بٸز بۇل تۋرالى بٸرتالاي رەت جازدىق. ەلٸ دە جازامىز. سەبەبٸ, ٶزەكتٸلٸگٸ ٶلگەن جوق ەلٸ دە. ەلٸ دە تەرەڭ زەرتتەۋدٸ قاجەت ەتەدٸ بۇل مەسەلە.
ايتالىق, سالافيزمگە قاتىستى ساۋالدار دا, پٸكٸرلەر دە الا-قۇلا ەلٸ كٷنگە دەيٸن. مەسەلەن بالاعى قىسقالار مەن قاۋعا ساقالدىلاردىڭ بەرٸ سالافيت پە? «ەرۋاققا سەنبەيمٸن» دەيتٸندەردٸڭ بەرٸ اداسقان با? سوپىلىق دەگەنٸمٸز نە? قمدب «سوپىلىق» باعىت تۋرالى نە ايتادى? قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنا نەمەسە ونىڭ ايماقتاعى ٶكٸلدٸكتەرٸنە قابىلداناتىن ازاماتتار قانداي سۇرىپتاۋدان ٶتەدٸ? «قامشى» سايتىندا جارىق كٶرگەن قمدب ناسيحات جەنە قوعاممەن بايلانىس بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ التىنبەك ۇتىسحانۇلىنىڭ ماقالاسى وسى ساۋالداردىڭ باسىن اشىپتى. وقىلىمدى, ٶزەكتٸ دٷنيە بولعاندىقتان ىقشامداپ ۇسىنعاندى جٶن كٶردٸك.
التىنبەك ۇتىسحانۇلى بٸرٸنشٸ كەزەكتە جالعان سالافيزمنٸڭ اق-قاراسىن اجىراتىپ, اعىمنىڭ 11 قاتەلٸگٸن ايتىپ بەرٸپتٸ. سونىمەن ۇتىسحانۇلى نە دەيدٸ?
سەلەفيلٸك اعىمنىڭ باستى قاتەلٸكتەرٸ مەن اداسۋشىلىعى...
بٸرٸنشٸدەن, قۇلشىلىق ەتپەگەن مۇسىلماندى «كەپٸر» سانايدى.
ەكٸنشٸدەن, تاۋحيدتٸ ٷشكە بٶلۋ ارقىلى مۇسىلمانداردى سەنٸم تۇرعىسىنان اداسۋشىلىقپەن ايىپتايدى. الايدا ەشبٸر عالىم جەنە تٶرت مەزھابتىڭ سەنٸمٸندە دە بۇلاي ٷشكە بٶلٸپ, تٷسٸندٸرمەگەن.
ٷشٸنشٸدەن, ەھلۋ سٷننەت جولىن ۇستانۋشى ماتۋرۋدي جەنە ەشعاري سەنٸم مەكتەپ ٶكٸلدەرٸن اداسۋشىلىقپەن ايىپتايدى.
حانافي, مەليكي, شافيعي, حانبالي مەزھابىن ۇستانۋشى مۇسىلمانداردىڭ ماتۋريدي نەمەسە ەشعاري اقيدا مەكتەبٸنٸڭ سەنٸم نەگٸزدەرٸن ۇستاناتىنى بەلگٸلٸ.
دەمەك, ولاردىڭ سەنٸمٸ بويىنشا كٸمدە-كٸم ماتۋريدي نەمەسە ەشعاري اقيدا مەكتەبٸنٸڭ سەنٸم نەگٸزدەرٸن ۇستانسا, اداسقان مۇسىلمان, ياعني,ەھلۋ سٷننەتكە جاتپايدى.
بۇل – ٶرەسكەل قاتەلٸك.
تٶرتٸنشٸدەن, ەۋليەلەرگە زييارات ەتۋگە قارسى شىعادى.
ەۋليەلەردٸڭ كەسەنەلەرٸنە بارىپ, زييارات جاساعاندى, دۇعا ەتكەن ادامدى مٷشريك, كەپٸر بولادى دەپ سانايدى. سول سەبەپتٸ, كەسەنە سالۋ, ەرۋاقتاردىڭ رۋحىنا ساداقا اتاۋدى شيرك دەپ ەسەپتەيدٸ. مەشٸتتەرگە ساداقا بەرۋگە تىيىم سالادى.
بەسٸنشٸدەن,مەۋلٸت مەرەكەسٸن اتاپ ٶتۋدٸ بيدعات سانايدى. پايعامبارىمىزدىڭ (وعان اللانىڭ سالاۋاتى مەن سەلەمٸ بولسىن) تۋىلعان كٷنٸن مۇسىلمانداردىڭ ناداندارى مەن اداسقاندارى عانا تويلايدى, ونداي ەرەكەتتٸ ياھۋديلەرگە ۇقساۋ دەپ ەسەپتەيدٸ.
