قازۇاۋ رەكتورى, ت.ي.ەسپولوۆپەن كەزدەسۋٸندەگٸ تاپسىرماسى بويىنشا!
ەلباسىمىزدىڭ قازاقستاندا جٷرگٸزٸپ وتىرعان اگرارلىق ساياساتى اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىن جاڭعىرتۋ, اگرارلىق بٸلٸم, عىلىم مەن ٶندٸرٸس ينتەگراتسيياسىن دامىتۋ ارقىلى اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەندە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, ەكسپورتقا باعىتتالعان ٶنٸمدەر كٶلەمٸن ارتتىرۋدى, ەلٸمٸزدەگٸ تاعام قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸ تالاپ ەتەدٸ.
ٷستٸمٸزدەگٸ جىلى 15 تامىز كٷنٸ مەن اقوردادا ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ قابىلداۋىندا بولدىم. كەزدەسۋ بارىسىندا وتاندىق اگرارلىق عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ بٷگٸنگٸ دامۋى جەنە وسى سالاداعى كٷردەلٸ مەسەلەلەر مەن ونى شەشۋ جولدارى تۋرالى مەلٸمدەدٸم.
كەزدەسۋدە مەملەكەت تاراپىنان اگرارلىق عىلىم, بٸلٸم سالاسىنا كٶرسەتٸلەتٸن كٶمەك, سەرپٸندٸ يننوۆاتسييالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن مەگاگرانتار بٶلۋ, عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا قارجى كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, جوبالاردى تەحنولوگييالىق ەكسپەرتيزا مەن سىناقتان ٶتكٸزەتٸن ٸرٸ ورتالىقتار قۇرۋ سيياقتى كٶپتەگەن ٶزەكتٸ مەسەلەلەردٸ شەشۋ جولدارى تالقىلاندى.
اتالعان باعىتتاردى دامىتۋ ٷشٸن اقش, فرانتسييا, ارگەنتينا, برازيلييا, يزرايل, قىتاي سىندى دامىعان ەلدەردٸڭ وزىق تەجٸريبەلەرٸنٸڭ جان-جاقتى تالداۋىنا نەگٸزدەلگەن. بۇل مەملەكەتتەردەگٸ ٸرٸ ۋنيۆەرسيتەتتەر بٸلٸم بەرۋ مەن عىلىمي ٷردٸسٸنٸڭ بيزنەس قۇرلىمدارمەن بايلانىستىراتىن ورتا بولىپ تابىلادى. مۇنداي جوعارى وقۋورىندارى زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ مەرتەبەسٸنە يە.
بٸلٸم, عىلىم مەن بيزنەستٸڭ ينتەگراتسيياسىن جٷزەگە اسىراتىن عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى دەل وسى وقۋو رىندارىنىڭ بازاسىندا جۇمىس جاسايدى. ۋنيۆەرسيتەت قۇرامىندا جۇمىس جاسايتىن ستراتەگييالىق اگروبيزنەستٸ تالدايتىن ورتالىق قازاقستاننىڭ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ قازٸرگٸ جاعدايىنا تولىققاندى ساراپتاما جٷرگٸزٸپ وتىرادى.
وسى ورتانىڭ اقپاراتى بويىنشابٷگٸندە قازاقستاندا 23 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 14 تەجٸريبەلٸ شارۋاشىلىق جەنە 10 بٸلٸم تاراتۋ– ەكستەنشن ورتالىعى قىزمەت اتقارادى. ال اقش-تا – 10 عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتى, 91 تەجٸريبە شارۋاشىلىقتارى, 2900 بٸلٸم تاراتۋ ورتالىعى, ارگەنتينادا – 4 عزي, 47 تەجٸريبە شارۋاشىلىعى, 320 بٸلٸم تاراتۋ ورتالىعى بار. ٶزگە ەلدەردە دە وسىنداي كٶرسەتكٸشتەر تٸركەلگەن.
عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, تەجiريبە شارۋاشىلىقتارى جەنە بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارىنىڭ سانىنا بايلانىستى بٸزدٸڭ ەلدە باسقا مەملەكەتتەرمەن سالىستىرعاندا «تٶڭكەرٸلگەن پيراميدا» بايقالادى. قازاقستان عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى سانى بويىنشا كٶپتەگەن شەت ەلدەردەن وزىق تۇر, بٸراق بٸلٸم تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ سانى اناعۇرلىم از. بۇل عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى نەتيجەلەرٸنٸڭ ٶندٸرٸسكە ٸس-جٷزٸندە ەنگٸزٸلمەي جاتقانىن, ال بٸلٸم بەرۋ ورتالىقتارى اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸ قىزمەتكەرلەرٸ ٷشٸن تەك بٸلٸكتٸلٸكتٸ ارتتىرۋ كۋرستارىن ٶتكٸزۋمەن عانا شەكتەلەتٸنٸن كٶرسەتٸپ وتىر.
