بالامدى بٸر جىل بويى باقىلاپ, مەكتەپ باعدارلاماسىن زەردەلەپ, مۇعالٸمدەرمەن سٶيلەسٸپ, اتا-انالارمەن ارالاسىپ, كٷلٸپ جٷرەتٸن, ٶز باعاسىن بٸلەتٸن, ٶز-ٶزدەرٸنە سەنٸمدٸ, قوعامداعى مەسەلەلەرگە بەيجاي قارامايتىن ۇرپاقتى قالاي تەربيەلەيتٸنٸنٸڭ سىرىن تٷسٸنگٸم كەلدٸ.
بٸر جىل بويعى زەرتتەۋ نەتيجەسٸندە مىناداي وي تٷيدٸم.
امەريكانىڭ ورتا مەكتەپتەرٸ وقۋشى بويىنا كەلەسٸدەي تٶرت نەگٸز قالاۋشى قۇندىلىقتى سٸڭٸرەدٸ ەكەن: ٶز-ٶزٸن قادٸرلەۋ, قييالداي بٸلۋ, ۇلتجاندىلىق پەن جاناشىرلىق.
الاشتى تاڭعى ساعات سەگٸزگە 5-10 مينۋت قالعاندا مەكتەپكە اپارىپ تاستايمىن. بويى ەكٸ مەترگە تاياۋ, شاشىن اق شالعان جٸگٸت اعاسى, مەكتەپ ديرەكتورى ۋرەن بلەر وقۋشىلاردى مەكتەپتٸڭ الدىندا قارسى الىپ تۇرادى. بەرٸمەن جاپا-تارماعاي امانداسىپ جاتادى.
ەر وقۋشىنىڭ اتىن اتاپ, تٷسٸن تٷستەپ جاعداي سۇراسادى. وسى ارادا بالالارىن الىپ كەلگەن اتا-انالارىمەن دە بٸرەر سٶز الماسىپ ٷلگەرەدٸ.
ٸشكە كٸرگەن سوڭ سىنىپ جەتەكشٸسٸ كٷتٸپ الادى.
تۋعان بالالارىنداي مەيٸرٸمٸن تٶگٸپ, ۇزاق مەرزٸم كٶرٸسپەگەندەي زور ساعىنىشپەن قۇشاقتاپ جاتادى. باسىندا اڭ-تاڭ بولىپ جٷردٸم. بۇل نە دەگەن اعىل-تەگٸل ماحاببات?.. كەيٸن سىرىن بٸلمەك بولىپ سۇراستىرا باستادىم.
بلەر مىرزاعا «جالعىز عانا سۇراعىم» بار دەپ كابينەتٸنە كٸرٸپ كەلدٸم.
ەسٸگٸ ايقارا اشىق تۇر. ديرەكتوردى اعىلشىنشا «principal» دەيدٸ. پرينسيپال بٶلمەسٸنٸڭ جابىق تۇرعانىن سوڭعى بٸر جىلدا كٶرمەپپٸن. كابينەتٸ كٸرە بەرٸستەگٸ بٸرٸنشٸ ەسٸك. كەڭ ادىمداعاندا ون شارشى مەتردەن سەل-اق اساتىن بٶلمە. جۇمىس ورنى مەن تٶرت كٸسٸلٸك دٶڭگەلەك ٷستەل, شاعىن شكاف تۇر. ودان ارتىق جيھاز سىيمايدى. وسىنىڭ ٶزٸندە ٸشٸندە ەرەڭ اينالاسىڭ. تەرەزەسٸنەن مەكتەپتٸڭ الدى, ال ەسٸگٸنەن كٸرەبەرٸس دەلٸز كٶرٸنەدٸ. كٸرەبەرٸستەن كٷزەتشٸ كٶرٸپ ٷيرەنٸپ قالعان كٶزٸم «ديرەكتورگە ەمەس, كٷزەتشٸگە تاپتىرمايتىن كەڭسە ەكەن» دەپ قويادى.
