2025 جىل قازاقستاننىڭ قارجى سەكتورىن بٸرقاتار ٶزگەرٸستەر كٷتٸپ تۇر. اتالعان نارىقتاعى بيىلعى قاۋٸپ-قاتەر مەن تەۋەكەلدەر, بولجامدى وقيعالار تۋرالى ٶز ويىمەن قازاقستان قارجىگەرلەرٸ قاۋىمداستىعى (ققق) كەڭەسٸ تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى يرينا كۋشنارەۆا بٶلٸستٸ, دەپ جازادى Dalanews.kz.
ول Zakon.kz سايتىنا بەرگەن سۇقباتىندا قارجى سەكتورى ٷشٸن 2025 جىلعى ىقتيمال تەۋەكەلدەرگە ەكونوميكانىڭ ساپالى ٶسٸمٸنٸڭ باياۋلاۋى, بيۋدجەت ساياساتىنداعى تەڭگەرٸمسٸزدٸك, حالىق تابىسى دەڭگەيٸنٸڭ تٶمەندەۋ ىقتيمالدىلىعىن جاتقىزۋعا بولاتىنىن ايتادى.
يرينا كۋشنارەۆا سەكتورعا تەن تەۋەكەلدەردٸڭ ٸشٸنەن جەكەلەگەن سالالاردا دا, جالپى كرەديتتٸك پورتفەل بويىنشا دا قارىز الۋشىلاردىڭ نەسيەلٸك قابٸلەتٸ ساپاسىنىڭ تٶمەندەۋٸن جەكە-دارا اتاپ كٶرسەتەدٸ.
"ستاتيستيكاعا سەيكەس, 2024 جىلدىڭ 11 ايىندا نەگٸزگٸ كورپوراتيۆتٸك پورتفەل ٶنەركەسٸپ كەسٸپورىندارى (40%), ٶڭدەۋ ٶنەركەسٸبٸ, مەتاللۋرگييا, تاماق ٶنەركەسٸبٸ جەنە ت. ب. قوسا العاندا (27%) جەنە ساۋدا (23%) سالاسىنىڭ قارىز الۋشىلارىنان تۇرادى. بۇل رەتتە وسى توپتار بويىنشا مەرزٸمٸ ٶتكەن بەرەشەك پروپورتسيونالدى ەمەس – 17%, 16% جەنە 42%.", - دەيدٸ ول.
سونداي-اق ساراپشى 2024 جىلعى قاڭتار-قىركٷيەك ايلارىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا شاعىن بيزنەس اراسىنداعى ورنىقتى كەسٸپورىنداردىڭ ٷلەسٸ 16,2%-عا (2024 جىلدىڭ باسىنداعى 19,5% - دان), ورتا كەسٸپورىنداردا 14,9%-عا (17,4% - دان) دەيٸن تٶمەندەگەنٸن اتاپ ٶتتٸ. وسى سەبەپتٸ بانكتەرگە كورپوراتيۆتٸك نەسيەلەندٸرۋدٸڭ ەلەۋەتتٸ ٶسٸمٸ ٷشٸن ٶز بيزنەس-كليەنتتەرٸنٸڭ كٸرٸسٸ مەن پايداسىن ارتتىرعانى, قارجىلىق تۇراقتىلىعىن قالپىنا كەلتٸرگەنٸ قاجەت, دەپ تٷسٸندٸرەدٸ ققق سپيكەرٸ.
ٶتكەن جىلدىڭ سوڭىندا قنردا ۇسىنعان دەرەكتەرٸنە سەيكەس, بيزنەستٸ نەسيەلەندٸرۋ ٶسٸمٸ قاراشا ايىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعىن ەسەپكە الماعاندا بارلىق دەرلٸك سالالاردا بايقالدى.
اتاپ ايتقاندا, ٶنەركەسٸپ سالاسىنىڭ العان نەسيەسٸ 2,6%-عا, ياعني 4,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن (2024 جىلدىڭ باسىنان باستاپ 21,7%-عا ٶستٸ), ساۋدا-ساتتىقتا 4,4%-عا, ياعني 3,4 ترلن تەڭگەگە دەيٸن (+13,8%) ٶستٸ.
