Freedom Inside '26

اەس: ماماندار ەكولوگييالىق ساراپتاما جاساۋعا دايىن

اەس: ماماندار ەكولوگييالىق ساراپتاما جاساۋعا دايىن
الماتى قالاسىندا «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسييالارى» جشس جەنە قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بٸرٸگە ۇيىمداستىرۋىمەن «ەكولوگييا جەنە اتوم ەنەرگەتيكاسى» تاقىرىبىنا ارنالعان دٶڭگەلەك ٷستەل ٶتتٸ. دٶڭگەلەك ٷستەلگە بەلگٸلٸ ەكولوگ ماماندار, قوعامدىق قورلار, ٷكٸمەتتٸك ەمەس ۇيىمدار ٶكٸلدەرٸ, ەكو-بەلسەندٸلەر, فيزيكا, سۋ رەسۋرستارى, اتوم سالاسى ماماندارى, عالىمدار, قاەس جەنە يافي, الماتى وبلىسى بويىنشا ەكولوگييا دەپارتامەنتٸ, بالقاش-الاكٶل باسسەيندٸك ينسپەكتسيياسى باسشىلىعى جەنە ساراپشىلار قاتىستى. ماماندار اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ ارتىقشىلىقتارى, ەكولوگييالىق تەۋەكەلدەر, اەس قۇرىلىسى جوباسىنىڭ بارىسى, ەنەرگەتيكالىق دامۋ بويىنشا پٸكٸرلەرٸمەن الماسىپ, ۇسىنىستارمەن بٶلٸستٸ.

دٶڭگەلەك ٷستەلگە قازۇازۋ ينجەنەرلٸك-تەحنيكالىق فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى لەززات ەدٸلباەۆا مودەرتورلىق جاسادى. «قازاقستاندىق اتوم ەلەكتر ستانتسييالارى» جشس-نىڭ باس ديرەكتورى تيمۋر جانتيكين اەس قۇرىلىسى جوباسى بارىسىندا جاسالىپ جاتقان جۇمىستاردى باياندادى. اەس ٸسكە قوسىلسا, ەلدە  جوعارى بٸلٸكتٸ كادرلاردىڭ ەلەۋەتٸ  جەنە ەلٸمٸزدٸڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعى ارتاتىنىن, تەحنيكالىق باعىتتاردىڭ داميتىنىن اتاپ ٶتتٸ. قر ينجەنەر ەنەرگەتيكتەر وداعىنىڭ باس ديرەكتورى مارات دۋلكايروۆ اتوم ەلەكتر ستاناساسىن سالۋدىڭ ماڭىزى جايىندا پٸكٸرٸن بٸلدٸردٸ.

«بٸردەن ايتايىن بٸزگە اەس ٶتە قاجات. قازاقستاندا قۋات كٶزٸنە دەگەن سۇرانىس جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. ونى بەرٸمٸز كٶرٸپ وتىرمىز. بٷگٸندە ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك وبىلىستارى الماتى, جامبىل, تٷركٸستان جەنە قىزىلوردا وبلىستارىندا ەلەكتر ەنەرگيياسىنا دەگەن سۇرانىس ٶتە جوعارى. كەڭەس زامانىندا ەلٸمٸزدٸڭ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەرٸ ٶزدەرٸنە قاجەتتٸ قۋات كٶزٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن كٶرشٸلەس قىرعىزستان مەن ٶزبەكستاننان الىپ كەلدٸ.  قازٸر كٶرشٸلەرٸمٸزدٸڭ ٶندٸرگەن ەلەكتر ەنەرگيياسى ٶزدەرٸنەن ارتىلمايدى.  سوندىقتان بٸزدەر «سولتسٷتٸك – وڭتٷستٸك» ەلەكتر جەلٸسٸن تارتىپ, بۇل مەسەلەنٸ ۋاقىتشا شەشكەن بولدىق. ەگەر الدا-جالدا وسى ەلەكتر جەلٸسٸندە قاندايدا بٸر اپاتتى جاعداي ورىن السا, بٸزدەر ٶتە قيىن جاعدايمەن بەتپە-بەت كەلەتٸن بولامىز. سوندىقتان بٸز قوسىمشا قۋات كٶزٸن ٶندٸرٸپ, وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەردٸ ەلەكتر ەنەرگيياسىمەن قامتۋعا باسا مەن بەرۋٸمٸز كەرەك. وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەردٸ ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتەتٸن قوسىمشا نىسان قاجەت», - دەدٸ م. دۋلكايروۆ.