«وسى سٸز نەگە وقۋشىلاردى كٷتٸپ الاسىز? مەكتەپ ديرەكتورلارى ورىنداۋعا مٸندەتتٸ نۇسقاۋلىق پا?». ەگەر نۇسقاۋلىق بولسا, سۇراپ الىپ, وزىق تۇسىن ەلٸمٸزگە نەگە ەنگٸزبەسكە دەگەن وي بويدى بيلەپ بارادى…
– تاڭەرتەڭ وقۋشىلاردى قارسى ال دەگەن بۇيرىق جوق. بۇل – وقۋشىلارعا دەگەن قۇرمەتٸم. ٷلكەندەردٸڭ قۇرمەتٸ بالالاردىڭ بويىنا سەنٸم ۇيالاتادى, ٶز قادٸرٸن بٸلۋگە تەربيەلەيدٸ, – دەدٸ ديرەكتور.
الاشتىڭ سىنىپ جەتەكشٸسٸ دجواننا ليەبەرماننان رۇقسات الىپ, بٸر كٷن ساباعىنا قاتىستىم. مۇعالٸم مەن وقۋشىلاردىڭ ٶزارا بايلانىسىن باقىلادىم. بٸلٸم بەرۋ ەدٸستەمەسٸنە زەر سالدىم. ەكٸ ەرەكشە جاعداي كٶزگە تٷستٸ.
بٸرٸنشٸدەن, مۇعالٸم وقۋشىلاردى ٶزٸمەن تەڭ كٶرەدٸ. بٸرٸنشٸ سىنىپتىڭ بالالارىمەن ەمەس, ٶز قاتارىمەن سٶيلەسكەندەي تەڭ قۇقىقتى بايلانىس قالىپتاستىرعان. «مەن مۇعالٸممٸن, سەندەر وقۋشىسىڭدار» دەگەن ۇستانىمدى بايقامادىم.
بٸر وقۋشى مايلى بوياۋمەن سالعان گٷلدٸڭ سۋرەتٸن وقۋشىلارعا تانىستىرىپ تۇر. قالعان وقۋشىلار جان-جاعىنا قاۋمالاي ورنالاسقان. سٶيلەۋشٸ سٶزٸن تەمامدادى دا. «كٸمدە قانداي سۇراق بار?» دەدٸ. ٷش-تٶرت وقۋشى قولىن كٶتەردٸ. مۇعالٸمنٸڭ دە قولى ەۋەدە. سۋرەتشٸ-وقۋشى اۋديتوريياسىن كٶزبەن بٸر شولىپ شىقتى دا, الدىمەن سىنىپتاستارىنىڭ سۇراقتارىنا جاۋاپ بەردٸ.
«بوياۋدى قايدان الدىڭ?». «قىزىل مەن سارى ارالاسقاندا قانداي تٷس پايدا بولادى?». بەرٸنٸڭ سۇراعىنا تٷگەل جاۋاپ بەردٸ. مۇعالٸم ەلٸ قولىن كٶتەرٸپ تۇر. «سٸز نە سۇرايىن دەپ ەدٸڭٸز ميسس ليەبەرمان?» دەپ ەرەسەك ادامدارشا سۇراعىنا سالماق سالىپ, ٶز تانىستىرىلىمىن كلاسس جەتەكشٸسٸنٸڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرۋمەن اياقتادى.
اعىلشىن تٸلٸندە «سٸز» دەگەن سٶز جوق. بەرٸنە «you» دەيدٸ. دەگەنمەن, «سٸزدٸ» سۋرەتتەيتٸن باسقا دا لەكسيكا جەتكٸلٸكتٸ. ميسس لەيبەرمان وقۋشىلارىنا «سٸزدٸ» بٸلدٸرەتٸن «please» (ٶتٸنەم), «thanks» (راحمەت), «would you mind…» (قارسى ەمەسسٸڭ بە) دەگەن سٶيلەمدەرمەن سٶيلەيدٸ.
وقۋشىلاردى ٶزٸڭمەن تەڭ كٶرسەڭ, ولار ٶزدەرٸن كەم كٶرمەيدٸ. تەڭدٸك – وي ەركٸندٸگٸنە جول اشادى.
