يزرايلدٸڭ يرانعا ەۋەدەن جاساعان سوققىسىنان سوڭ Brent ماركالى مۇنايدىڭ قۇنى كٷرت شارىقتاپ شىعا كەلدٸ. فيۋچەرستٸك كەلٸسٸمدەر بويىنشا مۇناي باعاسى بٸر كٷندە 6%-عا ٶسٸپ, بٸر باررەل 73 دوللاردان اسىپ كەتتٸ. كەيبٸر كەلٸسٸمشارتتار بويىنشا, قۇن تٸپتٸ 75,58 دوللارعا دەيٸن جەتتٸ. بۇل – سوڭعى ەكٸ ايداعى ەڭ جوعارعى كٶرسەتكٸش. "نارىقتىڭ بۇلايشا قۇبىلۋىنا تاياۋ شىعىستاعى شيەلەنٸستٸڭ قايتا ٶرشۋٸ سەبەپ بولىپ وتىر", - دەيدٸ ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
يزرايل يران اۋماعىنداعى يادرولىق جەنە ەسكەري نىساندارعا الدىن الا جارييالاي وتىرىپ, شابۋىل جاسادى.
يزرايلدٸڭ قورعانىس مينيسترلٸگٸ ەلدە "ەرەكشە جاعداي" جارييالادى, سٶيتٸپ حالىققا يران تاراپىنان قارىمتا سوققىلار بولۋى مٷمكٸن ەكەنٸن ەسكەرتتٸ. يران ەندٸ ەسكەري جەنە ازاماتتىق نىساندارعا دروندار مەن زىمىراندار ارقىلى شابۋىل جاساپ, جاۋاپ بەرۋٸ ىقتيمال.
اقش ايماقتاعى ەسكەري بازالارىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸن ەۆاكۋاتسييالاۋعا دايىندالىپ جاتىر.
بۇل شيەلەنٸستٸڭ ودان ەرٸ ۋشىعۋى ورمۋز بۇعازىنىڭ تۇراقتىلىعىنا قاۋٸپ تٶندٸرۋدە. ال بۇل بۇعاز ارقىلى دٷنيەجٷزٸلٸك مۇناي تاسىمالىنىڭ شامامەن 20%-ى ٶتەدٸ.
ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆ مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸنە مىنانداي قوسىمشا فاكتورلار دا تٷرتكٸ بولىپ وتىرعانىن ايتادى:
"اقش-تاعى مۇناي قورى بٸر اپتا ٸشٸندە 3,6 ميلليون باررەلگە تٶمەندەدٸ. بۇل سۇرانىستىڭ كٷتكەن جاعدايدان جوعارى ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. اقش-تا ينفلياتسييانىڭ بەسەڭدەۋٸ فەدەرالدىق رەزەرۆ جٷيەسٸنٸڭ قىركٷيەكتە پايىزدىق مٶلشەرلەمەنٸ تٶمەندەتۋ ىقتيمالدىعىن ارتتىرىپ وتىر. بۇل ٶز كەزەگٸندە ەنەرگييا رەسۋرستارىنا دەگەن سۇرانىستى ودان سايىن ارتتىرا تٷسپەك".
يران قازٸرگٸ ۋاقىتتا تەۋلٸگٸنە 3,3 ميلليون باررەل مۇناي ٶندٸرەدٸ. بۇل – سوڭعى بەس جىلداعى ەڭ جوعارى دەڭگەي. ٶندٸرٸلگەن مۇنايدىڭ جارتىسى ەكسپورتقا كەتەدٸ. ياعني, يراننىڭ ەكسپورتى ەلەمدٸك مۇناي ۇسىنىسىنىڭ شامامەن 2%-ىن قۇرايدى.
جالپى, Brent مۇنايىنىڭ بٸر باررەلٸ 2008 جىلى شٸلدەدە 147,5 دوللارعا دەيٸن كٶتەرٸلگەن ەدٸ. قازٸرگٸ ٶسٸم قارقىنىنا قاراماستان, بىلتىرعى وسى كەزەڭمەن سالىستىرعاندا باعا 15,4%-عا دەيٸن تٶمەندەگەن.