ەلٸمٸزدٸڭ اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸنٸڭ ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸن جوعارىلاتۋ ٷشٸن قازاقستانداعى عىلىمي زەرتتەۋلەردٸن نەتيجەسٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ, اگروبيزنەسكە وزىق تەجٸريبە مەن بٸلٸمدٸ تارتۋعا, اۋىلدىق كەسٸپكەرلەردٸڭ بٸلٸمدەرٸنكٶتەرۋ ٷشٸن تەجٸريبە شارۋاشىلىقتارىمەن وزىق بٸلٸمدٸ تاراتۋدىڭ زاماناۋي جٷيەسٸن كٶبەيتۋ قاجەت. سوندىقتان, قازاقستاندا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ سانىن كٶبەيتۋدەن كٶرٸ يننوۆاتسيياعا بەيٸمدەلگەن تەجٸريبە شارۋاشىلىقتارى مەن بٸلٸم تاراتۋ ورتالىقتارىنىڭ سانىن ارتتىرۋ تيٸمدٸ بولار ەدٸ. سەبەبٸ, قازٸرگٸ تاڭدا ەلدٸڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا جۇمىس جاسايتىن كەسٸپكەرلەردٸڭ 12% عانا ورتادان جوعارى جەنە جوعارى بٸلٸمٸ بار.
قازٸرگٸ كەزدە ەلٸمٸزدە عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىنا بٶلٸنەتٸن 66,0 ملرد. تەڭگەنٸڭ 4,2 ملرد.تەنگە (6,4 %) عانا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسىنداعى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە بٶلٸنەدٸ. مىسالى, يۋنەسكو-نىڭ اقپاراتى بويىنشا وڭتٷستٸك كورەيادا عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجىنىڭ مٶلشەرٸ ٸشكٸ جالپى ٶنٸمنٸڭ كٶلەمٸنەن – 4,3%, يزرايلدە – 4,1%, شۆەتسييادا – 3,6% پايىزدى قۇرايدى. ال تمد ەلدەرٸمەن سالىستىرساق رەسەيدە – 1,2%, ۋكراينادا – 0,7 % ال قازاقستاندا – 0,2 % عانا بولىپ وتىر.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ترانسۇلتتىق كومپانييالار عىلىمدى دامىتۋعا ٶز سالاسىنىڭ عانا شەڭبەرٸندە قارجى بٶلەدٸ. وسى ۋاقىتقا دەيٸن اۋىل شارۋاشىلىق سالاسىندا ٸرٸ ترانسۇلتتىق كومپانييالاردىڭجوقتىعىنان اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ عىلىمعا مۇنداي قارجىلار بٶلٸنبەي كەلەدٸ. وسى جەردە ەلٸمٸزدەگٸ اگرارلىق عىلىمنىڭ دامۋىندا كەدەرگٸ بولىپ وتىرعانٶزەكتٸ پروبلەمالار تۋرالى ايتا كەتكەن دۇرىس بولار. ول:
- اگرارلىق عىلىمنىڭ مەرتەبەسٸنٸڭ, سونداي-اق عىلىمي-تەحنيكالىق باعىتتاعى ەڭبەككە دەگەن سۇرانىستىڭ تٶمەندٸگٸ;
- عىلىمعا بٶلٸنەتٸن قارجىنىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ;
- جاڭا فورماتسيياداعى بٸلٸكتٸ مامانداردىڭ تاپشىلىعى, (جاس عالىمداردىڭ اگرارلىق عىلىمعا قىزىعۋشىلىعىنىڭ تٶمەندەۋٸ). بۇنىڭ سەبەبٸ ەڭبەكاقى مٶلشەرٸنٸڭ ازدىعى, ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق, تۇرمىستىق جاعدايلاردىڭ دۇرىس شەشٸلمەۋٸ ت.ب.;
- عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن تەجٸريبە ستانتسييالارىنىڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق بازاسىنىڭ ەسكٸرۋٸ, عىلىمي نەتيجەلەردٸڭ ٶندٸرٸسكە ەنگٸزٸلمەۋٸ.