سوندىقتان مۇعالٸمنٸڭ پٸكٸرٸمەن كەلٸسپەۋ, بەرگەن اقپاراتىنا كٷمەن كەلتٸرۋ, دەلەل سۇراۋ قالىپتى جاعداي. اشۋلانا ما دەسەم, كەرٸسٸنشە, تاقىرىپقا قىزىعۋشىق وياتتىم دەپ مۇعالٸم مەز.
«جاڭالىق – كەلٸسپەۋشٸلٸكتەن, جەتٸستٸك – ٶزگەرٸستەن تۋادى» دەپ قويادى. ٸشٸمنەن «نە جاڭالىق», «نە ٶزگەرٸس», بار بولعانى بٸرٸنشٸ سىنىپتىڭ سارى اۋىز بالاپاندارى ەمەس پە دەپ وتىرمىن.
ەكٸنشٸدەن, كلاستى بەزەندٸرۋدە ەر وقۋشىنىڭ ەرەكشە ورنى, بيٸك مەرتەبەسٸ كٶرٸنٸس تاپقان.
بٸر كٷنٸ الاشتى ساباققا ەرتەرەك الىپ كەلدٸم. كٷتٸپ وتىرمىز. ەسٸكتٸڭ سىرتىندا وقۋشىلاردىڭ دٶڭگەلەتە قيعان سۋرەتتەرٸ جاپسىرىلىپ تۇر. تٶمەنگٸ جاعىندا اتتارى جازىلعان.
الاش قاراپ وتىردى دا, «مەنٸڭ سۋرەتٸم جوق قوي» دەدٸ. ايتىپ ٷلگەرگەن جوق, ميسس ليەبەرمان جەتٸپ كەلدٸ. بالام اپايىنىڭ قولىنان ۇستادى دا, ەسٸكتٸڭ سىرتىنداعى سۋرەتٸنٸڭ تٷسٸپ قالعانىن كٶرسەتتٸ. «ەندٸ مەنٸڭ سۋرەتٸمدٸ قىزىل استارلى ەتٸپ ٸلٸڭٸز. سەبەبٸ, قىزىل – مەنٸڭ سٷيٸكتٸ تٷسٸم» دەپ تاپسىردى.
ادام اتى مەن سۋرەتٸنٸڭ يەسٸنە ەتەر جاعىمدى ەسەرٸ تالاي زەرتتەلگەن. بٸر بايقاعانىم, كلاسقا كٸرەبەرٸس ەسٸكتە, سىرت كيٸم مەن سٶمكە قوياتىن شكافتا, دەلٸزدە, وقۋشىلاردىڭ اتتارى مەن سۋرەتتەرٸ جايقالىپ تۇردى. ال سىنىپتىڭ ٸشٸندە تٸپتٸ ودان دا كٶپ بولىپ شىقتى. ەرٸنبەي ساناپ شىقتىم.
ەر بالانىڭ اتى جيىرما رەت كەزدەسەدٸ. تٶبەگە جٸپكە ٸلٸنگەن قاعاز جۇلدىزشالار. ەر-قايسىندا وقۋشى ەسٸمدەرٸ. تۋعان كٷندەرٸ كٶرسەتٸلگەن كٷنتٸزبەدە دە, كەرەگەگە جاپسىرىلعان عىلىمي جوبالاردا دا, پارتالاردىڭ ٷستٸندە دە بالالاردىڭ اتى جازىلعان.
ەرٸنبەي ساناپ شىقتىم. ەر وقۋشىنىڭ اتى نەمەسە سۋرەتٸ سىنىپ ٸشٸندەگٸ كٶرنەكٸلٸكتەردەن 21 رەت كٶرٸنٸس تاپقان. مۇنداي ورتادا وقىعان بالالاردىڭ ەگوسى انادايدان ايقايلاپ تۇرماي كٶرسٸن ەندٸ!
