بٷگٸنگٸ تاڭدا توپىراقتى نىعايتۋدىڭ دەستٷرلٸ ەدٸستەرٸنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ تٶمەن جەنە كٶبٸنەسە قورشاعان ورتاعا زيياندى حيمييالىق زاتتاردىڭ نەمەسە كٶمٸرتەكتٸ ماتەريالداردىڭ تارالۋىنا ەكەلٸپ سوعاتىنى بەلگٸلٸ. تەك تسەمەنت ٶندٸرٸسٸندە كٶمٸرتەك ديوكسيدٸ عالامدىق لاستانۋدىڭ جالپى كٶلەمٸنٸڭ 5-7% قۇرايدى. جاس عالىم ميكروبيولوگييالىق ەدٸسپەن ەكولوگييالىق جاعىنان تازا ماتەريالدارمەن توپىراقتى نىعايتۋدىڭ جاڭا تەحنولوگييالارىن ەزٸرلەۋدە.
دوكتورانت م. داۋلەتقۇلدىڭ «دەگراداتسييالانۋ مەن شٶلەيتتەنۋدەن قورعاۋ ٷشٸن قۇم مەن توزعان توپىراقتى نىعايتۋدىڭ ميكروبيولوگييالىق جەنە فەرمەنتتٸك ەدicتەرٸن سالىستىرمالى تالداۋ» دوكتورلىق ديسسەرتاتسييا كٶپتەگەن ەكولوگييالىق مەسەلەنٸ شەشۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
توپىراقتىڭ توزۋى جەنە شٶلەيتتەنۋ عالامدىق پروبلەمالاردىڭ بٸرٸ رەتٸندە بەلگٸلٸ. جەلدٸڭ ەسەرٸنەن قۇمنىڭ كٶشۋٸ توپىراقتىڭ توزۋىنا جەنە شٶلەيتتەنۋٸنٸڭ باستى سەبەبٸ بولىپ تابىلادى.
جەل ەروزيياسى دالالى جەنە شٶلدٸ اۋماقتارداعى اۋانىڭ لاستانۋىنا ەكەلٸپ سوعادى. مۇنىڭ بارلىعى فلورا مەن فاۋنانىڭ ازايۋىنا, جايىلىمدىق جەرلەردٸڭ قۇنارلىعىنىڭ تٶمەندەۋٸنە, جالپى العاندا ەكوجٷيەلەردٸڭ بۇزىلۋىنىڭ نەتيجەسٸندە ايماقتارداعى ٶزٸنە تەن بيوالۋانتٷرلٸلٸكتٸڭ تارالۋىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزەدٸ.
وسى تەحنولوگييالار بويىنشا قۇمدى نىعايتۋ ٷشٸن باكتەرييالاردىڭ بەلسەندٸ شتامدارى, نەسەپنەر جەنە كالتسيي كاربوناتى قاجەت.
قۇمدار نەسەپنەردٸ ىدىراتاتىن ۋرەازا فەرمەنتٸنە بەلسەندٸ باكتەرييالارمەن ٶڭدەلەدٸ. كالتسيي كاربوناتىنى تۇنباسى قۇم بٶلٸكتەرٸنە ەنٸپ, ولارعا بەرٸكتٸك قاسيەت بەرەدٸ. ا. يسابەكوۆا نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ جوبالىق توبىنىڭ قۇرامىنا ياعني ۆ.ع.ك. ن.ب. مولداعۇلوۆانىڭ جەتەكشٸلٸگٸمەن «كەرٸز سۋ شٶگٸندٸلەرٸن ورگانو-مينەرالدى تىڭايتقىشقا ميكروبيولوگييالىق جولمەن قايتا ٶڭدەۋ» تاقىرىبىندا زەرتتەۋ جٷرگٸزەدٸ.
جوبانىڭ نەگٸزگٸ يدەياسى ەرتٷرلٸ ورگانيكالىق قالدىقتاردى بيودەسترۋكتسييالاۋ جەنە رەسۋرستى ٷنەمدەيتٸن, قالدىقسىز جەنە تيٸمدٸ تەحنولوگييالاردى پايدالانا وتىرىپ, قايتا قالپىنا كەلەتٸن ەنەرگييا الۋ. بۇل لاستانعان اۋماقتارداعى ەر تٷرلٸ ورگانيكالىق قالدىقتاردان, سونىڭ ٸشٸندە اۋىلشارۋاشىلىق قالدىقتارىنان, قتق-نىڭ ورگانيكالىق بٶلٸگٸنەن جەنە قالدىق سۋلارىنىڭ تۇنباسىن تازارتۋعا جەنە قالپىنا كەلتٸرۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل شاعىن قوندىرعىلاردىڭ كٶمەگٸمەن تۇتىنۋشىلاردىڭ دەستٷرلٸ ەنەرگييا كٶزدەرٸنە تەۋەلدٸلٸگٸن ازايتادى.
بيوگاز جەنە ەلەكتر ەنەرگيياسى تٷرٸندە ەنەرگييا الۋدان باسقا, ەگٸن شارۋاشىلىعىنا ارنالعان ورگانيكالىق مينەرالدى تىڭايتقىشتار الىنادى. وسى اتالعان ورگانيكالىق قالدىقتاردى قايتا ٶڭدەۋدٸڭ بيولوگييالىق نەمەسە بيوتەرمييالىق ەدٸسٸ قالدىقسىز ٶنٸم بولىپ تابىلادى. بۇل- توپىراققا ازوت, فوسفور, كاليي جەنە ت.ب ميكروەلەمەنتتەر بار ورگانيكالىق قورەك رەتٸندە قايتا ىدىراتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ, بۇل وسى پروتسەسستەردٸڭ جٷرۋ قارقىنىن ٷدەتەدٸ. سوندىقتان زەرتتەۋشٸ عالىمدار ورگانيكالىق قالدىقتاردى تىڭايتقىش پەن بيوگازعا اينالدىرۋ ٷشٸن, قوسىمشا شىعىنسىز بيوتەرمييالىق ٶڭدەۋدٸ ۇسىنادى. قازٸرگٸ تاڭدا, دوكتورانتتار ۆارشاۆا جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ بيوحيمييا جەنە ميكروبيولوگييا كافەدراسىنىڭ زەرتحاناسىندا عىلىمي تاعىلىمدامادان ٶتٸپ, ٶز ٸزدەنٸستەرٸن جالعاستىرۋدا. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتٸمٸزدٸڭ تالانتتى بٸلٸم الۋشىلارى عىلىمنىڭ دامۋىنا ٶز ٷلەستەرٸن قوسىپ, ەلدٸڭ كٶپتەگەن ەكولوگييالىق مەسەلەلەرٸن شەشۋگە ات سالىسىپ جٷر.