مەملەكەت باسىشىسى عىلىمعا جاڭالىق الىپ كەلەتٸن جاستار ەكەنٸن ٷنەمٸ ايتىپ كەلەدٸ. ولارعا مەملەكەت تاراپىنا ٷلكەن قولداۋلار كٶرسەتٸلۋدە. «بولاشاق» باعدارلاماسى وسىنىڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. بٸراق,وسى سالادا شەت مەملەكەتتەردەن يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالار مەن وزىق بٸلٸم ترانسفەرتٸن تارتاتىن جاڭا فورماتتاعى عالىمداردىن سانى ٶتە تٶمەن. ايتا كەتسەك, تەۋەلسٸزدٸك العان 25 جىلدا اۋىلشارۋاشىلىق سالاسى بويىنشا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن 70 عانا جاس مامان شەت ەلدەردە وقىپ, بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرىپ كەلگەن.
بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, زاماناۋي وزىق بٸلٸممەن قارۋلانعان, جاڭاشا ويلايتىن كەسٸبي مامانداردىڭ تاپشىلىعىنان اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى يگەرۋ ٷردٸسٸ باياۋ جٷرگٸزٸلۋدە.
ەلباسى «يننوۆاتسييالىق قازاقستان – 2020» فورۋمىندا يننوۆاتسييانىڭ 4 باعىتىن انىقتاپ بەرگەن بولاتىن: ەلەۋلٸ, سەرپٸندٸ, تٷبەگەيلٸ, ابسوليۋتتٸ يننوۆاتسييا. وسى باعىتتارداعى يننوۆاتسييالىق باستامالار ەلدە جاڭادان قالىپتاسىپ كەلەدٸ. مىسالى, جالپى ٸشٸكٸ ٶنٸمنٸڭ 0,92% عانا يننوۆاتسييالىق ٶنٸمنٸڭ ٷلەسٸندە. سوندىقتان, جاڭالىق اشقان عالىمدارعا, عىلىمي ينستيتۋتتار مەن اگروبيزنەس قۇرىلىمدارىنا مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸك ارقىلى نەتيجەلٸ جۇمىس اتقارعان جاعدايدا ماقساتتى تٷردە يننوۆاتسييالىق گرانت بٶلٸنۋٸ قاراستىرىلعانى جٶن.
وقۋ ورنىمىز 2010 جىلدان باستاپ زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنە ترانسفورماتسييالانۋ بويىنشا ستراتەگييالىق باعىتتا جٷيەلٸ جۇمىستار اتقارىپ كەلەدٸ. بۇل جەردە ايتاتىن جاعداي, ترانسفورماتسييالانۋ تەجٸريبەسٸنە شەتەلدٸڭ جەتەكشٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ 13 بٸلٸكتٸ عالىمدارى وڭ باعالارىن بەرٸپ, ەكسپەرتتٸك تۇجىرىمدامالارىن ۇسىندى.
ترانسفورماتسييا شەنبەرٸندە, 2016 جىلى ۋنيۆەرسيتەتتە اگروتەحنولوگييالىق حاب قۇرىلدى. ونىڭ قىزمەتٸ اگروٶندٸرٸس كەشەنٸنە يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى, ستارتاپ-جوبالداردى, يدەيالاردى تارتۋعا, ولاردى ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە, سونداي-اق مەملەكەت-جەكەمەنشٸك سەرٸكتەستٸگٸنٸڭ تەتٸكتەرٸن ٸسكە اسىرىپ, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ ٶزٸن-ٶزٸ قارجىلاندىرۋىن جەنە دەربەستٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە ارنالعان. سول ارقىلى جالپى رەسپۋبليكانىڭ اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىراتىن بولادى.
قازٸرگٸ كەزدە اگروتەحنولوگييالىق حاب نەگٸزٸندە اقش, ەۋروپا جەنە ازييا مەملەكەتتەرٸندەگٸ 36 عىلىمي ورتالىقتارمەن تىعىز ەرٸپتەستٸك بايلانىس ورناتىپ, ەلەمنٸڭ 13 بەدەلدٸ جوعارى وقۋ ورىندارىمەن قوس ديپلومدىق بٸلٸم بەرۋ باعدارلاماسىن ٸسكە اسىرۋدا.