التىنشى, بۋكۆاليزمدٸ ۇستانادى. قۇران مەن سٷننەتتەگٸ اللا تاعالانىڭ سيپاتتارىن تٸكەلەي ماعىنادا تٷسٸنٸپ, جاراتىلىسقا ۇقساتادى ەرٸ قۇلشىلىققا قاتىستى ايات-حاديستەردٸ تٸكەلەي (زاھيري) ماعىناسىندا تٷسٸنٸپ, امال ەتەدٸ. ال ەھلي سٷننەت عالىمدارى قاجەت جاعدايدا اياتتاردى تٸكەلەي ماعىناسىمەن ەمەس, استارلى (مەجازي) ماعىناسىندا قابىلداعان.
جەتٸنشٸ, سوپىلىق جولدى مانسۇقتايدى. دۇرىس سوپىلىق جولدى ۇستانۋشىلاردى دا اداسقاندار دەپ ايىپتايدى.
سەگٸزٸنشٸ, بيدعات تٷسٸنٸگٸن ورىنسىز قولدانادى. بيدعات ۇعىمىن ورىنسىز قولدانىپ, عيباداتقا ەش قاتىسى جوق كەيبٸر ٸس-ەرەكەتتەردٸ دە بيدعات سانايدى. وسى ارقىلى مۇسىلمانداردى اداسۋشىلىقپەن ايىپتايدى.
توعىزىنشى, مەزھاب ۇستانۋدى بيدعات سانايدى. فيقھي مəزھابتارعا ەرٸپ, ولاردىڭ جولىن ۇستانۋدى جوققا شىعارادى.
ونىنشى, جەرگٸلٸكتٸ حالىقتىڭ سالت-دەستٷرٸن, مەدەنيەتٸن قابىل ەتپەيدٸ.
ون بٸرٸنشٸ, زايىرلى مەملەكەتتٸ, كونستيتۋتسييانى, مەملەكەتتٸك رەمٸزدەردٸ مويىندامايدى, ەسكەري انتتى قابىل ەتپەيدٸ.
قمدب قىزمەتكەرلەرٸ قاتاڭ ٸرٸكتەۋدەن ٶتەدٸ
بۇدان سىرت, التىنبەك ۇتىسحانۇلى «ۋاعىزشىلار ارمان قۋانىشباەۆ پەن ابدۋعاپپار سمانوۆ «سەلەفيت» پە?» دەگەن پٸكٸرگە جاۋاپ بەرٸپتٸ.
ونىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان مۇسىلماندارى دٸني باسقارماسىنىڭ ورتالىق اپپاراتىنا نەمەسە ونىڭ ايماقتاعى ٶكٸلدٸكتەرٸنە قابىلداناتىن ازاماتتار الدىن-الا مٷفتيياتتىڭ ساراپتاۋ كوميسسيياسىنان مٸندەتتٸ تٷردە ٶتەدٸ.
قمدب عالىمدارى بولاشاق يمام-مولدالاردى جان-جاقتى سىناقتان ٶتكٸزەدٸ. سەنٸمٸ مەن ۇستانىمىن ايقىندايتىن ساۋالدار قويىلادى. مٷفتييات عالىمدارى بولاشاق دٸن قىزمەتكەرٸنٸڭ بٸلٸمٸ مەن سەنٸمٸنە, تەجٸريبەسٸ مەن مۇسىلماندىق سيپاتىنا اسا مەن بەرەدٸ.
«وسى رەتتە ارمان قۋانىشباەۆ پەن ابدۋعاپپار سمانوۆ «سەلەفيت» ەمەستٸگٸن جەتكٸزەمٸز. قمدب-نىڭ رەسمي قىزمەتكەرلەرٸن «سەلەفيت» دەپ اتاۋ – دۇرىس ەمەس. بۇل – جاماعات اراسىندا تٷسٸنبەۋشٸلٸك, تٸپتٸ, بٷلٸك تۋدىراتىن اۋىر سٶز. ونداي بٷلٸككە جول بەرمەۋٸمٸز كەرەك. مۇنى مٷفتيياتقا جابىلعان جالا دەپ ايتۋعا بولادى. قمدب – ەلٸمٸزدەگٸ جالعىز يسلامدىق باعىتتاعى دٸني بٸرلەستٸك, كٷللٸ مۇسىلمان جاماعاتىنىڭ قاراشاڭىراعى. رەسمي دٸني بٸرلەستٸكتە دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزدٸ ۇستانعان قىزمەتكەرلەر جۇمىس ٸستەيتٸنٸن ايتا كەتكٸم كەلەدٸ" – دەيدٸ ول.
