Izraildiń Iranǵa áýeden jasaǵan soqqysynan soń Brent markaly munaidyń quny kúrt sharyqtap shyǵa keldi. Fiýcherstik kelisimder boiynsha munai baǵasy bir kúnde 6%-ǵa ósip, bir barrel 73 dollardan asyp ketti. Keibir kelisimsharttar boiynsha, qun tipti 75,58 dollarǵa deiin jetti. Bul – sońǵy eki aidaǵy eń joǵarǵy kórsetkish. "Naryqtyń bulaisha qubylýyna Taiaý Shyǵystaǵy shielenistiń qaita órshýi sebep bolyp otyr", - deidi ekonomist Rýslan Sultanov, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Izrail Iran aýmaǵyndaǵy iadrolyq jáne áskeri nysandarǵa aldyn ala jariialai otyryp, shabýyl jasady.
Izraildiń Qorǵanys ministrligi elde "erekshe jaǵdai" jariialady, sóitip halyqqa Iran tarapynan qarymta soqqylar bolýy múmkin ekenin eskertti. Iran endi áskeri jáne azamattyq nysandarǵa drondar men zymyrandar arqyly shabýyl jasap, jaýap berýi yqtimal.
AQSh aimaqtaǵy áskeri bazalarynyń qyzmetkerlerin evakýatsiialaýǵa daiyndalyp jatyr.
Bul shielenistiń odan ári ýshyǵýy Ormýz buǵazynyń turaqtylyǵyna qaýip tóndirýde. Al bul buǵaz arqyly dúniejúzilik munai tasymalynyń shamamen 20%-y ótedi.
Ekonomist Rýslan Sultanov munai baǵasynyń ósýine mynandai qosymsha faktorlar da túrtki bolyp otyrǵanyn aitady:
"AQSh-taǵy munai qory bir apta ishinde 3,6 million barrelge tómendedi. Bul suranystyń kútken jaǵdaidan joǵary ekenin kórsetedi. AQSh-ta infliatsiianyń báseńdeýi Federaldyq rezerv júiesiniń qyrkúiekte paiyzdyq mólsherlemeni tómendetý yqtimaldyǵyn arttyryp otyr. Bul óz kezeginde energiia resýrstaryna degen suranysty odan saiyn arttyra túspek".
Iran qazirgi ýaqytta táýligine 3,3 million barrel munai óndiredi. Bul – sońǵy bes jyldaǵy eń joǵary deńgei. Óndirilgen munaidyń jartysy eksportqa ketedi. Iaǵni, Irannyń eksporty álemdik munai usynysynyń shamamen 2%-yn quraidy.
Jalpy, Brent munaiynyń bir barreli 2008 jyly shildede 147,5 dollarǵa deiin kóterilgen edi. Qazirgi ósim qarqynyna qaramastan, byltyrǵy osy kezeńmen salystyrǵanda baǵa 15,4%-ǵa deiin tómendegen.
"Munai naryǵy qazir geosaiasi shielenistiń jańa kezeńine aiaq basty. Bul degenimiz munai baǵasy endi tek naryqtaǵy suranys pen usynysqa ǵana emes, memleketaralyq saiasi teketiresterge de táýeldi bola bastaǵanyn bildiredi. Qazaqstan úshin munai baǵasynyń ósýi – bir jaǵynan eksporttyq túsimniń artýy, teńgeniń nyǵaiýy jáne Ulttyq qorǵa qosymsha qarajattyń túsýin bildiredi. Degenmen baǵanyń bul ósimi turaqty bolatyndyǵyna kúmán bar. Geosaiasattyń turaqsyzdyǵy kez kelgen sátte naryqtyń baǵytyn ózgerte salýy ǵajap emes. Eń negizgi qaýip – eger bul shielenis keń aýqymdy soǵysqa ulasyp, oǵan AQSh aralassa nemese Ormýz buǵazyndaǵy tasymaldar toqtatylsa, munai naryǵyn tek baǵa qubylystary emes, energetikalyq daǵdarystyń jańa kezeńi kútip tur. Taiaý Shyǵystaǵy geosaiasi daǵdarysqa bailanysty investorlar senimdi aktivterge qaita kóshe bastady. Altyn baǵasy bir kúnde 46,5 dollarǵa (1,37%-ǵa) ósip, troian ýntsiiasynyń quny 3448,92 dollarǵa deiin jetti. Qazirgi tańda altyn baǵasy álemdik qaýipti baǵalaýdyń ózindik indikatoryna ainalýda", dep jazady Tengenomika Telegram arnasynyń avtory.
Buǵan deiin Izrail áýe kúshteriniń Irannyń iadrolyq nysandaryn atqylaýy aiasynda munai baǵasy sharyqtap shyǵa kelgenin jazǵanbyz.
Izrail Irannyń Tabriz qalasyndaǵy munai óńdeý zaýytyna (MÓZ) áýeden soqqy bergeni habarlanǵan. Zaýyt jabdyqtary búlingeni belgili, zardap shekkender týraly málimet joq. Sondai-aq, IRNA agenttigi birneshe saǵat buryn ýran óndiriletin Natanz qalasyndaǵy Ahmadi Roshan mekemesinde jarylys bolǵanyn habarlady. Iran teledidarynyń habarlaýynsha, aýaǵa radioaktivti shyǵaryndylardyń taralý belgileri anyqtalǵan joq. Izrail armiiasy túnde Irannyń iadrolyq jáne zymyrandyq baǵdarlamalaryna ziian keltirýge baǵyttalǵan "Am KeLavi" ("Arystan ult") operatsiiasyn bastaǵanyn jariialady.
13 maýsymda tańerteń Aiatolla Ali Hamenei málimdeme jasap, Irannyń áskeri basshylyǵy men ǵalymdardyń mert bolǵanyn rastady jáne olardy "sheiitter" dep atady.
Jalpy, AQSh pen Iran qarym-qatynasy shielenisi tússe, munai tasymalyna qaýip tónip, baǵa kóterile beretini boljanǵan. Sarapshylardyń sońǵy boljamy boiynsha, mundai jaǵdaida munaidyń bir bareliniń quny 80 dollarǵa deiin kóterilýi múmkin.