بٸزبەن ەلٸبي جانگەلدين ەڭگٸمەلەستٸ. ول – قازاقستان ورتالىق اتقارۋ كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى, بۇل قازاق رەسپۋبليكاسىنىڭ ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ دەگەن سٶز. ول كارلسبادتا ەمدەلگەن ەدٸ. ەندٸ پراگا ارقىلى ٶزٸنٸڭ الىستاعى وتانىنا, قازاقستان استاناسى الماتىعا قايتىپ بارا جاتىر. بۇل قىتاي شەكاراسىنان بٸرنەشە جٷز شاقىرىم جەردە عانا.
– مەنٸڭ رەسپۋبليكام جەر كٶلەمٸ بويىنشا كەڭەس وداعىندا رسفسر-دەن كەيٸن ەكٸنشٸ ورىندا, ال حالقى جٶنٸنەن رسفسر, ۋكراينا, بەلورۋسسييادان كەيٸن تٶرتٸنشٸ ورىندا,- دەدٸ ول. – رەسپۋبليكا كاسپيي تەڭٸزٸ, باتىس سٸبٸر جەنە قىتاي ارالىعىندا ورنالاسقان. وڭتٷستٸك-شىعىسىندا ونى “ەلەم شاتىرى” دەپ اتالاتىن پامير تاۋى كٶمكەرٸپ جاتىر, ال سولتٷستٸك-باتىسىندا ورال تاۋىنىڭ وڭتٷستٸك سٸلەمٸنە بارىپ تٸرەلەدٸ. سوڭعى كەزدە مەنٸڭ رەسپۋبليكام تٷركسٸب تەمٸرجول ماگيسترالٸ سالىنعان سوڭ اتى كٶپشٸلٸككە مەلٸم بولا باستادى. رەسپۋبليكانىڭ جەر كٶلەمٸ 3 ميلليون شارشى كيلومەترگە جۋىق. وندا 6 ميلليوننان اسا قازاقتار مەن ورىستار تۇرادى, سونداي-اق ٶزبەكتەر مەن تاتارلار دا بار. رەسپۋبليكا 1919 جىلعى دەكرەت بويىنشا بۇرىنعى پاتشالىق رەسەيدٸڭ ٷش گۋبەرنيياسى مەن بٸرنەشە ۋەزدەرٸ نەگٸزٸندە قۇرىلعان. كازاك اكسر جاڭا كونستيتۋتسييا بويىنشا كسرو وداقتاس رەسپۋبليكالارىنىڭ بٸرٸنە اينالدى. قازان رەۆوليۋتسيياسىنا دەيٸن ەشقانداي قۇقى بولماعان قازاق حالقى ٶزٸندٸك ەركٸ بار ەگەمەندٸ ۇلتقا اينالدى.
كەڭەس ٷكٸمەتٸ جىلدارىندا تەمٸر جولدار سالىندى: الماتى ارقىلى ٶتەتٸن تٷركسٸب تٷركٸستان مەن سٸبٸردٸ جالعاستىردى, پەتروپاۆلوۆسك-اقمولا-بالقاش ماگيسترالٸ ورتالىق قازاقستانعا جول اشتى. رەسپۋبليكادا ٶنەركەسٸپ پەن اۋىل شارۋاشىلىعى كٷرت دامىدى. بٷگٸنگٸ قازاقستان – دامىعان يندۋسترييالى جەنە اۋىلشارۋاشىلىقتى رەسپۋبليكا. قازاقستاندا تٷستٸ جەنە سيرەك مەتالداردىڭ, مۇناي مەن كٶمٸردٸڭ باي قورى بار. يندۋسترييالىق ورتالىقتار پايدا بولدى – قاراعاندى, بالقاش قۇرىلىس سونىڭ كٶرٸنٸستەرٸ, ەمبٸدە مۇناي مۇنارالارى بوي كٶتەردٸ.
كەندٸ التايدىڭ ورتالىعى ريددەردٸ قازاقستان كلوندايگٸ سانايدى, ول سوتسياليستٸك تاۋ-كەن اۋدانىنا اينالدى. بۇرىن شەتەل اكتسيونەرلٸك كوعامدارى قوجالىق ەتٸپ, پاتشالىق ٷكٸمەتتٸڭ كەلٸسٸمٸمەن كەن ورىندارىن يگەرٸپ جاتقان جەردە قازٸر جاڭا تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸ پايدا بولدى. بٸزدٸڭ مۇنايىمىزدىڭ قورى 4 ميلليارد التىن سومعا جەتەدٸ.
اۋىل شارۋاشىلىعىنا كەلسەك, بٸز بۇل سالاداعى شارۋانىڭ ارتتا قالعانىنان ارىلدىق, ٸرٸ سوتسياليستٸك اۋىل شارۋاشىلىعىنا ٶتتٸك.
مەدەني رەۆوليۋتسييانىڭ نەتيجەلەرٸ رەتٸندە مىناداي مەلٸمەتتەردٸ كەلتٸرۋگە بولادى. تساريزم كەزٸندە قازاقستاندا حالىقتىڭ تەك جارتى پروتسەنتٸ عانا جازا الاتىن, وقي الاتىن. قازٸر ساۋاتسىزدار ٷلەسٸ 40 پايىز, قالعانى وقي دا, جازا دا بٸلەدٸ, مەكتەپتەردە وقيدى. 1913 جىلى مەكتەپكە تەك 13 مىڭ بالا بارسا, قازٸر 600 مىڭ بالا بارادى. قازاقستاندا 10 جوعارعى وقۋ ورنى بار. زووتەحنييا مەن ۆەتەرينارييا سالاسىندا جوعارى وقۋ ورىندارى اشىلدى. جاقىندا مەسكەۋدە ٶتكەن فەستيۆالدا قازاق تەاترى ايرىقشا نازار اۋداردى. قازاقستاننىڭ ٶنەرٸ مەن ەدەبيەتٸ بۇرىن جەتپەگەن بيٸككە كٶتەرٸلدٸ. ۇلت تٸلٸندەگٸ گازەتتٸ بارلىق جەردە كەزدەستٸرۋگە بولادى. 1929 جىلى استانا بولعان الماتى قالاسىندا (بۇرىنعى ۆەرنىي) بۇرىن 45 مىڭ حالىق تۇراتىن جەنە تەمٸر جولدان 900 شاقىرىم الىس ەدٸ. قازٸر الماتى تٷركٸستان-سٸبٸر ماگيسترالٸندە, ونداعى حالىق سانى 200 مىڭنان اسادى.
مەنٸڭ وتانىم كەرەمەت جەنە قاي جاعىنان الىپ قاراساڭ دا باي. بٸراق قازاقتاردىڭ بٸلٸكتٸلٸك پەن بٸلٸمگە قۇشتارلىعىن قاناعاتتاندىرۋ ٷشٸن بٸزگە ەلٸ مۇعالٸمدەر, كٸتاپتار, كادرلار جەتٸسپەيدٸ. ال بٸلٸمگە قۇشتارلىق بٸزدٸڭ دەۋٸرٸمٸزدٸڭ كەرەمەتٸ سانالادى: بۇرىن بٸلٸم الۋعا قۇقى بولماعان ميلليونداعان بۇقارا حالىق وياندى. تەك بٸلٸمدٸلەر عانا مەدەني رەۆوليۋتسيياعا قاتىسا الادى.
“پراگا پرەسسا ” گازەتٸ,
1936 جىلدىڭ 5 قاراشاسى.
دەرەككٶز: جەرۇيىق سايتى