الماتى وبلىسى بويىنشا ەكولوگييا دەپارتامەنتٸنٸڭ باستىعى قونىسبەك بايەدٸلوۆ اەس – اتوم ەنەرگەتيكالىق دەربەستٸكتٸ قامتاماسىز ەتەتٸنٸن جەنە جوبانى ٸسكە اسىرۋ بارىسىندا ەكولوگييالىق ٶتكٸر سۇراقتاردىڭ تۇرعانىن دا ايتىپ ٶتتٸ. وسى رەتتە اەس سالۋ الاڭى بولىپ وتىرعان مەكەنگە ەكولوگييالىق ساراپتاما جٷرگٸزٸلۋ كەرەكتٸگٸن جەنە ول جۇمىستاردى ەكولوگ ماماندارىمەن بٸرلەسە اتقارۋعا دايىن ەكەندەرٸن جەتكٸزدٸ.


«بالقاش كٶلٸنٸڭ جاعالاۋىنا سالىناتىن اەس قورشاعان ورتاعا, ەكولوگيياعا, جەرگٸلٸكتٸ جەردەگٸ اۋا, سۋ, جەر قويناۋى, ٶسٸمدٸكتەر مەن جانۋارلار ەلەمٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ دەگەن سۇراقتار بٸزدٸ دە مازالايدى. بۇدان باسقا اەس-تەن شىعاتىن راديوكاتيۆتٸ قالدىقتاردى قايدا ساقتاۋعا قاتىستى مەسەلە دە كٶپشٸلٸكتٸڭ كٶكەيٸندە جٷر. جالپى, بۇل باعىتتا جۇمىستاردىڭ جٷرٸپ جاتقانىن بٸلەمٸز. الداعى ۋاقىتتا ٷكٸمەتتەن قۇجاتتار كەلٸپ تٷسكەننەن كەيٸن ەكولوگييالىق ساراپتاما جۇمىستارىن جاساۋعا دايىنبىز. سول كەزدە بۇل مەسەلەنٸ ەكولوگييا جەنە ەنەرگەتيكا سالاسىنىڭ ماماندارىمەن بٸرلەسٸپ تاعى دا تالقىلايمىز, – دەدٸ قونىسبەك بايەدٸلوۆ.

ٶز كەزەگٸندە قر ەكولوگييا, گەولوگييا جەنە تابيعي رەسۋرستار مينيسترلٸگٸنە قاراستى «بالقاش-الاكٶل باسسەيندٸك ينسپەكتسيياسىنىڭ» جەتەكشٸسٸ راۋشان يمانبەت: «ەل ەكونوميكاسىن ٶركەندەتۋ ٷشٸن اەس سالۋدىڭ قانشالىقتى ماڭىز زور ەكەنٸن تٷسٸنەمٸز. اەس جۇمىسىن رەتتەۋدە بەلگٸلٸ كٶلەمدە سۋ كەرەك ەكەنٸن بٸلەسٸزدەر. اەس بٸر كٷندە سالىنبايتىنى بەلگٸلٸ. وپتيميستٸك جاعداي بويىنشا ەسەپتەسەك, اەس-ٸمٸز 2035 جىلى پايدالانۋعا بەرٸلەدٸ. دەمەك, بٸزدە اەس-كە قاتىستى مەسەلەلەردٸ تالقىلاۋعا قاتىستى ۋاقىت بار. وسى رەتتە بٸزدەر اەس مەسەلەسٸن العا تارتىپ, قىتايمەن ترانسشەكارالىق ٸلە ٶزەنٸنٸڭ سۋىن بٸرلەسٸپ پايدالانۋعا قاتىستى ورتاق كەلٸسٸمگە كەلۋٸمٸز كەرەك. اەس قۇرىلىسى بٸزگە وسى مەسەلەنٸ بٸرجاقتى شەشۋگە ىقپال ەتەدٸ دەپ ٷمٸت ارتۋىمىزعا بولادى», - دەدٸ.

دٶڭگەلەك ٷستەلدە قازاق ۇلتتىق اگرارلىق زەرتتەۋ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ «توپارىقتانۋ, اگروحيمييا جەنە ەكولوگييا» كافەداراسىنىڭ پروفەسسورى باعلان ماحامەدوۆا «اتوم جەنە جاسىل ەكولوگييا» دەگەن تاقىرىپتا بايانداما جاساپ, قازٸر عىلىمي-تەحنيكالىق بازاسى دامىعان ەلدەردە اتوم ەنەرگەتيكاسى ەنەرگييانىڭ قاۋٸپسٸز ەرٸ ەكولوگييالىق تازا تٷرٸ رەتٸندە قاراستىرىلاتىنىن تالداپ تٷسٸندٸرٸپ بەردٸ.