بٷگٸندە اگروقۇرىلىمدار ٶندٸرٸستە ٷلكەن جەتٸستٸككە تەك عىلىم ارقىلى جەتۋگە بولاتىنىن جاقسى تٷسٸنۋلەرٸ تيٸس. وسى ماقساتتا بٸز ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ, ماگيسترانترانتتار مەن PhD دوكتورانتارىمىزدىڭ ٶندٸرٸس ورىندارىندا تەجٸريبەدەن ٶتۋ مەسەلەسٸنە باسا نازار اۋدارىپ, بٷگٸنگٸ كٷنٸ وقۋ جوسپارى مەن اكادەمييالىق كٷنتٸزبەنٸ قايتا قاراپ, بٸلٸم الۋشىنىڭ ٶندٸرٸستٸك تەجٸريبەدەن ٶتۋ مەرزٸمٸن 7 ايعا دەيٸن ۇزارتتىق. بۇل جەردە ايتاتىن بٸر مەسەلە, ۋنيۆەرسيتەتتە بٸلٸم الۋشىلار 2-كۋرستان باستاپ اگروبيزنەستٸ ۇيىمداستىرۋ پەنٸ بويىنشا ٶزدەرٸ شىققان ٶڭٸرلەردەگٸ شارۋاشىلىقتاردا تەجٸريبەدەن ٶتٸپ, بيزنەس-جوسپارلارىن جاساۋ ٷشٸن, ناقتى مەلٸمەتتەر جيناپ, دايىن جوبالارىن كوميسسييا الدىندا قورعايدى. ستۋدەنتتەردٸڭ ورىندايتىن بارلىق ديپلومدىق, ماگيسترلٸك جەنە دوكتورلىق ديسسەرتاتسييالارىندابٸر بٶلٸمٸ زەرتتەلٸپ وتىرعان باعىتتىڭ ەكونوميكالىق تيٸمدٸلٸگٸنە, ارنالۋى تيٸس. بۇل تالاپتار كەلەشەكتە مامانداردىڭ تەجٸريبەگە بەيٸمدەلۋٸن جەنە اگرارلىق نارىقتا سۇرانىسقا يە بولۋىن جوعارىلاتىپ, كەسٸبي بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋعا ىقپال ەتەدٸ.
ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ دٸڭگەگٸ سانالاتىن اگروتەحنولوگييالىق حاب قىزمەتٸ اياسىندا بٷگٸندە كورنەل ۋنيۆەرسيتەتٸمەن «جەرگٸلٸكتٸ المانىڭ پەرسپەكتيۆتٸ سورتتارىنىڭ گەندٸك قورىن زەرتتەۋ», كولۋمبييانىڭ NASA ۋنيۆەرسيتەتٸمەن, اقش-تىڭ ميچيگان شتاتى ۋنيۆەرسيتەتٸمەن «كليماتتىق مودەلدەۋ ارقىلى دەندٸ داقىلداردىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸن جوسپارلاۋ», مالايزييانىڭ پۋترا ۋنيۆەرسيتەتٸ ماماندارىمەن «حالال ٶنٸمدەر ٶندٸرٸسٸ تەحنولوگيياسى», فيندلياندييا عالىمدارىمەن «تاعام قاۋٸپسٸزدٸگٸ جەنە ۆەتەرينارييا»مەسەلەلەرٸ بويىنشا بٸرلەسكەن جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە. سونىمەن قاتار, امەريكا, قىتاي, رەسەي عالىمدارىمەن بٸرگە «زييانكەستەر مەن سورتاڭداردى الدىن الا انىقتاۋ» بويىنشا, «گەوسكان» مەن NASA عالىمدارىمەن «اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸندەگٸ تەۋەكەلدەردٸڭ ورتاق جٷيەسٸن قۇرۋ» جوبالارى جٷزەگە اسۋدا.
مۇنداي اۋقىمدى جوبالار ەلٸمٸزدەگٸ عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا دا جٷرگٸزٸلۋدە. مىسالى: «نان ٶنٸمٸن شىعارۋعا ارنالعان ميكروورگانيزمدەر تٷرلەرٸنٸڭ جيىنتىعى», «ورگانيكالىق اۋىلشارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸن ٶندٸرۋ», «ارال تەڭٸزٸنٸڭ قۇرعاتىلعان جەرٸندە فيتومەليوراتيۆتٸك ٶسٸمدٸكتەردٸڭ تەحنولوگيياسىن قالىپتاستىرۋ», «ارنايى مال ازىعىن دايىنداۋدىڭ وتاندىق رەتسەپتۋراسىن جاساپ, ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ», «قويدىڭ «ورداباسى» تۇقىمىنىڭ ٶنٸمدٸلٸگٸ جوعارى, ەكولوگييالىق تازا ەتٸن شىعارۋ» ت.ب.
