كارتانىڭ بۇل نۇسقاسى بٷگٸن جارىق كٶرٸپ تۇرعان جوق. “سترەتفور” ساراپشىلارى وسىدان 13 جىل بۇرىن جارييالاعان. 2008 جىلى الداعى 30-40 جىلدا ەلەم كارتاسىنىڭ قالاي قۇبىلارىن بولجاعان “سترەتفور” وسى ارقىلى تٷپتٸڭ-تٷبٸندە تٷركٸ ٶركەنيەتٸنٸڭ بٸرٸگەرٸن مەڭزەگەن-تۇعىن.
تٷرٸكتٸڭ “TGRT Haber” تەلەارناسى ەل جادىنان ۇمىتىلا باستاعان اتىشۋلى كارتاعا قايتا ورالىپ, تٷركٸ وداعى تۋرالى ەلسٸن-ەلسٸن ايتىلىپ جاتقان تاقىرىپقا سەرپٸن بەرۋگە تىرىسقان ەكەن.
مۇنى ەستٸگەن رەسەيلٸك ماسس-مەديا, سونىڭ ٸشٸندە كرەملگە باعىنىشتى پروپاگاندا قۇرالدارى, ورتا ازييانى ۋىسىنان شىعارعىسى جوق شوۆينيستٸك كٶزقاراستاعى شەندٸ-شەكپەندٸلەردٸڭ قويانشىعى ۇستاپ, شۋ كٶتەرٸپتٸ.
اقپاراتتىق شابۋىلدىڭ ەڭ بٸر سۇرقييا, لاس ەدٸستەرٸن قولدانۋدان تايىنبايتىن, اقپاراتتىق كەڭٸستٸگٸن قىزعىشتاي قورعايتىن كرەمل ەلگٸ كارتا رەسەيدٸڭ قازاقستانمەن شەكارالار ٶڭٸرلەرٸنە لەزدە تارالىپ كەتەدٸ دەپ كٷتپەسە كەرەك.
كارتاعا مۇقييات ٷڭٸلسەڭٸز ەزٸر رەسەيگە تيەسٸلٸ نەمەسە رەسەيدٸڭ ەمٸرٸ جٷرەتٸن تەرريتورييالار 2050 جىلعا قاراي تٷركييانىڭ ىقپالىنا ٶتەتٸنٸن اڭعارۋعا بولادى. قازاقستانعا كەلگەندە ٶكتەم سٶيلەپ ٷيرەنگەن رەسەيلٸك ساراپشىلاردىڭ جانىن جەگٸدەي جەيتٸن دە وسى جەيت.
“سترەتفور” ساراپشىلارى سان تٷرلٸ سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, مۇقييات زەرتتەپ, زەردەلەگەن كارتادا گرۋزييا, ارمەنييا, ەزٸربايجان, قىرىم, قازاقستان مەن تٷركٸمەنستان تٷركييانىڭ ىقپالىنداعى ايماق رەتٸندە بەينەلەنگەن.
تٷركيياعا الدىمەن رەسەيدٸڭ دۋما دەپۋتاتتارى لاپ قويىپتى.
ايتالىق دۋماداعى قورعانىس كوميتەتٸنٸڭ جەتەكشٸسٸ اندرەي كراسوۆ انكارانى وسمان يمپەريياسىن قايتا تٸرٸلتكٸسٸ كەلەتٸن ەرەكەتٸ ٷشٸن ايىپتاپ وتىر.
“انكارا كەلمەسكە كەتكەن يمپەرييانى قايتا تٸرٸلتۋدٸ كٶكسەيدٸ. ولار رەسەيگە تيەسٸلٸ اۋماقتى قولاستىنا قوسقىسى كەلەدٸ دەپ ويلامايمىن. بەلكٸم دەمەسٸ بار شىعار. ال بٸراق مۇندايعا بارا قويماس. بۇعان تٷرٸكتەردٸڭ جٷرەگٸ داۋالامايدى. دەتٸ جەتپەيدٸ. قىرىم ەلدەقاشان رەسەيدٸڭ قاراماعىنا ٶتكەن. قىرىم بٸزدٸكٸ. سولتٷستٸك قاپقاز? بٸرەۋدٸڭ جەرٸنە سۇقتانۋدىڭ قاجەتٸ جوق. بۇل تٷرٸك شەنەۋنٸكتەرٸنە قاراتىپ ايتقانىم. الدىمەن رەسەيدٸڭ ٶتكەن-كەتكەن تاريحىمەن مۇقييات تانىسىپ الۋعا كەڭەس بەرەمٸن. ورىس حالقىنىڭ سارقىلماس ەنەرگيياسى مەن ەسكەرٸنٸڭ كٷش-قۋاتىن سىناپ كٶرگٸسٸ كەلە مە? ەندەشە نە تۇرىس, كەلسٸن! كٶرسٸن. ەرتەسٸنە-اق وڭباي ٶكٸنەدٸ…”, – دەيدٸ دەپۋتات كراسوۆ.
