– باقىت ديحانبايۇلى, كەشە عانا ەسكٸ جىلدى شىعارىپ سالىپ, 2024 جىلدى قارسى الدىق. ەدەتتە, جىل باستالعاندا ٶتكەن جولىمىزعا قايىرىلىپ بٸر قاراپ, ەل الدىندا ەسەپ بەرٸپ, سودان كەيٸن جاڭا باستامالار تۋرالى ويلانا باستايمىز عوي. ولاي بولسا, ەڭگٸمەنٸ ٶزٸڭٸز باسقاراتىن ينستيتۋتتىڭ تاريحىنا قىسقاشا شولۋ جاساۋدان باستاساڭىز?
– ٶزدەرٸڭٸز جاقسى بٸلەسٸزدەر ۋنيۆەرسيتەتٸمٸز تۇڭعىش جوعارى وقۋ ورنى رەتٸندە 1928 جىلى قۇرىلعان. سول كەزدە جاڭا اشىلعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ قۇرامىنداعى جالعىز فاكۋلتەتتەگٸ ٷش بٶلٸمنٸڭ بٸرٸ رەتٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا بٶلٸمٸ قۇرىلعان-دى. وسى بٶلٸمنٸڭ نەگٸزٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا فاكۋلتەتٸ, ال بٷگٸنگٸ كٷنٸ ماتەماتيكا, فيزيكا جەنە ينفورماتيكا ينستيتۋتى قالىپتاستى.
العاش اشىلعان فاكۋلتەتٸمٸزدٸڭ دەكانى, قازاقتىڭ بٸرتۋار ازاماتى, الاشوردا كٶسەمدەرٸنٸڭ بٸرٸ ەلٸمحان ەرمەكوۆتىڭ بولعانىن زور ماقتانىشپەن ايتا الامىن.
95 جىلدىق تاريحى بار بٸزدٸڭ تٷلەكتەردەن كٶپتەگەن ۇلاعاتتى ۇستازدار, عالىمدار شىقتى. سولاردىڭ بٸرەگەيٸ رەتٸندە فيزيكا-ماتەماتيكا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور و.ا.جەۋتٸكوۆتىڭ ەسٸمٸن ەرەكشە اتاۋعا بولادى. اپتال ازامات فاكۋلتەتتە كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ, دەكان, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ عىلىم جٶنٸندەگٸ پرورەكتورى قىزمەتتەرٸن اتقاردى.
ەرەكشە تٷلەكتەرٸمٸزدٸڭ قاتارىندا ب.س.جاڭبىرباەۆ پەن ق.قاليەۆالارعا توقتالعىم كەلەدٸ. سول جىلدارى پروفەسسور ب.جاڭبىرباەۆ ەلٸمٸزدە ىقتيمالدىقتار تەوريياسى سالاسىنان عىلىمي اتاق قورعاعان جالعىز مامان بولدى. بۇدان باسقا فاكۋلتەت دەكانى, كافەدرا مەڭگەرۋشٸسٸ قىزمەتتەرٸن ابىرويمەن اتقاردى.
ال ونىڭ جۇبايى اعا وقىتۋشى ق.قاليەۆا فيزيكا پەنٸ بويىنشا وقۋلىقتاردىڭ اۆتورى ەدٸ. پروفەسسور ب.جاڭبىرباەۆ ەر دەرٸستٸڭ الدىندا اۋديتورييانىڭ قابىرعاسىنا الاقانىن قويىپ, «قارت قازپي-دٸ ايالاڭدار» دەپ, سونان سوڭ دەرٸسٸن باستاۋشٸ ەدٸ.