«حالىق اراسىندا «اسىل ارنا» تەلەارناسىنا, ونىڭ ۇجىمى مەن باسشىلىعىنا قاتىستى ەرتٷرلٸ ەڭگٸمەنٸڭ ايتىلىپ جٷرگەنٸ راس. بۇل مەسەلەدە سٸزدەردٸڭ پٸكٸرلەرٸڭٸز قانداي? قمدب «اسىل ارنانىڭ» دٸني مازمۇنداعى تەلەٶنٸمدەرٸن قاداعالاي ما?» — دەگەن تٸلشٸنٸڭ ساۋالىنا, دٸنتانۋشى بىلاي دەپتٸ:
«قمدب مەن «اسىل ارنا» تەلەارناسى اراسىندا ارنايى ٶزارا ىقپالداستىق مەموراندۋمىنىڭ قابىلدانعانىن ايتىپ كەتكەن جٶن.
بٸزدٸڭ مامانىمىز, بٸلٸكتٸ يمام نۇرجان تالاسۇلى «اسىل ارنادا» شاريعي رەداكتور رەتٸندە جۇمىس ٸستەيدٸ. ونىڭ ميسسيياسى – ەفيرگە شىعاتىن تەلەباعدارلامالاردى ارنايى شاريعي ساراپتاۋدان ٶتكٸزۋ.
قمدب-نىڭ «اسىل ارناداعى» ٶكٸلٸ تەلەٶنٸمدەردٸ قاداعالاپ, تيٸستٸ نۇسقاۋلىقتار بەرٸپ وتىرادى. سونىمەن قاتار, تەلەارنادا «ماتۋريدي مەكتەبٸ» دەپ اتالاتىن ارنايى تەلەجوبا ەفيردەن كٶرسەتٸلٸپ كەلەدٸ.
ماقسات – دەستٷرلٸ سەنٸم مەكتەبٸمٸزدٸ, دەستٷرلٸ مەزھابىمىزدى «اسىل ارنا» ارقىلى حالىققا ناسيحاتتاۋ. بۇل باعىتتا ورتاق جوبالارىمىز بەن قىزمەتٸمٸز جالعاسىن تابا بەرەدٸ دەپ ەسەپتەيمٸز".
سوپىلىق جايلى...
ماقالانىڭ سوڭىندا التىنبەك ۇتىسحانۇلى سوپىلىق جايلى سٶز قوزعاپتى.
ايتۋىنشا, سوپىلىق دەگەن اتاۋ كەيٸننەن شىققانىمەن, شاريعات دەرەككٶزدەرٸندە ەۋ باستان بار.
"سوپىلىق – اللانىڭ راقىمىنا جاقىنداۋدى ٷيرەتەتٸن, ادامنىڭ ٸشكٸ جاندٷنيەسٸن كٷنەھارلىقتان تازارتىپ, بارلىق ارتىقشىلىقتاردى بويعا سٸڭٸرۋدٸ ٷيرەتەتٸن رۋحاني ٸلٸم. سوپىلىق جول – پەندەنٸڭ اللاعا جەتۋ جولىنداعى باعىتىن نەمەسە جٷيەسٸن ٷيرەتەدٸ. اللاعا جەتۋ – ونى تانۋ, وعان دەگەن شىنايى ماحاببات. بۇل – قۇلشىلىقتا ىقىلاستى بولۋ, تىيىم سالىنعان نەرسەلەردەن اۋلاق بولۋ, نەپسٸنٸ, جٷرەكتٸ جامان مٸنەزدەر مەن ەدەتتەردەن ارىلتىپ, كٶركەم مٸنەزبەن كەمەلدەندٸرۋ دەگەن سٶز. سول ٷشٸن سوپىلىق – جٷرەكتٸ كٷنەدان, نەپسٸقۇمارلىقتان تازالاپ, كٶركەم مٸنەزدٸ قالىپتاستىرۋ ٸلٸمٸ دەپ اتالادى.
قازٸرگٸ تاڭدا كٶپتەگەن ادامداردىڭ سوپىلىق جولدى ۇستانىپ, ٷلكەن قاتەلٸكتەرگە جول بەرٸپ جاتقانى اقيدا جەنە فيقھ ٸلٸمٸن ٷيرەنبەگەندٸكتەن تۋىنداپ وتىر. اقيدانى, شاريعاتتى بٸلمەي تۇرىپ سوپىلىقتى ۇستانۋ بۇرمالاۋشىلىققا ەكەلٸپ سوقتىرادى" دەيدٸ ول.
