ەلمەرەك ەسٸمٸ بەرٸلسە...
قازاق حاندىق دەۋٸرٸندەگٸ تاريحي تۇلعا تۋرالى بەس-التى كٸتاپ جازىلدى. سولاردىڭ بٸرٸ ٶتكەن جىلى جارىق كٶرگەن «ەز-تەۋكە جەنە ەلمەرەك» دەپ اتالادى. جازىلعان جىرلار مەن تولعاۋلاردا ەسەپ جوق. الماتىدا «ەلمەرەك رۋحاني ساۋىقتىرۋ ورتالىعى» جۇمىس ٸستەيدٸ. ەۋليە اتىندا - ونىڭ اتا-جۇرتىندا كٷمبەزٸ كٶك تٸرەگەن مەشٸت بار.
ەلمەرەك تۋرالى ايتقاندا بالا كەزٸندە باسىنا كەلٸپ, بۇلاعىنان سۋ ٸشكەن, ەكەسٸ دۇعا وقىعان, ٶزٸ ابىز قاسيەتٸ جايىندا ايتۋدان جالىقپاعان دٸنمۇحامەد قوناەۆتىڭ ەلمەرەكتٸ پٸر تۇتىپ, قۇرمەتتەپ, ۇرپاقتارىنا مەڭزەگەن ٶسيەتٸ ەل ەسٸندە.
حاندىق دەۋٸردەگٸ اتاقتى «جەتٸ جارعىنى» قابىلداعان ەز-تەۋكە حاننىڭ «حان كەڭەسٸنە», «بيلەر كەڭەسٸنە» جەنە «مولدا يشاندار مەسليحاتىنا» قاتىسىپ سول زاماننىڭ مەملەكەتتٸك ماڭىزى بار مەسەلەلەرٸ جٶنٸندە ەز-ەلمەرەك ٶز ويىن اشىق ايتىپ وتىرعان, ال تٷركٸستانداعى ەكٸنٸڭ بٸرٸ باس سۇعا المايتىن «حان مەشٸتٸنە» ەلمەرەكتٸڭ كٸرٸپ, ناماز وقىپ, حالقى ٷشٸن قۇدايدان تٸلەك تٸلەپ, مٸنەجات ەتۋٸ - ونىڭ «ەۋليە بي» دەرەجەسٸنە كٶتەرٸلگەنٸڭ دەلەلدەيدٸ.
ٷيسٸن-البان ەلٸندەگٸ 1916 جىلعى ۇلت-ازاتتىق كٶتەرٸلٸستٸڭ كٶسەمدەرٸ ۇزاق, ەۋبەكٸر, تاعى دا باسقالار ەلمەرەكتٸڭ باتىر ۇرپاقتارى ەدٸ. ۇلى وتان سوعىسىنا قاتىسقان ونىڭ زەۋزەتتارى, تٸپتٸ كٶپ. كەڭەس وداعىنىڭ ماراپاتتارىنا يە بولعاندار جەتٸپ-ارتىلادى. ولاردىڭ ٸشٸندە ەڭبەك ارداگەرلەرٸ دە بار. مٸنە, سوندىقتان وسىدان بٸراز جىل بۇرىن ەلمەرەككە الماتى وبلىسىنداعى بٸر اۋداننىڭ اتىن بەرٸپ, وعان ەسكەرتكٸش ورناتۋ جٶنٸندە باستاما كٶتەرٸلدٸ. ولاي بولسا وسىنداعى تاۋ بٶكتەرلەرٸ ەلمەرەكتٸڭ جاز جايلاۋى بولعان ەڭبەكشٸقازاق اۋدانىنىڭ اتىن ەلمەرەك دەپ ٶزگەرتسە قۇبا-قۇپ بولار ەدٸ.
ەلمەرەك تاريحي تۇلعا, جوڭعار شاپقىنشىلىعىنا قارسى قول باستاعان باتىر, اتى ەل ۇرانىنا اينالعان قاسيەتتٸ كٸسٸ رەتٸندە ۇلتتىق ەنتسيكلوپەديياعا كٸرگەن. «رۋحاني جاڭعىرۋ» باعدارلاماسى اياسىندا بەلگٸلٸ تۇلعا, ەۋليە ابىز بي كەمەڭگەرگە اۋدان اتى بەرٸلٸپ, وعان ەسكەرتكٸش ورناتىلىپ جازسا بۇل بٸر ايتارى جوق يگٸلٸكتٸ ٸس بولىپ, ەستە قالار ەدٸ.
وراز قاۋعاباي, جازۋشى, ەلمەرەكتانۋشى, د.قوناەۆ اتىنداعى زاڭ اكادەميياسىنىڭ پروفەسسورى.