الداعى ۋاقىتتا قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ قولدانىستاعى عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىنىڭ تيٸمدٸ جۇمىس جاساۋى ٷشٸن, سالالارعا بايلانىستى توپتاستىرىپ, قۇرىلىمدارىن قايتادان قاراستىرىپ, ولاردىڭ بازالارىندا 10-12 سالالىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىن قۇرۋ قاجەت. ٶڭٸرلٸك سيپاتتاعى باسقا عىلىمي ينستيتۋتتار تەجٸريبە شارۋاشىلىقتارىمەن بٸرٸكتٸرٸلٸپ, قايتا قۇرىلادى دا, مىناداي باعىتتا جۇمىس جاسايتىن بولادى:
- وتاندىق عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى كوممەرتسييالاندىرۋ;
- شەتەلدٸكتەحنولوگييالاردىسىناۋجەنەبەيٸمدەۋ;
- بٸرەگەيتۇقىمٶندٸرۋ;
- يمپورتتىق جابدىقتار, تەحنولوگييالار, اسىل تۇقىمدى مال جەنە تۇقىم سورتتارىن, كٶشەت ماتەريالدارىن سەرتيفيكاتتاۋ;
- ماگيسترانتتار مەن دوكتورانتتاردىڭ ديسسەرتاتسييالىق زەرتتەۋ جٷرگٸزۋٸنە قاتىسۋ;
- ستۋدەنتتەردٸڭ بٸلٸم بەرۋ پراكتيكاسىنۇيىمداستىرۋ;
- الدىڭعىقاتارلى بٸلٸم تاراتۋ.
مەملەكەتتٸك-جەكەمەنشٸك ەرٸپتەستٸك اياسىندا وزىق شارۋا قوجالىقتارىنىڭ بازاسىندا كەم دەگەندە 160 بٸلٸم تاراتۋ ورتالىقتارىن قۇرۋ (اۋىلدىق جەرلەردٸڭ سانىنا بايلانىستى). بۇل ورتالىقتاردا:
- «فەرمەر-فەرمەرگە» تەلٸمگەرلٸك وزىق تەجٸريبەسٸ بويىنشا دامىعان شارۋشىلىقتىڭ تەجٸريبەسٸن بەرۋ;
- اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋ بويىنشا ٶزەكتٸ تاقىرىپتار تٶڭٸرەگٸندە سەمينارلار ٶتكٸزۋ;
- اۋىل تۇرعىندارى اراسىندا زاڭناما جەنەمە ملەكەتتٸك باعدارلامالار,سونىڭ ٸشٸندە, اۋىل شارۋاشىلىعى كووپەراتيۆتەرٸ تۋرالى تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ جٷزەگە اسادى.
بٸلٸم تاراتۋ جٷيەسٸ اۋىلشارۋاشىلىق تاۋارلارىن ٶندٸرۋشٸلەردەن مەملەكەتتٸك ورگاندار, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, جوعارى وقۋ ورىندارى مەن قوعامدىق ۇيىمدارعا كەرٸ بايلانىس قۇرالى بولماق.
اۋىلشارۋاشىلىقكەسٸپكەرلەرٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىرۋ ٷشٸن ٷش بٸردەي باعدارلامانى پايدالانۋعا مٷمكٸندٸك بار:
- «نەتيجەلٸ جۇمىسپەن قامتۋ» باعدارلاماسى - جاڭادان كەسٸپ باستاعان فەرمەرلەر مەن جەكە قوسالقى شارۋاشلىقتار, كووپەراتيۆتەر ٷشٸن اۋىل شارۋاشىلىعى بيزنەسٸنٸڭ نەگٸزدەرٸن وقىتۋ ( «باستاۋ»);
- اٶك دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسى - قولدانىستاعى فەرمەرلەرگە ارنالعان جەنە ٶنٸمدٸلٸٸكتٸ ارتتىرۋعا باعىتتالعان( «دەمەۋ»);
- «بيزنەستٸڭ جول كارتاسى» – تەجٸريبەلٸ فەرمەرلەردٸڭ ماركەتينگتٸك ساۋاتتىلىعىن ارتتىرۋ, ولاردىڭ ٸشكٸ جەنە سىرتقى نارىقتارعا قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە باعىتتالعان باعدارلاما ( «شەبەر»).