ينستيتۋتىمىزدا كەڭەستەر وداعىنىڭ الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرٸن بٸتٸرگەن دوتسەنت س.بوقاەۆ, قازكسر عا كوررەسپوندەنت-مٷشەسٸ, پروفەسسور ب.ورازباەۆ, پروفەسسورلار ش.ەركەعۇلوۆ, ق.باقتىباەۆ, س.ەرماتوۆ, م.قۇدايقۇلوۆ, ب.ق.ناقىسبەكوۆ, ب.بايمۇحانوۆ, ق.مۇقاشەۆ, ە.ب.شالباەۆ, ج.توقىبەتوۆ, و.ساتىبالديەۆ, اكادەميك ع.ۋەليەۆجەنە ت.ب. كٶپتەگەن ۇلاعاتتى عالىم-ۇستازداردىڭ قىزمەت اتقارعانىن ەرەكشە جىلى سەزٸممەن ەسكە الامىز.
– مفيي-دا ستۋدەنتتەرگە زاماناۋي بٸلٸم بەرۋمەن بٸرگە جان-جاقتى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋ ٷشٸن قانداي جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر?
– ستۋدەنتتەردٸ جان-جاقتى تۇلعا بولىپ قالىپتاسۋىنا ىقپال ەتۋدە بٸرشاما جۇمىستار اتقارىلىپ جاتىر. سونىڭ بٸرقاتارىنا توقتالىپ ٶتەيٸن.
ەڭ الدىمەن, ستۋدەنتتەرگە ٶز ماماندىعى بويىنشا جەنە ودان تىس ەرتٷرلٸ ماشىقتانۋ كۋرستارى بار. بۇل – كۋرستار ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ ەرتٷرلٸ داعدىلار مەن قىزىعۋشىلىقتارىن دامىتۋعا كٶمەكتەسەدٸ (شاحمات, روبوتوتەحنيكا, باعدارلامالاۋ).
ەكٸنشٸدەن, ستۋدەنتتەرگە ەرتٷرلٸ سالالارداعى بٸلٸمٸن بٸرٸكتٸرۋگە ىقپال ەتەتٸن Minor باعدارلامالار قاراستىرىلعان, ياعني, پەداگوگيكالىق ەمەس ماماندىق ستۋدەنتتەرٸ ٶز تاڭداۋى بويىنشا پەداگوگيكالىق ماماندىقتىڭ پەندەرٸن وقۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە. سەبەبٸ بۇل ستۋدەنتتەر كەلەشەكتە بٸلٸم بەرۋ سالاسىندا جۇمىس ٸستەۋگە قىزىعۋشىلىق تانىتادى.
ٷشٸنشٸدەن, ستۋدەنتتەردٸڭ شىعارماشىلىقتارىن شىڭداپ, دامىتۋعا ىقپال ەتەتٸن ەرتٷرلٸ مەدەني ٸس-شارالار (مىسالى, «ەكٸ جۇلدىز», «كۆن» سيياقتى) ۇيىمداستىرىپ تۇرامىز.
تٶرتٸنشٸدەن, ستۋدەنتتەر العان بٸلٸمدەرٸن پراكتيكادا قولدانۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن كەسٸبي پەندەر بويىنشا جوبالىق جۇمىستارعا, وليمپياداعا, عىلىم دەكاداسىنا قاتىسۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە.
بەسٸنشٸدەن, تسيفرلىق ساۋاتتىلىقتارىن دامىتۋدا ستۋدەنتتەرگە زاماناۋي تەحنولوگييالارمەن جۇمىس ٸستەۋ داعدىلارىن شىڭداۋ باعىتىندا تسيفرلىق بٸلٸم بەرۋگە ارنالعان پەندەردٸ وقيدى, ياعني, جاساندى ينتتەلەكت تەحنولوگييالارى, بٸلٸم بەرۋدەگٸ روبوتوتەحنيكا جەنە مەحاترونيكا, بٸلٸم بەرۋدٸ تسيفرلىق تەحنولوگييالار, GameDav نەگٸزدەرٸن ۇيرەتەمٸز.