دۋما دەپۋتاتتارى تٷركييانى ايىزىن قاندىرا سىناپ, مەمارنادا كٶرسەتٸلگەن كارتاعا قاتىستى تٷسٸنٸك بەرۋدٸ تالاپ ەتۋدە. ٶزدەرٸ اننەكتسييالاپ العان قىرىمنىڭ ەلگٸ كارتادا انكارانىڭ ىقپالىنا ٶتٸپ كەتكەنٸن كٶرە الماي, كٸجٸنٸپ وتىر.
مەسەلەن پاۆەل شپەروۆ دەيتٸن دەپۋتات انكارانىڭ قىرىمعا قاتىستى امبيتسيياسى بارىن ايىپتايدى. تٷركييا ساياساتكەرلەرٸ قىرىم تٷبەگٸن رەسەيدەن تارتىپ الۋ تۋرالى تالقىلاۋلاردى ٷزبەي ٶتكٸزەتٸنٸن, تٸپتٸ وسىعان قاتىستى ارنايى وپەراتسييا ەزٸرلەپ جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاعىپتى.
ونىڭ ويىنشا ەردوعاننىڭ ەسٸل-دەرتٸ قىرىم. وسىدان ٷش عاسىر بۇرىن ٶزدەرٸ بيلەپ-تٶستەگەن ايماقتى تٷركييا قۇرامىنا قالاي قايتارارىن بٸلمەي, ابدىراپ جٷر.
“ولار بٸزدٸڭ تەرريتوريياعا اۋىز سالۋى عاجاپ ەمەس. مىنا جاعدايدا بەرٸ مٷمكٸن. ەيتسە دە ەلگٸندەي ەرەكەتكە بارا قويماس دەپ ويلايمىن. دەسە دە بەرٸنە دايىن بولۋىمىز كەرەك. تٷرٸك ساياساتكەرلەرٸنٸڭ اۋزىنان شىققان ەر سٶزدٸ اڭدىپ, قارىمتا قايتارۋ قاجەت. سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸ تٷرٸكتٸڭ مەمارناسىنان كٶرسەتٸلگەن كارتاعا قاتىستى نوتا جولداسىن”, – دەيدٸ دەپۋتات شپەروۆ.
رەسەي دەپۋتاتتارى تاۋلى قاراباق سوعىسىندا ەزٸربايجانعا بولىسقان تٷركيياعا سەرگەك قاراۋعا ٷندەۋدە. ەلگٸندەي مەلٸمدەمەنٸ جىلى جابا سالماي, كارتانىڭ سوڭىنا تٷسۋ كەرەك دەيدٸ.
تاۋلى قاراباقتاعى كونفيكتٸنٸ رەتتەۋگە بەلسەندٸ اتسالىسقان انكارانىڭ ەزٸرگٸ ەرەكەتٸ كرەملدٸڭ مازاسىن قاشىرىپ وتىرعانىن وسىدان-اق اڭعارۋعا بولادى.
“تاۋلى قاراباقتان كەيٸن تٷركييانىڭ ارانى اشىلا تٷستٸ. ٶزٸنە دەگەن سەنٸمٸ ارتىپ, ايماقتاعى ٶزگە دە ەلدەرگە كٶز تٸگە باستادى. انكارا ەزٸر قاي باعىتقا قاراي بەت الارىن ايقىنداۋ ٷستٸندە…”, – دەيدٸ دۋماداعى جۇرت.
بىلتىر كيەۆتە ۆلاديمير زەلەنسكييمەن كەزدەسكەن ەردوعان تٷركييا قىرىمدى رەسەيدٸگٸ دەپ ەسەپتەمەيتٸنٸن, مەسكەۋدٸڭ ەرەكەتٸن اننەكتسييا دەپ باعالايتىنىن مەلٸمدەگەن. تٷركييانىڭ رەسەيدە قامالىپ وتىرعان ۋكراين ازاماتتارىن, ونىڭ ٸشٸندە قىرىم تاتارلارىن بوساتۋعا كٶمەكتەسەتٸنٸن جەتكٸزگەن.
رەسەي 2014 جىلى قىرىمدى باسىپ العان. حالىقارالىق قاۋىمداستىق تٷبەك ۋكراينانىڭ اۋماعى دەپ ەسەپتەيدٸ. بۇدان بٶلەك مەسكەۋ ۋكراينا شىعىسىنداعى قارۋلى قاقتىعىستا سەپاراتيستەرگە قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. 2014 جىلدىڭ سەۋٸر ايىنان بەرٸ قاقتىعىستان 13 مىڭنان استام ادام قازا تاپقان.
