"قازاقستاندا 2022 جىلدان باستاپ بوي كٶتەرٸپ, سودان بەرٸ ٷدەۋمەن كەلە جاتقان ينفلياتسييا 2025 جىلى اپتىعىن باسادى. سونداي-اق كەلەسٸ جىلى تەڭگە قاتتى قۇنسىزدانبايدى". اناليتيكالىق كرەديتتٸك رەيتينگ اگەنتتٸگٸ (اكرا) ساراپشىلارى ەلٸمٸزدٸڭ 2025-2027 جىلدارىنا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەرٸنە جاساعان تالداۋىندا وسىنداي قورىتىندى جاسايدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
رەسەيلٸك رەيتينگ اگەنتتٸگٸنٸڭ بولجامىنشا, قازاقستان بويىنشا 2025-2027 جىلدارعا ارنالعان ماكروەكونوميكالىق بولجامعا سەيكەس, اتالعان كەزەڭدە جٸٶ-نٸڭ ناقتى ٶسٸمٸ شامامەن 3,8-4,2%-دى قۇرايدى.
"بيىل ەل ەكونوميكاسىنىڭ ٶسۋ تراەكتوريياسى ٶزٸنٸڭ ەلەۋەتتٸ دەڭگەيٸنەن سەل تٶمەن تۇراقتادى (شامامەن 3,8%). 2025-2027 جىلدارى ونىڭ ٶسٸمٸنٸڭ درايۆەرٸ ٶنەركەسٸپ, قۇرىلىس جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارى بولادى, ال 2026 جىلدان كەيٸن ٶندٸرۋشٸ سالالار ىنتالاندىرۋدان گٶرٸ تەجەۋشٸ فاكتور رەتٸندە سيپاتتالۋى مٷمكٸن. ەل پرەزيدەنتٸ بەلگٸلەگەندەي, جٸٶ-نٸڭ جىل سايىنعى ناقتى ٶسٸمٸنٸڭ 6% -ى نەعۇرلىم ەلەۋلٸ ينۆەستيتسييالاردى جەنە نەگٸزگٸ ەكسپورتتالاتىن شيكٸزاتتار ٶندٸرٸسٸنٸڭ جوعارى كٶلەمٸن تالاپ ەتەدٸ. الايدا, بۇل ەكونوميكانىڭ قىزىپ كەتۋٸنە ەكەلٸپ سوقتىرۋى مٷمكٸن, بۇل تۇتىنۋشىلىق ينفلياتسييانىڭ جاڭا ٶسٸمٸنە قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ", – دەيدٸ ساراپشىلار.
باعا جەنە ينفلياتسييا
اكرا اعىمداعى جىلى اقشا-نەسيە ساياساتى سالىستىرمالى تٷردە قاتاڭ جٷرگٸزٸلەدٸ دەپ بولجايدى. ال تاۋارلار مەن قىزمەتتەر باعاسىنىڭ ٶسٸمٸ بٸرتٸندەپ باياۋلاۋى مٷمكٸن, بۇل ٶتكەن جىلدارداعى ينفلياتسييالىق كٷيزەلٸستەردٸڭ سالدارىن ەڭسەرۋدٸڭ ۇزاق كەزەڭٸ دەپ ەسەپتەگەن جٶن, سوندىقتان اتالعان قۇبىلىس 2025 جىلى دا بايقالادى.
"كومپانييالار ٷشٸن نەگٸزگٸ اقشا كٶزدەرٸ تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار مەن ٶزٸندٸك مەنشٸكتٸ كاپيتال بولىپ قالا بەرەدٸ. بٸرٸنشٸسٸ سىرتقى قارجىلاندىرۋمەن بايلانىستى سەكتورلار ٷشٸن (نەگٸزٸنەن ول ٶندٸرۋ), ەكٸنشٸسٸ, ياعني نەگٸزٸنەن ٸشكٸ قارجى كٶزدەرٸن پايدالاناتىن سالالار ٷشٸن ٶزەكتٸ بولادى", دەلٸنگەن شولۋدا.