التىنشىدان, ستۋدەنتتەردٸڭ ٶزٸن-ٶزٸ تەربيەلەۋگە, ٶزٸن-ٶزٸ زەرتتەۋگە جەنە بٸلٸمدٸ ٷنەمٸ جاڭارتۋعا دەگەن قىزىعۋشىلىعىن وياتۋعا باعىتتالعان جەكە ٶزٸندٸك جۇمىستار قاراسىرىلعان.
سودان سوڭ, ستۋدەنتتەر جەكە تۇلعا جەنە كەسٸبي مامان رەتٸندە دامۋىنا كٶمەكتەسەتٸن پەداگوگيكالىق جەنە ٶندٸرٸستٸك پراكتيكالارىن ورتا بٸلٸم بەرۋ مەكەمەلەرٸندە, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارىندا, ٶندٸرٸس ورىندارىندا ٶتەدٸ.
– قازٸر شىعارماشىلىقپەن, عىلىممەن اينالىسامىن دەگەن جاستارعا ۋنيۆەرسيتەتتە بارلىق جاعداي جاسالعان. سٸز باسقاراتىن ينستيتۋتتا بۇل مەسەلە قالاي جولعا قويىلعان? قانداي عىلىمي جوبالار جٷزەگە اسىرىلىپ جاتىر? ينستيتۋتتىڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ مەن جوبالاردىڭ ماڭىزدىلىعىنا توقتالىپ ٶتسەڭٸز.
– بٸزدٸڭ ينستيتۋتىمىزدا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىمەن اينالىسۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاسالعان. اتاپ ايتقاندا, ماتەماتيكا, فيزيكا جەنە ينفورماتيكا عىلىمي باعىتتارى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ زەرتحانالارى قاراستىرىلعان. ولار «پەداگوگيكالىق بٸلٸمدٸ دامىتۋ ورتالىعى», «بٸلٸمدٸ اقپاراتتاندىرۋ جەنە بٸلٸم تەحنولوگييالارى مەسەلەلەرٸ عىلىمي زەرتحاناسى» مەن «فيزيكانى وقىتۋ تەحنولوگييالارى جەنە قولدانبالى زەرتتەۋلەر لابوراتوريياسى». ستۋدەنتتەردٸڭ عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن شىڭداۋعا 10 كومپيۋتەر سىنىپتارى, 8 فيزيكالىق وقۋ جەنە روبوتوتەحنيكا, مەحاترونيكا زەرتحانالارى قىزمەت كٶرسەتەدٸ.
ينستيتۋتىمىزدىڭ پروفەسسور-وقىتۋشىلار قۇرامى جەنە بٸلٸم الۋشىلار ٶزدەرٸنٸڭ باعىتتارى بويىنشا عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارىن وسى زەرتحانالاردا ۇيىمداستىرىپ, جٷرگٸزەدٸ. بٷگٸنگٸ تاڭدا ينستيتۋتىمىزدا مەملەكەت تاراپىنان قارجىلاندىراتىن 10 عىلىمي جوبا جٷزەگە اسىرىلۋدا.
ونىڭ جالپى كٶلەمٸ 550 ملن تەڭگەدەن اسادى. بۇل باعىتتاعى جوبالاردى جٷزەگە اسىرۋ ٷشٸن ينستيتۋتتىڭ عىلىمي ەلەۋەتٸ جوعارى ەكەنٸن اتاپ ٶتۋٸمٸز كەرەك, ياعني جالپى وقىتۋشىلار قۇرامىنىڭ 60 پايىزدان استامى عىلىمي دەرەجەلٸ اتاقتارعا يە.
– اباي ۋنيۆەرسيتەتٸ قازاقستاننىڭ ٶڭٸرلٸك جوو-مەن ەكٸجاقتى كەلٸسٸمدەر نەگٸزٸندە اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى جۇمىس جاساپ جاتقانى بەلگٸلٸ. بۇل مەسەلە سٸز باسقاراتىن ينستيتۋتتا قالاي جولعا قويىلعان? بٸلٸم الۋشىلاردىڭ سىرتقى اكادەمييالىق ۇتقىرلىعىن ۇيىمداستىرۋ مەسەلەسٸ تۋرالى دا تٸلگە تيەك ەتە كەتسەڭٸز?