…
بۇدان بۇرىن Dalanews.kz ٷكٸمەتباسى اسقار مەمين مەن تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى باعدات ەمٸرەەۆتٸڭ كەزدەسۋٸندە تٷرٸك باسىلىمدارىنىڭ نازارى اۋعان ەرەكشە جايت تۋرالى جازعان.
“مەمين تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن وسى كەزدەسۋگە الىپ كٸرۋگە پەرمەن بەردٸ. تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋى العاش رەت پرەمەردٸڭ تۇسىندا قازاقستاننىڭ بايراعىمەن قاتار تۇردى. جٷرەك تولقىتقان وسى سەت كەيبٸرەۋدٸڭ نازارىنان قالىس قالعانمەن بٸزدٸڭ جادىمىزدان ٶشە قويعان جوق.
بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە تۇتاس تٷركٸ ٶركەنيەتٸنە (باسقالارعا دا) بەرٸلگەن بەلگٸ. ٷندەۋ. اسا ماڭىزدى مەنٸ بار ساياسي سيمۆول” – دەيدٸ Türkiye گازەتٸ.
تۋدىڭ تۇتاستاي العانداعى قۇرىلىمى, بىلايشا ايتقاندا ديزاينى تٷركٸ ەلەمٸن بٸر جۇدىرىققا جۇمىلۋعا ٷندەپ تۇر.
تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ بايراعى ەزٸربايجان جالاۋىنداعى جۇلدىزداردان, تٷركييا جالاۋىنداعى جارتى ايدان, قازاقستان مەن قىرعىزستاننىڭ جالاۋىنداعى شارتاراپقا شاپاعىن شاشقان كٷننەن قۇرالعان. تۋدىڭ تٷسٸ بٸزدٸڭ كٶك بايراعىمىز سەكٸلدٸ اسپان تٷستەس.
تۋدى ەڭ العاش رەت وسىدان توعىز جىل بۇرىن تٷركٸ كەڭەسٸ قۇرىلعان شاقتا تۇڭعىش پرەزيدەنت نازارباەۆ پەن سول تۇستاعى تٷركييا باسشىسى ابدۇللا گٷل تۇعىرعا قوندىرىپ, جالاۋىن جەلبٸرەتكەن.
بۇعان قاتىستى تٷركييا ساراپشىلارى پٸكٸر بٸلدٸرگەن بولاتىن.
ۇلىداعى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حالىقارالىق قاتىناستار كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, پروفەسسور فەرحات پيرينچي وسى رەسٸمدەگٸ پرەمەر اسقار ماميننٸڭ پوزيتسيياسىنا توقتالعان.
ونىڭ ويىنشا تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن قازاقستان بايراعىمەن قاتار قويۋعا پەرمەن بەرگەن پرەمەردٸڭ ٶزٸ.
“مەسەلەن ەۋرووداق وسى ۇيىمنىڭ قولاستىنا بٸرٸككەن ەلدەردٸڭ تٶبەسٸنەن قارايتىن ورگان. سوندىقتان وداقتىڭ جالاۋى وسى ۇيىمعا مٷشە مەملەكەتتەردٸڭ تۋىمەن قاتار تۇرۋى حاتتاماعا ساي.
ال تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ مۇنداي قۇزٸرەتٸ جوق. ول حالىقارالىق ۇيىمعا جاتپايدى. حاتتاما قاعيداسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسىن ۇيىمنىڭ تۋىمەن بٸرگە قابىلداۋى مٸندەتتٸ ەمەس.
مەمين مۇنى بٸلمەدٸ ەمەس, بٸلدٸ. وسى رەسٸمگە تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن الىپ كٸرۋگە يشارات ەتكەن پرەمەر-مينيستر وسى ارقىلى ۇيىمعا سىي-قۇرمەت قۇرسەتتٸ, ەرٸ اعايىنداس ەلدەرگە بەلگٸ بەلدٸ.
قازاقستاننىڭ تٷركٸ كەڭەسٸنە ايرىقشا كٶڭٸل بٶلەتٸنٸن, بولاشاعىن وسى ۇيىممەن تىعىز بايلانىستىراتىنىن اڭعارتتى. ۇيىمعا قازاق ازاماتىنىڭ تٶراعالىق ەتەتٸنٸ دە مەميننٸڭ تاراپىنان لايىقتى باعالانىپ, كەزدەسۋدٸڭ ماڭىزىن ارتتىرا تٷستٸ” – دەيدٸ ساراپشى.
ەزٸرلەگەن, دۋمان بىقاي