قالعان سالالارداعى نەسيەلەندٸرۋ كٶلەمٸنٸڭ ٶسٸمٸ مىنانداي:
- قۇرىلىستا – 1,9%, 0,6 ترلن تەڭگەگە دەيٸن,
- كٶلٸك سالاسىندا – 12,6%, 0,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن,
- اقپارات جەنە بايلانىس سالاسىندا - 6,9%, 0,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن,
- باسقا دا قىزمەت كٶرسەتۋ سالالارىندا - 4,4%, 3,1 ترلن تەڭگەگە دەيٸن.
اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى كرەديتتٸك پورتفەلدەگٸ كٶلەمنٸڭ 2,4%, 0,5 ترلن تەڭگەگە دەيٸن تٶمەندەۋٸ جوسپارلى ماۋسىمدىق كەزەڭدەگٸ نەسيەلەردٸ ٶتەۋگە بايلانىستى. بۇل رەتتە 2024 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ ٶسٸم 2,1%-دى قۇراعانىن باسا اتاي كەتەلٸك. 2024 جىلعى قاراشادا بيزنەس سۋبەكتٸلەرٸنە بارلىعى 1,9 ترلن تەڭگە سوماسىندا جاڭا قارىزدار بەرٸلدٸ, بۇل - 2023 جىلعى قاراشامەن سالىستىرعاندا 28,8%-عا ارتىق كٶلەم.
بيزنەس كرەديتتەرٸ بويىنشا NPL90+ قارىزدارىنىڭ ٷلەسٸ 1 جەلتوقسانعا قاراي 2,3% نەمەسە 317 ملرد تەڭگەنٸ قۇرادى. وسىلايشا, پايىزدىق كٶرسەتكٸش 2024 جىلعى 1 قاڭتارداعىداي دەڭگەيدە ساقتالىپ قالدى دەسە دە بولادى, بٸراق ٶتكەن جىلدىڭ باسىنان باستاپ ابسوليۋتتٸك مەندە 9,7%, 289 ملرد تەڭگەگە ٶستٸ.
يرينا كۋشنارەۆا جەكە سەكتور ٷشٸن تاعى بٸر تەۋەكەلدٸ اتاپ كٶرسەتتٸ: بانكتەر, مقۇ, ساقتاندىرۋ نارىعى جەنە باعالى قاعازدار نارىعىن قوسا العاندا, بارلىق قارجى ۇيىمدارى ٷشٸن رەتتەۋ تۇرعىسىندا قاتاڭداتۋ شارالارىنىڭ تۇراقتى پروتسەسٸ.
"بۇل رەتتە قانداي دا بٸر ٶزگەرٸستەر ەلٸ بايقالعان جوق, سوندىقتان قارجى سەكتورى بۇل سىناققا 2025 جىلى دا تاپ بولۋى مٷمكٸن", - دەيدٸ يرينا كۋشنارەۆا.
سونداي-اق, ول 2025 جىلى قارجى نارىعى ٷشٸن جاڭا سالىق كودەكسٸندە قامتىلعان جاڭاشىلدىقتار ماڭىزدى بولىپ تابىلاتىنىن ايتادى.
ايتا كەتسەك, ٶتكەن جىلدىڭ قاراشا ايىندا مەجٸلٸس ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ بانكتەر ٷشٸن سالىق سالىمىن قاتاڭداتۋدى, اتاپ ايتقاندا كورپوراتيۆتٸك تابىس سالىعىنىڭ (كتس) مٶلشەرلەمەسٸن قايتا قاراۋدى ۇسىنعان بولاتىن.
قاردى نارىعى ٷشٸن بيىلعى تىڭ جاڭالىق – بانكتەر تۋرالى جاڭا زاڭ. بۇل قۇجات بيىل دايىن بولادى دەپ كٷتٸلٸپ وتىر.
