«بٸز يادرولىق قارۋسىزدانۋ جەنە تاراتپاۋ مەسەلەسٸنە بەلسەنە ارالاسامىز. ماقسات – جاپپاي قىرىپ-جوياتىن قارۋعا قاتىستى بارلىق ەرەكەتتەردٸ ابسوليۋتتٸ توقتاتۋ. ال ٷشٸنشٸ باسىمدىق – پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ بيولوگييالىق قاۋٸپسٸزدٸك جٶنٸندەگٸ حالىقارالىق اگەنتتٸك قۇرۋ تۋرالى باستاماسىن جٷزەگە اسىرۋ. بۇل COVID-19 سيياقتى پاندەمييالىق قۇبىلىستارمەن, سونداي-اق بيوتەرروريزمنٸڭ كەيبٸر ىقتيمال قاۋٸپتەرٸمەن كٷرەسۋ كونتەكستٸندە ماڭىزدى رٶل اتقارادى», - دەگەن-دٸ اقان راحمەتۋللين.
ونىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, كەلەسٸ كەزەكتە تۇراقتى دامۋ ماقساتتارىنا قول جەتكٸزۋ دە كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەك ەمەس. بۇل قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ۇيىمعا مٷشە بارلىق مەملەكەتتەردٸڭ الدىندا تۇرعان اۋقىمدى مٸندەتتەردٸڭ بٸرٸ. بۇعان كەدەيلٸكتەن قۇتىلۋ, كليماتتىڭ ٶزگەرۋٸنە قارسى كٷرەس جەنە تۇتاستاي العاندا بٷكٸل ادامزاتتىڭ ودان ەرٸ دامۋىنا قاتىستى مەسەلەلەردٸڭ ٶتە ٷلكەن بلوگى كٸرەدٸ.
بۇل جەردە بٸز نازار اۋداراتىن نەرسەلەردٸ دە بٶلەك اتاپ ٶتۋگە بولادى, ول – گەندەرلٸك تەڭدٸك, ەيەلدەردٸڭ قوعامداعى جاعدايىن جاقسارتۋ.
حالىقارالىق ۇيىمنىڭ جانىنداعى تۇراقتى ٶكٸل قازاقستاننىڭ بۇۇ جٷيەسٸندەگٸ رٶلٸ تۋرالى دا ەڭگٸمەلەيدٸ. بۇل جەردە بٸزدٸڭ رٶلٸمٸز كٶپۆەكتورلى سىرتقى ساياساتپەن ايقىندالادى. كەزٸندە ەلباسى بٸزدٸڭ سىرتقى ساياساتىمىزدىڭ سيپاتى گەوساياسي جاعدايعا, بۇۇ قاۋٸپسٸزدٸك كەڭەسٸنٸڭ تۇراقتى مٷشەلەرٸ بولىپ تابىلاتىن رەسەي, قىتاي سيياقتى دەرجاۆالارعا جاقىندىعىمەن بايلانىستى ستراتەگييالىق تەپە-تەڭدٸككە يە بولۋى كەرەكتٸگٸن اتاپ ٶتكەن. سونداي-اق ولار يادرولىق قارۋعا يە. سول سەبەپتەن دە بٸرٸككەن ۇلتتار ۇيىمىنا مٷشە بولعان 31 جىل ٸشٸندە قازاقستان تۋرالى بٸركەلكٸ جەنە ٶتە جاقسى دوستىق قارىم-قاتىناستارى قالىپتاسقان مەملەكەت رەتٸندەگٸ پٸكٸر قالىپتاستى.
– بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸك مەسەلەسٸ تەك سوعىستى توقتاتۋ مەسەلەسٸ ەمەس. ەرينە, ەڭ الدىمەن سوعىستار مەن قاقتىعىستاردى توقتاتۋ كەرەك. بٸراق بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋ – بۇل قاۋٸپسٸزدٸككە, سونداي-اق ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋعا قاتىستى مەسەلەلەردٸڭ ٷلكەن كەشەنٸ. قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ حالىقارالىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋدى ٸلگەرٸلەتۋدە بەلسەندٸ پوزيتسييانى ۇستانىپ كەلەدٸ. يادرولىق قارۋدان قۇتىلدىق, ياعني ٶزگەگە ٷلگٸ كٶرسەتتٸك, سەمەي يادرولىق پوليگونىن جاپتىق. بۇعان ۇيىمعا مٷشە بارلىق ەلدەر, ەسٸرەسە, ٷلكەن بەستٸك (يادرولىق قارۋى بار بەس ەل – اقش, انگلييا, رەسەي, قىتاي, فرانتسييا) باسا نازار اۋداردى. ەلٸ دە شەشٸمٸن كٷتكەن سۇراقتار بار, بٸز ولارمەن بەلسەندٸ جۇمىس ٸستەپ جاتىرمىز, – دەپ تٷسٸندٸرەدٸ اقان راحمەتۋللين.