وعان قوسا, بالالاردىڭ تۋعان كٷندەرٸن اتاپ ٶتۋ وقۋ باعدارلاماسىنان ورىن تاپقان. تۋعان كٷن يەسٸن ورتاعا الىپ, تٸلەك ايتىپ, ونىڭ ەرەكشە تۇستارىن ەڭگٸمەلەپ, ٶزدەرٸ جاساعان قولٶنەر بۇيىمدارىن سىيلاپ ۇسىنىپ جاتادى.
مەكتەپ ەكٸمشٸلٸگٸ سىنىپقا مۇعالٸم تەگٸنٸڭ العاشقى ەرٸپٸن بەرەدٸ. 1 L دەگەن سىنىپتى بٸتٸرگەن الاش «ميسس لەيبەرمان ەندٸ مەن مۇعالٸمٸڭ ەمەسپٸن, دوسىڭمىن» دەپ ايتتى دەپ كەلدٸ.
ساباق تاڭعى 8.00-دەن تٷسكٸ 14.30-عا دەيٸن. وقۋ جىلى 21 ماۋسىمدا اياقتالدى. بالالار ٶزگەرٸسكە ٷيرەنسٸن دەپ جىل سايىن مۇعالٸمٸ جەنە جىل سايىن سىنىپتاستارى اۋىسىپ وتىرادى.
اعىلشىن تٸلٸندە ادام قاسيەتٸنە قاتىستى «self-respect» جەنە «self-esteem» دەگەن تٷسٸنٸكتەر كٶپ قولدانىلادى.
قازاقشاسى – ٶزٸن-ٶزٸ قۇرمەتتەۋ, ٶز-ٶزٸنٸڭ باعاسىن بٸلۋ. ورىسشاسى «ساموۋۆاجەنيە», «چۋۆستۆو سوبستۆەننوگو دوستوينستۆو».
وقۋشىلاردىڭ ٶزٸنە دەگەن قۇرمەتٸن ەسٸك الدىنان قارسى الۋ ارقىلى قالىپتاستىراتىن ديرەكتور, ەش كەم كٶرمەيتٸن, ٶزٸمەن تەڭ كٶرەتٸن مۇعالٸم, قايدا قاراساڭ دا, ٶز اتىڭ مەن سۋرەتٸڭ كٶزگە شالىناتىن كلاسس – امەريكا مەكتەپتەرٸندەگٸ وقۋشىلاردى ٶز-ٶزٸن قادٸرلەۋگە تەربيەلەۋ فورمۋلاسى.
بٸز بالارىمىزدى جاقسى كٶرەمٸز. بالاسىن قاي ۇلت, قاي اتا-انا جاقسى كٶرمەيدٸ دەيسٸز! بەرٸمٸز دە ٶلٸپ-ٶشٸپ تۇرامىز. بٸراق بٸز بالالاردى ادام رەتٸندە ورنىن بٸلٸپ, قۇرمەتتەي المايدى ەكەنبٸز. بالالار ٶزدەرٸن بالا ەمەس, ادام رەتٸندە سەزٸنۋ ٷشٸن ولارعا جاقسى كٶرۋدەن بۇرىن, قۇرمەت كەرەك. ادام رەتٸندە سەزٸنسە عانا ولار بالالىقپەن شالالىق جاسامايدى, كەرٸسٸنشە ٷلكەن ادامدارشا جاۋاپكەرشٸلٸگٸ ارتادى.
كەلەسٸ جازبادا امەريكا ٶز بالالارىن جاسامپاز ەتٸپ ٶسٸرۋ ٷشٸن ولاردىڭ قييالدارىنا قالاي قانات بٸتٸرەتٸنٸ تۋرالى سٶز ەتەمٸن.
شىڭعىس مۇقان,
"مازمۇنداما" قورىنىڭ تٶراعاسى,
گارۆارد ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ تٷلەگٸ
اۆتوردىڭ Instagram پاراقشاسىنا كٸرٸپ ماعىنالى,
مازمۇندى دٷنيەلەرگە قانىق بولىڭىز:
https://www.instagram.com/shyngys_muqan/?hl=ru