«قازٸر اتوم ەنەرگەتيكاسىن ادامزات يگٸلٸگٸنە پايدالانۋ ەنەرگەتيكالىق داعدارىستىڭ الدىن الۋمەن قاتار ەكولوگييانى جەنە جاسىل تەحنولوگييالاردى دامىتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن سالاعا اينالىپ وتىر.




اەس-تٸڭ ارتىقشىلىعى – اۋا رايىنا ەش تەۋەلدٸ ەمەس. تۇراقتى تٷردە كٶپ مٶلشەردە ەنەرگييا ٶندٸرۋگە بولادى. ەرينە, اەس-تا پايدالانىلعان يادرولىق وتىن (پياو) قالادى. اەس-تا پايدالانىلعان وتىن رەاكتوردان الىنادى. ارنايى كونتەينەرلەر وتىننىڭ سىرتقا اعىپ كەتۋٸنە جول بەرٸلمەيدٸ. وتىن بٸراز ۋاقىت سۋ استىندا ساقتالعان سوڭ, قۇرعاق قويماعا جەتكٸزەلدٸ. دۇرىس پايدالانىلعان پياو تولىعىمەن قاۋٸپسٸز. قالدىقتى جاڭا وتىن ٶندٸرۋگە قۇندى شيكٸزات رەتٸندە پايدالانۋعا بولادى. سونىمەن قاتار عالىمدار ٷنەمٸ تەحنولوگييانى جەتٸلدٸرۋمەن اينالىسىپ وتىرعانىن دا ەستەن شىعارماۋمىز كەرەك», - دەپ باعلان جاقىپبايقىزى يارولىق قالدىقتى قالاي جويىلاتىنىن تاماشا جەتكٸزدٸ.

ديسكۋسسييا بٶلٸمٸندە ەكولوگ ماماندار اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ بارىسىندا ەكولوگييالىق سۇراقتاردى شەشۋ جەنە تٸۋەكەلدەردٸ زەرتتەپ, زەردەلەۋدە بٸرٸگە جۇمىس اتقارۋدى ۇسىندى.

«ەكولوگييا جەنە اتوم ەنەرگەتيكاسى» اتتى دٶڭگەلەك ٷستەلگە جوعارىدا اتالعان ساراپشىلاردان ٶزگە قر ەنەرگەتيكا مينيسترلٸگٸ «يادرولىق فيزيكا ينستيتۋتى» رمك ديرەكتورىنىڭ كەڭەسشٸسٸ م.ش. تٶلەگەنوۆ,  «ەلەۋمەتتٸك-ەكولوگييالىق قور» قوعامدىق قورىنىڭ ٶكٸلٸ ك.ك. كاراكۋلوۆا, ەكولوگ, ارگو (اسسوتسياتسيي رازۆيتييا گراجدانسكوگو وبششەستۆا) ٶڭٸرلٸك باعدارلامالارىنىڭ ديرەكتورى ك.يا. اتاحانوۆا, «ەكو فورۋم» ٷەۇ ساراپشىسى گ.ح. كەكٸمجانوۆا, قازۇازۋ ستراتەگييا, عىلىم جەنە حالىقارالىق قاتىناستار دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى س.ب. كەنەنباەۆ, ە.س. ەبٸلداەۆ «اگروبيولوگييا» فاكۋلتەتٸنٸڭ دەكانى, «سۋ رەسۋرستارى جەنە مەليوراتسييا» كافەدراسىنىڭ پروفەسسورى ە.ك. زەۋٸربەك, "Almighty Ecology" قوعامدىق قورىنىڭ ديرەكتورى ا.ب. ساتۋبالدي, "Ecology Consulting"  باسشىسى, ەكولوگييا ماگيسترٸ, ەكولوگ,  ەكوبەلسەندٸ ب.ن. سادىبەكوۆا, توپىراقتانۋ, اگروحيمييا جەنە ەكولوگييا» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ ج.ب. باكەنوۆا, «سۋ رەسۋرستارى جەنە مەليوراتسييا» كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشٸسٸ, پروفەسسور ە.د. جاپاركۋلوۆا, سونىمەن قاتار ينجەنەرلٸك-تەحنيكالىق فاكۋلتەتٸنٸڭ,  سۋ, جەر جەنە ورمان رەسۋرستارى فاكۋلتەتٸ. سۋ رەسۋرستارى جەنە مەليوراتسييا كافەدراسىنىڭ,  اگروبيولوگييا فاكۋلتەتٸ ەكولوگييا كافەدراسىنىڭ ستۋدەنتتەرٸ, ماگيسترانتتارى, وقىتۋشى-پروفەسسورلار قۇرامى قاتىستى.