راسىندا, بٸز يادرولىق قارۋسىزدانۋ مەن تاراتپاۋ باعىتىنداعى بارلىق قۇجاتتارعا قول قويعان ەلمٸز. جاقىندا عانا يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتقا كەلٸسەتٸنٸمٸزدٸ بٸلدٸردٸك. قازاقستان ونىڭ تولىققاندى مٷشەسٸ. ونىڭ ٷستٸنە, كەلەسٸ جىلى بۇل شارتقا بٸزدٸڭ ەلٸمٸز تٶراعالىق ەتەدٸ. بٸز ٷشٸنشٸ تٶراعا بولامىز.
بۇۇ-داعى ٶكٸلٸمٸز قازاقستان دا لاڭكەستٸكپەن كٷرەسكە كٷش سالىپ جاتقانىن مەلٸمدەدٸ. اۋعانستانداعى بيلٸك اۋىسقانىنا بەرٸمٸز كۋە بولدىق, سودان كەيٸن ول جاقتان لاڭكەستٸك كٶرٸنٸستەر قاۋپٸ كٷشەيە تٷستٸ. ال جالپى بۇل قاۋٸپ بٷكٸل ەلەمدە كٷشەيٸپ, تٷرلٸ توپتار پايدا بولدى, سونىڭ ٸشٸندە تاياۋ شىعىس پەن افريكادا, تٸپتٸ ٶرشٸپ تۇر. ال جاھاندانۋ جاعدايىندا بۇل قاۋٸپ بٸزگە دە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. ٶيتكەنٸ, بٸز وقشاۋلانعان ەل ەمەسپٸز. سوندىقتان دا وسى مەسەلەگە بەلسەندٸ تٷردە اتسالىسىپ جاتىرمىز, تەرروريزمگە قارسى ٸس-قيمىل جٶنٸندەگٸ بۇۇ-نىڭ 19 نەگٸزگٸ قۇجاتىنا قول قويدىق, ونى بەلسەندٸ تٷردە جٷزەگە اسىرۋدامىز. سونىمەن قاتار, قازاقستان – ورتالىق ازييا ٷشٸن تەرروريزمگە قارسى جاھاندىق ستراتەگييانى جٷزەگە اسىرۋ جٶنٸندەگٸ بٸرلەسكەن ٸس-قيمىل جوسپارىنىڭ مٷشەسٸ. وندا ەلدەردٸڭ لاڭكەستٸكپەن كٷرەسۋ ٷشٸن قانداي قادامدار جاساۋ كەرەكتٸگٸ جان-جاقتى كٶرسەتٸلگەن.
«گەندەرلٸك تەڭدٸك تۋرالى ايتساق, بۇل بٸزدٸڭ ەيەلدەرٸمٸز بەن قىزدارىمىزدىڭ جالپى قاۋٸپسٸزدٸگٸنە دە ەسەر ەتەدٸ. سوندىقتان دا بٷگٸندە گەندەرلٸك تەڭدٸكتٸ ناسيحاتتاۋعا ەرەكشە كٶڭٸل بٶلٸپ جاتىرمىز.
بايقالىپ تۇرعانداي, بٸز جۇمىس ٸستەيتٸن مەسەلەلەردٸڭ اۋقىمى ايتارلىقتاي كەڭ. مىسالى, قاۋٸپسٸزدٸك ٸستەرٸمەن قاتار, دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنٸڭ پروبلەمالارىمەن دە اينالىسامىز. 1978 جىلى الماتىدا ددۇ-نىڭ العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارييالىق كٶمەك جٶنٸندەگٸ كونفەرەنتسيياسى ٶتتٸ جەنە سول جەردە العاشقى مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتۋدٸڭ نەگٸزٸن قالاعان الماتى دەكلاراتسيياسى قابىلداندى.
قازاقستان بۇۇ بٸتٸمگەرشٸلٸك ميسسييالارىنا دا بەلسەندٸ قاتىسادى. بٸزدٸڭ بٸتٸمگەرشٸلٸك كٷشتەرٸمٸز ليۆاندا, ماليدە, باتىس ساحارادا جەنە ورتالىق افريكا رەسپۋبليكاسىندا بار», - دەگەن بۇۇ جانىنداعى قازاقستاننىڭ تۇراقتى ٶكٸلٸ.
