ٶزگە ەلەمنەن وقشاۋلانعانىن قالايدى.
“بۇل بٸزدٸڭ ەلدٸڭ كٶپۆەكتورى ساياساتىنا قايشى. رەسەي “يزگوي” ەل. كرەملدٸڭ اۆانتيۋراسى قازاقستاندى قۇزعا قۇلاتپاسىن دەسەك, وداقتان شىعۋدىڭ جولىن قازٸردەن باستاپ ٸزدەستٸرۋ قاجەت. سول كەزدە تەۋەلسٸزدٸك ٷشٸن كٷرەستٸڭ جاڭا كەزەڭٸ باستالادى”, – دەيدٸ ساياساتتانۋشى.
15 سەۋٸردە اقش رەسەيگە قارسى جاڭا سانكتسييالار ەنگٸزگەن. ول 32 جەكە تۇلعا مەن بٸرلەستٸككە قاتىستى.
14 ماۋسىمنان باستاپ اقش قارجى ينستيتۋتتارىنا ورتالىق بانك پەن رەسەيدٸڭ قارجى مينيسترلٸگٸنەن, سونداي-اق ۇلتتىق ەل-اۋقات قورىنان بورىشتىق باعالى قاعازداردى تٸكەلەي ساتىپ الۋعا تىيىم سالىنادى. ۆاشينگتون بيلٸگٸ رەسەيدٸڭ 10 قىزمەتكەرٸ ەلدەن شىعارىلاتىنىن ايتقان بولاتىن.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