سونىمەن قاتار, سىرتقى ساۋدا ٶندٸرۋشٸ سەكتورلارداعى قيىندىقتارعا بايلانىستى قىسىمعا ۇشىرايدى, - دەيدٸ ساراپشىلار. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, 2024 جىلى تٶلەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىنا شيكٸزات سالالارىنداعى احۋال تەجەۋشٸ سيپاتتا ەسەر ەتەدٸ. دەگەنمەن ساراپشىلار كەلەسٸ جىلدان باستاپ ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ ارتۋى تاۋار ەكسپورتى پوزيتسيياسىن ٸشٸنارا قالپىنا كەلتٸرەدٸ دەپ بولجايدى.
"بولجامعا ساي, تاۋار يمپورتى دا ٸشٸنارا قالپىنا كەلەدٸ, بٸراق تۇتىنىس پەن ينۆەستيتسييالىق سۇرانىستىڭ ورتاشا جيىنتىق ٶسٸمٸ, سونداي-اق سالىستىرمالى تٷردە تەڭگەنٸڭ نىعايۋى بۇل قۇبىلىستىڭ اقىرىنداپ جٷرەتٸنٸن بايقاتادى. تازا ەكسپورت ورتاشا وڭ مەندەر ايماعىندا قالىپتاسادى, سونىڭ ٸشٸندە قىتايمەن اراداعى ساۋدا بايلانىسىنىڭ ارتۋى اياسىندا", – دەپ تولىقتىرادى اكرا.
حالىقارالىق قىزمەتتەرگە كەلەتٸن بولساق, بۇل رەتتە ساراپشىلار قازاقستاننىڭ ۇستانىمدارى ەلدەقايدا تەپە-تەڭدٸكتە جٷرەتٸنٸن ايتادى. ولار 2001 جىلدان 2010 جىلعا دەيٸنگٸ وسى سەگمەنتتەگٸ ورتاشا تەرٸس سالدونى مىسالعا الادى: جٸٶ-نٸڭ (–) 6,7%, ال 2011 جىلدان 2020 جىلعا دەيٸن جٸٶ-نٸڭ (-) 2,8% قۇرادى جەنە 2024 جىلى ول (-) 1% دەڭگەيٸنە جەتۋٸ مٷمكٸن.
اقشا ساياساتى
ساراپشىلار بۇل ٷردٸس 2025-2027 جىلدارى دا جالعاسىن تابادى دەپ كٷتەدٸ, وعان كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر كٶلەمٸنٸڭ ۇلعايۋى, ەسٸرەسە كٶلٸك سەكتورىندا جەنە تۋريزمدە, سونداي-اق يمپورت ٶسٸمٸ دە ىقپال ەتەتٸن بولادى.
"ەلدٸڭ سىرتقى شوتتارى ٷشٸن ماڭىزدى فاكتور, ەدەتتەگٸدەي رەزيدەنت ەمەستەرگە تازا مەندەگٸ باستاپقى تابىستارى بويىنشا تٶلەنەتٸن تٶلەمدەر بولادى: 2022 جىلدان 2023 جىلعا دەيٸن ولار جىل سايىن 51,5 ملرد دوللار نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 10-11% قۇرادى نەمەسە 2022-2023 جىلدارعا ارنالعان 55 ملرد دوللار جيىنتىق تازا ساۋدا بالانسىن تولىعىمەن دەرلٸك جاپتى. بۇل قازاقستان ەكونوميكاسى بۇرىن سىرتقى اكتيۆتەرگە تٸكەلەي شەتەلدٸك ينۆەستيتسييالار ارقىلى قول جەتكٸزگەن قاراجاتتى تولىق كٶلەمدە قارجىلاندىرۋعا جۇمساپ وتىرماعانىن كٶرسەتەدٸ. بۇل ٷردٸس 2024 جىلى تٶلەم بالانسىنىڭ اعىمداعى شوتىندا تەرٸس سالدونىڭ نەگە بۇلاي قالىپتاسقانىن تٷسٸندٸرە الادى. سونداي-اق بۇل جايت 2025-2027 جىلدارى دا ٶزەكتٸلٸگٸن جوعالتپايدى. ەرٸ ەسەپتٸك كەزەڭنٸڭ سوڭىنا قاراي ول 2023 جىلى جٸٶ-نٸڭ (-) 3,3%- نان (–) 1,5%-عا دەيٸن ازايادى", - دەپ اتاپ ٶتتٸ رەيتينگتٸك اگەنتتٸكتەگٸلەر.
