AERC قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ٶسٸمٸ بويىنشا بولجامىن جاقسارتتى. قازاقستانداعى "قولدانبالى ەكونوميكانى زەرتتەۋ ورتالىعى" (AERC) ٶزدەرٸنٸڭ كەزەكتٸ ماكروەكونوميكالىق شولۋىن جارييالاپ, 2025 جىلعا قاتىستى بولجامدارىن ۇسىندى. ۇيىم دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, مۇناي ٶندٸرٸسٸ بويىنشا وسىعان دەيٸنگٸ بولجامدار راستالىپ, ٸشكٸ سۇرانىس جاقسارسا, قازاقستان ەكونوميكاسى كٷتٸلگەن قارقىننان دا جاقسى ٶسۋٸ مٷمكٸن, دەپ جازادى Dalanews.kz.
قازاقستاننىڭ ناقتى ەكونوميكالىق ٶسٸمٸ 4,6%-دى قۇراۋى ىقتيمال
AERC 2025 جىلى قازاقستاننىڭ ناقتى جٸٶ-سٸ 4,6%-عا (جىلدىق ەسەپتە) ۇلعاياتىنىن بولجايدى. بۇل – الدىنداعى بولجامدى 4,0%-دان جوعارى كٶرسەتكٸش. مۇنداي وڭ ٶزگەرٸس بٸرٸنشٸ كەزەكتە مەملەكەتتٸك فيسكالدىق قولداۋدىڭ كٷشەيۋٸنە, سونىمەن قاتار تۇتىنىس پەن ينۆەستيتسييالىق سۇرانىستىڭ ارتۋىنا بايلانىستى تۋىنداۋدا.
"مۇنداي بولجام مۇناي ٶندٸرٸسٸ كٶلەمٸ جىلىنا 89 ملن توننا دەڭگەيٸندە ساقتالسا دەگەنگە نەگٸزدەلەدٸ. ەگەر تەڭٸز كەنٸشٸن كەڭەيتۋ جوباسى 2025 جىلدىڭ بٸرٸنشٸ توقسانىنان كەيٸن ٸسكە قوسىلسا جەنە قازاقستاندىق مۇناي-گاز سەكتورىنا قاتىستى سانكتسييالىق تەۋەكەلدەر مەسەلەسٸ شەشٸلسە, بۇل كٶرسەتكٸشتٸ تاعى كٶتەرۋگە بولادى", – دەپ اتاپ ٶتتٸ AERC.
AERC-تٸڭ ەسەبٸنشە, بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تاپشىلىعى 3,37 ترلن تەڭگە كٶلەمٸندە بولۋى مٷمكٸن, بۇل جٸٶ-نٸڭ (-)2,3%-ىنا تەڭ. بۇعان دەيٸنگٸ بولجامدا دەفيتسيت (-)4,2%-عا جەتەدٸ دەلٸنگەن. ساراپشىلار بۇل ٶزگەرٸستٸ ۇلتتىق قوردان تٷسەتٸن ترانسفەرتتەردٸڭ ارتۋىمەن تٷسٸندٸرەدٸ.
سونىمەن بٸرگە AERC سالىقتىق تٷسٸمدەردٸڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ ساقتالاتىنىن ەسكەرتەدٸ. سوندىقتان ۇلتتىق قوردان ٸرٸ سومادا قاراجات تارتۋ بيىل دا جالعاسادى. بۇل تەسٸل بيۋدجەتتەگٸ دەفيتسيتتٸ قىسقا مەرزٸمدە ازايتۋعا مٷمكٸندٸك بەرسە دە, ونىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ سالدارى تۋرالى مەسەلە اشىق كٷيٸندە قالۋدا.
ينفلياتسييا 7%-عا جەتۋٸ مٷمكٸن
زەرتتەۋدە ينفلياتسييا قارقىنىنا قاتىستى بولجام الدىڭعىسىنان ناشارلاي تٷسكەن. ورتاشا ەسەپپەن العاندا تۇتىنۋ ينفلياتسيياسى 7,0% (جىلدىق ەسەپپەن) دەڭگەيٸندە كٷتٸلٸپ وتىر. بۇعان دەيٸنگٸ بولجامدا بۇل كٶرسەتكٸش 6,7% بولعان. AERC ساراپشىلارى ەگەر پروينفلياتسييالىق فاكتورلار كٷشەيسە, بۇل كٶرسەتكٸشتٸڭ ودان ەرٸ ٶسۋٸ عاجاپ ەمەس ەكەنٸن ايتادى.
تٶلەم بالانسى جەنە يمپورت
2025 جىلى يمپورت كٶلەمٸنٸڭ ەدەۋٸر ارتاتىنى بولجانعان. بۇل جاعداي كٶرسەتٸلەتٸن قىزمەتتەر ساۋداسىنداعى دەفيتسيتتٸ تەرەڭدەتٸپ, اعىمداعى شوت سالدوسىن (-)8%-عا دەيٸن ناشارلاتۋى مٷمكٸن. بۇعان دەيٸن بۇل كٶرسەتكٸش (-)5,2% دەڭگەيٸندە بولجاعان ەدٸ.