بۇعان قوسا, ول بٸزدٸڭ ەلەمدەگٸ تەڭٸزگە شىعا المايتىن ەڭ ٸرٸ دامۋشى ەل ەكەنٸمٸزدٸ العا تارتادى. بۇل سىرتقى فاكتورلاردا كٶبٸرەك وسالدىق تۋدىرادى ەكەن. ٶيتكەنٸ, بٸزدە سىرتقى نارىققا شىعۋ مٷمكٸندٸگٸ جوق, سوندىقتان ەكسپورتتىق اعىندارىمىزدى ەرتاراپتاندىرۋ ماڭىزدى جەنە ەلەم ەلدەرٸنٸڭ ٷلكەن توبى مۇنىمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر. قازاقستان ٷلكەن مەملەكەت قانا ەمەس, سول بٸر گەوگرافييالىق وسال مەملەكەتتەردٸڭ مەسەلەسٸن شەشۋدٸڭ ماڭىزدىلىعىن تٷسٸنەتٸن تاراپ ەكەنٸن دە بٸلگەن جٶن. بٸز 2020-2021 جىلدارى وسى ەلدەر توبىنا جاھاندىق تٶراعالىق ەتتٸك. بۇل توپقا 520 ميلليون حالقى بار 32 مەملەكەت كٸرەدٸ. راس, بۇل سونشالىقتى كٶپ بولماسا دا, بەرٸبٸر جارتى ميلليارد ادامنىڭ ٶمٸرٸ.
قازٸرگٸ ەلەمدە ەرتٷرلٸ دٸندٸ ۇستاناتىن ەتنوستار مەن ۇلتتاردىڭ بەيبٸت ٶمٸر سٷرۋٸ دە ماڭىزدى رٶل اتقارادى. سول سەبەپتەن دە ەلٸمٸز 50-دەن استام ەلدٸڭ ٶكٸلدەرٸ قاتىساتىن ەلەمدٸك جەنە دەستٷرلٸ دٸندەر كٶشباسشىلارىنىڭ سەزٸن ۇيىمداستىرۋدى دەستٷرگە اينالدىرعان.
– اۋعانستان – بٸزدٸڭ كٶرشٸمٸز. بٸز بۇل ەلدە بەيبٸتشٸلٸك پەن قاۋٸپسٸزدٸكتٸڭ تەزٸرەك ورناۋىنا مٷددەلٸمٸز. بۇل – بٸرٸنشٸ ميسسييا. سونداي-اق, بٸزدٸڭ ەكسپورتتىق اعىندارىمىزدى ەرتاراپتاندىرۋدى ەسكەرسەك, اۋعانستان بٸز ٷشٸن ترانزيتتٸك حابقا اينالادى. سول سەبەپتەن دە قازاقستان بۇل ەلدە بەيبٸتشٸلٸكتٸ نىعايتۋعا تىرىسۋدا. كەزٸندە جوعارى وقۋ ورىندارىندا اۋعاندىق ستۋدەنتتەردٸ وقىتۋدى, گۋمانيتارلىق كٶمەك جەتكٸزۋدٸ ۇيىمداستىردىق. ال 2021 جىلدىڭ تامىزىندا ول جەردە بيلٸك اۋىسقاندا, بۇۇ ميسسيياسىن اۋعانستاننان قايتا جٸبەرۋ مەسەلەسٸ تۋىندادى. بۇۇ قازاقستانعا بەت بۇردى, بٸزدٸڭ بيلٸك الماتىدا ورنالاسقان ميسسييانى قابىلداۋعا دايىن ەكەندٸكتەرٸن بٸلدٸردٸ. نەگٸزٸندە, قازٸر اۋعانستانداعى قاۋٸپسٸزدٸك جاعدايى بٸرشاما تۇراقى, سوندىقتان نەگٸزگٸ ميسسييا كەيٸنگە قالدى, – دەدٸ اقان راحمەتۋللين.
جوعارىدا ايتىپ ٶتكەنٸمٸزدەي, قازاقستان يادرولىق قارۋعا تىيىم سالۋ تۋرالى شارتتى ەزٸرلەۋگە بەلسەندٸ قاتىستى. كەلەسٸ جىلدان باستاپ بٸز ەكٸ جىلدىق مەرزٸمگە وسى شارت بويىنشا كونفەرەنتسيياعا تٶراعالىق ەتەمٸز. وسىعان بايلانىستى تۇراقتى ٶكٸلدٸڭ پايىمى مىناداي: «بۇل ورگاندى باسقارعان كەزدە بٸز وسى مەملەكەتتەرگە ىقپال ەتۋگە تىرىسامىز دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. ەرينە, بۇل – ٶرشٸل جەنە كٷردەلٸ مٸندەت, بٸراق بٸزدٸڭ رەسەي جەنە اقش-پەن, بارلىق «بەستٸك» ەلدەرمەن ستراتەگييالىق قارىم-قاتىناستارىمىز بار. سوندىقتان بٸز, ەرينە, ۇلتتىق جەنە ەكٸجاقتى دەڭگەيدەگٸ قارىم-قاتىناس شەڭبەرٸنەن شىقپايمىز. بۇل وسى ەلدەردٸڭ حالىقارالىق ريتوريكاسىندا از دا بولسا قارۋسىزدانۋعا جەنە يادرولىق قارۋعا ازىراق سٷيەنۋگە كٸرٸسەتٸن العاشقى قادامى بولماق».