وسىعان بايلانىستى اكرا بولجامدى كەزەڭدە ۇلتتىق ۆاليۋتاعا قىسىم جاسايتىن ەلەۋلٸ العىشارتتاردى بايقامايدى. بۇل رەتتە ۆاليۋتا باعامىن تٷزەتۋگە بايلانىستى تەڭگەنٸڭ شامالى ارزانداۋ ىقتيمالدىعىنا عانا جول بەرٸلەدٸ. وندا دا بۇل ينفلياتسييانىڭ جوعارى دەڭگەيٸنٸڭ ۇزاعىراق ساقتالۋى مەن تەڭگەدەگٸ پايىزدىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸنٸڭ تٶمەندەۋٸمەن بايلانىستى.
سونداي-اق, ساراپشىلار قازٸر ينفلياتسييالىق ديناميكاعا ەڭ ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ وتىرعان كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر باعالارى ەكەنٸن ناقتىلايدى. ولاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل - جىلدىق مەندە ەكٸ تاڭبالى تسيفردى كٶرسەتەتٸن جالعىز سەگمەنت.
"2025 جىل ٶز تسيكلٸندەگٸ ينفلياتسييانىڭ بوي كٶتەرۋٸنٸڭ سوڭعى جىلى بولۋى مٷمكٸن (2022 جىلدىڭ باسىنان باستاپ). اكرا 2026 جەنە 2027 جىلدارى رەتتەۋشٸ ورگان ٶز ماقساتىنا جاقىندايدى دەپ سانايدى, ەرينە ەگەر جاڭا داعدارىستار الدىنى وراپ كەتپەسە, ياعني سىرتتان "يمپورتتالعان" نەمەسە باسقا دا فيسكالدىق كەڭەيتۋلەرگە بايلانىستى", – دەپ اتاپ ٶتتٸ ساراپشىلار.
سونىمەن قاتار, ۇلتتىق بانكتٸڭ اقشا-كرەديت ساياساتى 2025 جىلدىڭ ورتاسىنا دەيٸن قاتاڭ كٷيدە بولادى, دەپ كٷتەدٸ اگەنتتٸكتەگٸلەر. ولاردىڭ پٸكٸرٸنشە, اعىمداعى جىلدىڭ قاراشا ايىندا رەتتەۋشٸ ۆەدومستۆو بازالىق سىياقى مٶلشەرلەمەسٸن شامالى تٶمەندەتۋٸ مٷمكٸن, مٷمكٸن 0,25-0,5 پ.پ. بويىنشا. ودان كەيٸنگٸ جاعدايدا ساراپشىلار بەيتاراپ مونەتارلىق ساياسات ورنايتىنىن بولجايدى.
بولجامدى قاۋٸپتەر
اكرا مەملەكەتتٸك بيۋدجەت تاپشىلىعى 2026-2027 جىلدارى تۇراقتالادى دەپ بولجايدى. ال اعىمداعى جىلى ونىڭ كٶلەمٸ شامامەن 3,9-4 ترلن تەڭگە نەمەسە جٸٶ-نٸڭ شامامەن 2,9-3% دەڭگەيٸن قامتيدى دەپ كٷتٸلەدٸ.
سونىمەن قاتار, ساراپشىلار ٶزدەرٸنٸڭ وسى بولجامدى ستسەنارييدٸڭ ورىن الۋىنا كەدەرگٸ بولۋى ىقتيمال تٶرت نەگٸزگٸ تەۋەكەلدٸ اتاپ كٶرسەتتٸ. ولاردىڭ قاتارىندا شيكٸزات ٶندٸرٸسٸنٸڭ كەڭەيۋٸ جەنە ەكسپورتتىق-ساۋدا جولدارىنىڭ كٷردەلەنۋٸمەن بايلانىستى جاعدايدىڭ قيىنداۋى, ورتا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ پەرسپەكتيۆادا شوعىرلاندىرۋعا باعىتتالعان بيۋدجەتتٸڭ وڭدى-سولدى شاشىلۋى, سونداي-اق كەيبٸر سالالاردىڭ قوسارلاس سانكتسييالارعا ۇشىراۋ ىقتيمالدىعى جەنە رۋبلدٸڭ ەلسٸرەۋٸنەن تۋىنداۋى مٷمكٸن قيىندىقتار.