سەمينارلاردى ۇيىمداستىرۋ جەنە باسقا دا ٸس-شارالارعا شەتەلدٸك ساراپشىلار, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ جەتەكشٸ عالىمدارى, «اتامەكەن» ۇكپ ايماقتىق فيليالدارى قاتىساتىن بولادى.
عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستار جٷرگٸزۋگە باسىمدىلىق عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى مەن جوعارى وقۋ ورىندارىنا بەرٸلەتٸن بولادى. جەرگٸلٸكتٸ جاعدايلارعا بايلانىستى تەحنولوگييالاردى انىقتاۋ جەنە ونىڭ بەيٸمدەلۋٸ ماقساتىندا جاسالىنعان زەرتتەۋلەر نەتيجەسٸ تەجٸريبەلٸ شارۋاشىلىقتارعا بەرٸلەدٸ.
قازاقستان ەزٸرگە جاھاندىق تەحنولوگييالىق كەڭٸستٸككە كٸرۋگە تولىق دايىن ەمەس, سەبەبٸ عىلىمي-زەرتتەۋ جەنە تەجٸريبەلٸك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردى قارجىلاندىرۋ كٶلەمٸ, عزي مەن تەجٸريبەلٸ شارۋاشىلىقتاردىڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ بويىنشا ەلەمدٸك تەحنولوگييالىق تٸزبەككە ەنبەدٸ دەسە دە بولادى. بارلىق عىلىمي-زەرتەتۋ ينستيتۋتتارىن ساندىق جٷيەگە كٶشٸرٸپ, «اگرويننوۆاتسييالىق پاركتەر» قۇرىپ, جاڭا فورماتسيياداعى جاس عالىمداردى دايىنداۋ ٷردٸسٸن كٷشەيتۋ كەرەك.
قازٸرگٸ كەزدە كٶپتەگەن جاڭا يننوۆاتسييالىق جوبالار ٶندٸرٸستە قولداۋ تاپپاي كەلەدٸ. ونىڭ سەبەبٸ: قارجىلىق كەدەرگٸلەر, ەكسپەرتيزانىڭ جوقتىعى, جوبالاردىڭ تەحنولوگييالىق سىناۋدان ٶتپەۋٸ, عالىمداردىڭ عىلىمي-زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋگە دەيٸنگٸ جاۋاپكەرشٸلٸگٸنٸڭ بولماۋى جەنە يننوۆاتسييالىق جوبالاردى ىنتالاندىرۋ مەحانيزمدەرٸنٸڭ جەتٸلدٸرٸلمەۋٸ.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا مەملەكەت باسشىسى بٷگٸنگٸ تاڭدا زەرتتەۋشٸلٸك باعىتقا باسىمدىق بەرٸپ وتىرعان قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جۇمىسىنا وڭ باعا بەرٸپ, بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋ, ونى جاڭا حالىقارالىق دەڭگەيگە كٶتەرۋ, جاڭا فورماتسيياداعى ماماندار مەن عالىمداردى دايىنداۋ, عىلىمي جوبالاردىڭ تيٸمدٸ نەتيجەسٸن ٶندٸرٸسكە ەنگٸزۋ, (كوممەرتسييالاندىرۋ) اگروٶنەركەسٸپتٸك كەشەنٸندە بەسەكەگە قابٸلەتتٸ, ەكسپورتقا باعىتتالعان اۋىل شارۋاشىلىق ٶنٸمدەرٸنٸڭ كٶلەمٸن ۇلعايتۋ, ازىق-تٷلٸك قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشۋ مەسەلەلەرٸ بويىنشا ناقتى تاپسىرمالار بەردٸ.
اعىمداعى جىلدىڭ قىركٷيەك ايىندا ۋنيۆەرسيتەت بازاسىندا قر پرەمەر-مينيستٸنٸڭ ورىنباسارى – قر اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترٸنٸڭ قاتىسۋىمەن رەسپۋبليكالىق عىلىمي-پراكتيكالىق كونفەرەنتسييا ٶتەدٸ. كونفەرەنتسييا اگروٶنەركەسٸپ كەشەنٸن دامىتۋدىڭ مەملەكەتتٸك باعدارلاماسىن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا اگرارلىق عىلىم مەن بٸلٸمنٸڭ ٶزەكتٸ مەسەلەلەرٸنە ارنالاتىن بولادى.
تٸلەكتەس ەسپولوۆ,
قازاق ۇلتتىق اگرارلىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ رەكتورى, ۇعا ۆيتسە-پرەزيدەنتٸ, اكادەميك