ال 2025 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇلتتىق ۆاليۋتاعا شاققاندا 1 اقش دوللارى 489,5 تەڭگە بولىپ, قازٸرگٸ باعاممەن سالىستىرعاندا تەڭگە نىعايا تٷسەتٸنٸن بولجايدى. دەگەنمەن بۇل كٶرسەتكٸش ٶتكەن جىلعى قازان ايىنداعى بولجامعا (480,8 تەڭگە) قاراعاندا ازداپ ناشارلاعانىن تانىتادى.
ەلەمدٸك ەكونوميكا جەنە "ماگانوميكا" ەسەرٸ
AERC بايانداماسىندا عىلىمي-تەحنولوگييالىق ٶزگەرٸستەر, ونىڭ ٸشٸندە جاساندى ينتەللەكت پەن جاڭا تەحنولوگييالىق قولدانباعا كٶشۋ – جاھاندىق ٷردٸستٸ ايقىندايتىنى ايتىلعان. ال اقش-تاعى ساياسي ٶزگەرٸستەر, ەسٸرەسە دونالد ترامپتىڭ پرەزيدەنتتٸككە قايتا كەلۋ ىقتيمالدىعى, "ماگانوميكا" دەپ اتالاتىن ەكونوميكالىق جەنە ساياسي تەسٸلدەردٸڭ پايدا بولۋىنا تٷرتكٸ بولۋى مٷمكٸن. بولجامداعى بەلگٸلٸ بٸر جايتتاردىڭ ۋكرايناداعى ەسكەري ٸس-قيمىلداردىڭ تىيىلۋى ىقتيمالدىلىعى تۋرالى بولجامعا دا قاتىسى بار.
"ترامپتىڭ ىقتيمال جەڭٸسٸ كرەمنيي القابىنىڭ (Silicon Valley) تەحنولوگييالىق وليگارحيياسىن كٷشەيتٸپ, يننوۆاتسييالاردى جەدەلدەتۋگە ەسەر ەتەدٸ. دەگەنمەن ونىڭ قايشىلىقتى ريتوريكاسى جاھاندىق قارجى جٷيەسٸن ودان ەرٸ تەڭگەرٸمسٸز كٷيگە تٷسٸرۋٸ مٷمكٸن", – دەپ جازادى AERC-تىڭ باس ديرەكتورى جەنٸبەك ايعازين.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ بولجامى
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورىنىڭ World Economic Outlook باسىلىمىنىڭ قاڭتار ايىنا ارنالعان جارييالانىمىندا ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ ٶسٸمٸ 3,2%-دان 3,3%-عا دەيٸن جاقساراتىنى, بٸراق بۇل قارقىن بٸركەلكٸ بولمايتىنى كٶرسەتٸلگەن. اقش-تا پەرسپەكتيۆالار جاعىمدىراق كٶرٸنسە, كەيبٸر دامىعان ەلدەردە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك بەسەڭدەۋٸ ىقتيمال. جالپى ەلەم بويىنشا ينفلياتسييا بٸرتٸندەپ تٶمەندەگەنٸمەن, دامىعان ەلدەردەگٸ باعا تۇراقتىلىعى دامۋشى نارىقتارمەن سالىستىرعاندا ەلدەقايدا جىلدام قالپىنا كەلەدٸ.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, اقش-تىڭ مونەتارلىق ساياساتىنىڭ كەز كەلگەن ٶزگەرٸسٸ جاھاندىق قارجى جەنە بيۋدجەت تۇراقتىلىعىنا تٸكەلەي ىقپال ەتٸپ, دامۋشى ەلدەردٸڭ ەكونوميكاسىنا ەسەر ەتپەك.
قورىتىندى
AERC دەرەكتەرٸ قازاقستان ەكونوميكاسى 2025 جىلى بٸرقاتار قولايلى فاكتوردىڭ ارقاسىندا 4,6% دەڭگەيٸندە ٶسٸم كٶرسەتۋٸ مٷمكٸن ەكەنٸن اڭعارتادى. دەگەنمەن ينفلياتسييانىڭ جوعارىلاۋى, يمپورتتىڭ ۇلعايۋى, بيۋدجەت پەن ۇلتتىق قور اراسىنداعى ترانسفەرت ساياساتى سىندى مەسەلەلەر شەشٸمٸن تاپپاسا, بولجانعان كٶرسەتكٸشتەرگە قول جەتكٸزۋ وڭاي بولمايتىنى انىق. ال جاھاندىق دەڭگەيدە اقش ساياساتىنىڭ ٶزگەرٸستەرٸ مەن جاڭا تەحنولوگييالىق كەزەڭگە ٶتۋدٸڭ ىقپالى – ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ رەتٸندە كٷنتەرتٸبٸنە شىعىپ وتىرعان جايى بار.