– يە, بۇل اكادەمييالىق ۇتقىرلىق نەگٸزٸندە بٸلٸم الۋشىلاردى الماسۋ ارقىلى ٶز بٸلٸم بەرۋ باعدارلامالارىمىزدىڭ كەمشٸل تۇستارىن شىڭداي وتىرىپ, ٶز جەتٸستٸكتەرٸمٸزدٸ شەكٸرتتەرٸمٸز ارقىلى باسقا جوو-دا كٶرسەتۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولامىز. وسى وقۋ جىلىندا بٸز اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا ادام ميتسكەۆيچ ۋنيۆەرسيتەتٸنە, (پولشا) 26.02.2024 – 06.07.2024 ج. ارالىعىندا, 5 ستۋدەنتتٸ 1 سەمەسترلٸك وقۋعا جٸبەرەمٸز.
ال بٸزگە رەسەيدٸڭ پەتروزاۆودسك مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنەن ماگيسترانتتار وسى سەمەستردە اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا وقۋعا قابىلداندى. سونىمەن قاتار ٸشكٸ اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا ەسەنوۆ ۋنيۆەرسيتەتٸنەن, جۇبانوۆ اتىنداعى اقتٶبە ٶڭٸرلٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنەن جەنە ح.دوسمۇحامەدوۆ اتىنداعى اتىراۋ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنەن 12 ستۋدەنت اعىمداعى سەمەسترگە اكادەمييالىق ۇتقىرلىق باعدارلاماسى بويىنشا وقۋعا قابىلداندى.
سونداي-اق, بٸزدٸڭ ماگيستراتۋرا باعدارلاماسى بويىنشا بٸلٸم الۋشىلارىمىز ستامبۇل, قازان ۋنيۆەرسيتەتتەرٸندە تاعلىمدامادان ٶتٸپ كەلدٸ.
– ستۋدەنت – وقۋ ورداسىنىڭ ايناسى عانا ەمەس ەرٸ ماقتانىشى. ولاي بولسا, كەسٸبي سالادا بولسىن, عىلىمدا, سپورتتا, ٶنەر-بٸلٸمدە بولسىن, ستۋدەنتتەرٸڭٸزدٸڭ قانداي جەتٸستٸكتەرٸن ەرەكشە اتاپ ٶتكەن بولار ەدٸڭٸز?
– جاستار – ەل بولاشاعى, اتا-انالارى مەن وتانىمىزدىڭ ٷمٸتٸ. بٸزدٸڭ ستۋدەنتتەر بٸلٸمگە قۇشتار, جان-جاقتى دامىعان, بەلسەندٸ جەنە شىعارماشىل جاستار. ستۋدەنتتەرٸمٸز عىلىمدا دا, سپورتتا دا, ٶنەر-بٸلٸم جاعىنان دا جاقسى جەتٸستٸكتەرگە جەتۋدە. زاڭعار جازۋشى مۇحتار ەۋەزوۆ ايتقانداي, «قاشاندا حالىق پەن حالىقتى, ادام مەن ادامدى تەڭەستٸرەتٸن نەرسە – بٸلٸم عانا. دامىعان زاماننىڭ ەڭ مىقتى قارۋى – بٸلٸم». وسى ورايدا ينستيتۋتىمىزدىڭ 4-شٸ كۋرس ستۋدەنتتەرٸ لەيلا زايروۆا, ديانا نۇرمۋحامەدوۆا مەن مەرەيلٸم تٶلەباي وقۋدا كٶرسەتكەن جوعارى بٸلٸم كٶرسەتكٸشتەرٸ نەتيجەسٸندە پرەزيدەنتتٸك شەكٸرتاقى يەگەرلەرٸ بولىپ تابىلادى. رەسپۋبليكالىق «ەلباسى مەدالٸ» جوباسىنىڭ اياسىندا «فيزيكا-ينفورماتيكا» ماماندىعىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتٸ اقنيەت نالحان كٷمٸس مەدالمەن, ال «ماتەماتيكا» ماماندىعىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتتەرٸ اقەركە تاناباي مەن ارۋجان نەسٸپقازى جەنە نۇراسىل ورنىقباي قولا مەدالدارىمەن ماراپاتتالعان.