"رەتتەۋشٸ ورگان نارىق قاتىسۋشىلارىمەن, قارجىگەرلەر قاۋىمداستىعىمەن جەنە ساراپشىلارمەن زاڭ جوباسىن تالقىلاۋعا دايىن ەكەنٸن راستادى, قارجى سەكتورىن دامىتۋ جەنە ونىڭ ەل ەكونوميكاسىن دامىتۋعا قوسۋشى ٷلەسٸن ودان ەرٸ ارتتىرۋ مٸندەتٸنە جاۋاپ بەرۋشٸ بٸرلەسكەن جۇمىس نەتيجەلٸ بولادى دەپ ٷمٸتتەنەمٸز. زاڭ جوباسىن قاراۋ كەزٸندە پارلامەنتتٸڭ سالماقتى جەنە بەيتاراپ ۇستانىمى دا ماڭىزدى, بٸز وعان كٶپ سەنٸم ارتىپ وتىرمىز", - دەيدٸ يرينا كۋشنارەۆا
ساقتاندىرۋ نارىعىندا جالپى ساقتاندىرۋ سەكتورىندا دا, ٶمٸردٸ ساقتاندىرۋ سالاسىندا دا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەر بولۋى مٷمكٸن دەپ بولجانادى. بۇعان دەيٸن ساقتاندىرۋ كومپانييالارى ساقتاندىرۋ تٶلەمدەرٸنٸڭ ليميتتەرٸن ۇلعايۋى ىقتيمال ەكەنٸن ايتقان.
يرينا كۋشنارەۆانىڭ ايتۋىنشا, 2024 جىلى ٸرٸ بيزنەستەگٸ نەسيەلەندٸرۋدٸڭ جەدەلدەتٸلگەن ٶسٸمٸ (+24%) بازالىق مٶلشەرلەمەنٸڭ تٶمەندەۋٸ, ينۆەستيتسييالىق جوبالاردى ٸسكە اسىرۋ, 2023 جىلدا كەيٸنگە قالدىرىلعان سۇرانىس, نەسيەگە ٶتٸنٸمدەر سانىنىڭ وڭ ديناميكاسى جەنە ولاردى ماقۇلداۋدىڭ جوعارى ٷلەسٸ اياسىندا كرەديتتەر قۇنىنىڭ بٸرتٸندەپ تٶمەندەۋٸمەن بايلانىستى بولدى. شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸ جاڭا نەسيەمەن قامسىزداندىرۋ بەلسەندٸلٸگٸ تٶمەن بولدى: سەيكەسٸنشە 21% جەنە 16% ٶسٸم. مۇنداي ديناميكا كرەديتتەرگە ٶتٸنٸمدەر سانىنىڭ ازايۋى جەنە شوب-تىڭ جالپى قارجىلىق جاعدايىنىڭ ناشارلاۋى سالدارىنان قالىپتاستى.
"بۇل ديناميكانىڭ ساقتالۋى, كٶبٸنەسە ماكروەكونوميكالىق جاعدايلارعا جەنە 2025 جىلعى اقشا-نەسيە ساياساتىنا بايلانىستى بولادى", - دەيدٸ قارجىگەر مامان.
جەكە تۇلعالاردى نەسيەلەندٸرۋ جايىنا كەلەتٸن بولساق, بۇل رەتتە سوڭعى جىلدارى بايقالعان ٶسٸمنٸڭ باياۋلاۋ ٷردٸسٸ جالعاسۋى مٷمكٸن. مەسەلەن, سپيكەردٸڭ مەلٸمەتٸنشە, 2022 جىلدىڭ 11 ايىندا جەكە تۇلعالارعا كرەديت بەرۋ ٶسٸمٸ 29%, 2023 جىلى 24%-دى قۇراسا, 2024 جىلى ول 21,8% - عا دەيٸن تٶمەندەدٸ. بۇل جاعدايدا بٸز كەسٸپكەرلٸك قىزمەتپەن بايلانىستى ەمەس جەكە تۇلعالار تۋرالى ايتىپ وتىرعانىمىزدى ناقتىلاي كەتەلٸك.
ۆاليۋتا باعامىنا قاتىستى ايتارلىقتاي ٶزگەرٸس ەلٸ كٷتٸلمەيدٸ.
"الايدا, ينفلياتسييا قارقىن الىپ, مونەتارلىق ساياساتتىڭ قاتايۋى قارجى ۇيىمدارىنىڭ كليەنتتەرٸنە جەنە سەيكەسٸنشە قارجى سەكتورىنا ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن. بٸراق جەلتوقسان ايىنىڭ سوڭىنداعى جاعداي بويىنشا ۆاليۋتا نارىعىندا ايتارلىقتاي ٶزگەرٸستەردٸڭ العىشارتتارى بايقالمايدى", دەپ قورىتىندىلايدى ٶز سٶزٸن يرينا كۋشنارەۆا.