سپورت سالاسىندا دا ستۋدەنتتەرٸمٸزدٸڭ جەتكەن جەتٸستٸكتەرٸنە توقتالىپ ٶتسەم. «ماتەماتيكا» ماماندىعىنىڭ 3 كۋرس ستۋدەنتٸ شاراپات بەيسەنوۆا ۆولەيبولدان ٶتكەن ينستيتۋتٸشٸلٸك بايقاۋدا ٷزدٸك ويىنشى ماراپاتىمەن, ۋنيۆەرسيتەتارالىق بايقاۋدا جٷلدەلٸ II ورىنمەن ماراپاتتالدى.
«ماتەماتيكا» ماماندىعىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتٸ نيزامدۋن حەزيزوۆ 2023 جىلى ەرەجەسٸز جەكپە-جەكتەن قازاقستانىڭ كٷمٸس جٷلدەگەرٸ, الماتى قالاسىنىڭ چەمپيونى. پونكراتيوننان الماتى قالاسىنىڭ چەمپيونى, مما-دەن الماتى قالاسى بويىنشا كٷمٸس جٷلدە يەگەرٸ اتاندى.
«فيزيكا» ماماندىعىنىڭ 2 كۋرس ستۋدەنتٸ الۋا كاريمبەكوۆا بىلتىر ٶتكەن 12-شٸ جازعى ۋنيۆەرسيادادا 100 مەتر كەدەرگٸمەن جٷگٸرۋدەن جٷلدەلٸ 3-شٸ ورىندى يەلەندٸ.
«فيزيكا» ماماندىعىنىڭ 4 كۋرس ستۋدەنتٸ يرادام ناريمانوۆا «VIII حالىقارالىق كٸتاپ باسىلىمى», «ٷزدٸك جاس ستۋدەنتتەر – 2023» عىلىمي جەنە وقۋ ورىندارى اراسىندا بٸرلەستٸك تٷرٸندەگٸ زاڭدى تۇلعالار بٸرلەستٸگٸ ۇيىمداستىرعان جوبا اياسىندا II دەرەجەلٸ ديپلوممەن ماراپاتتالعان.
«ماتەماتيكا-فيزيكا» ماماندىعىنىڭ 1 كۋرس ستۋدەنتٸ نۇرداۋلەت ەلۋباي رەسپۋبليكالىق عىلىمي جوباسىندا جەنە ٶ.جولداسبەكوۆ اتىنداعى حالىقارالىق عىلىمي زەرتتەۋ جوبالارىندا 3-شٸ ورىن, ال رەسپۋبليكالىق زەرتتەۋ جوبالار كونكۋرسىندا 1-شٸ ورىن يەگەرٸ اتاندى. 2023 جىلى 12 قىركٷيەكتە الماتىدا سۇلۋلىق بايقاۋىنىڭ سوڭعى مەجەسٸ ٶتكەن بولاتىن. بايقاۋ قورىتىندىسى بويىنشا ينستيتۋتىمىزدىڭ «فيزيكا» ماماندىعىنىڭ 4 كۋرس ستۋدەنتٸ ناتاليا پەتري «ميسس الماتى-2023» اتاعىن يەلەندٸ. مٸنە, بۇل جاستاردىڭ بەرٸ بٸزدٸڭ بولاشاعىمىز ەرٸ ماقتانىشتارىمىز.
– جۇمىستارىڭىزعا تابىس تٸلەيمٸز. ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت.
سۇحباتتاسقان اينۇر جۇماحان