"مۇناي نارىعى قازٸر گەوساياسي شيەلەنٸستٸڭ جاڭا كەزەڭٸنە اياق باستى. بۇل دەگەنٸمٸز مۇناي باعاسى ەندٸ تەك نارىقتاعى سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا عانا ەمەس, مەملەكەتارالىق ساياسي تەكەتٸرەستەرگە دە تەۋەلدٸ بولا باستاعانىن بٸلدٸرەدٸ. قازاقستان ٷشٸن مۇناي باعاسىنىڭ ٶسۋٸ – بٸر جاعىنان ەكسپورتتىق تٷسٸمنٸڭ ارتۋى, تەڭگەنٸڭ نىعايۋى جەنە ۇلتتىق قورعا قوسىمشا قاراجاتتىڭ تٷسۋٸن بٸلدٸرەدٸ. دەگەنمەن باعانىڭ بۇل ٶسٸمٸ تۇراقتى بولاتىندىعىنا كٷمەن بار. گەوساياساتتىڭ تۇراقسىزدىعى كەز كەلگەن سەتتە نارىقتىڭ باعىتىن ٶزگەرتە سالۋى عاجاپ ەمەس. ەڭ نەگٸزگٸ قاۋٸپ – ەگەر بۇل شيەلەنٸس كەڭ اۋقىمدى سوعىسقا ۇلاسىپ, وعان اقش ارالاسسا نەمەسە ورمۋز بۇعازىنداعى تاسىمالدار توقتاتىلسا, مۇناي نارىعىن تەك باعا قۇبىلىستارى ەمەس, ەنەرگەتيكالىق داعدارىستىڭ جاڭا كەزەڭٸ كٷتٸپ تۇر. تاياۋ شىعىستاعى گەوساياسي داعدارىسقا بايلانىستى ينۆەستورلار سەنٸمدٸ اكتيۆتەرگە قايتا كٶشە باستادى. التىن باعاسى بٸر كٷندە 46,5 دوللارعا (1,37%-عا) ٶسٸپ, ترويان ۋنتسيياسىنىڭ قۇنى 3448,92 دوللارعا دەيٸن جەتتٸ. قازٸرگٸ تاڭدا التىن باعاسى ەلەمدٸك قاۋٸپتٸ باعالاۋدىڭ ٶزٸندٸك ينديكاتورىنا اينالۋدا", دەپ جازادى Tengenomika Telegram ارناسىنىڭ اۆتورى.
بۇعان دەيٸن يزرايل ەۋە كٷشتەرٸنٸڭ يراننىڭ يادرولىق نىساندارىن اتقىلاۋى اياسىندا مۇناي باعاسى شارىقتاپ شىعا كەلگەنٸن جازعانبىز.
يزرايل يراننىڭ تابريز قالاسىنداعى مۇناي ٶڭدەۋ زاۋىتىنا (مٶز) ەۋەدەن سوققى بەرگەنٸ حابارلانعان. زاۋىت جابدىقتارى بٷلٸنگەنٸ بەلگٸلٸ, زارداپ شەككەندەر تۋرالى مەلٸمەت جوق. سونداي-اق, IRNA اگەنتتٸگٸ بٸرنەشە ساعات بۇرىن ۋران ٶندٸرٸلەتٸن ناتانز قالاسىنداعى احمادي روشان مەكەمەسٸندە جارىلىس بولعانىن حابارلادى. يران تەلەديدارىنىڭ حابارلاۋىنشا, اۋاعا راديواكتيۆتٸ شىعارىندىلاردىڭ تارالۋ بەلگٸلەرٸ انىقتالعان جوق. يزرايل ارميياسى تٷندە يراننىڭ يادرولىق جەنە زىمىراندىق باعدارلامالارىنا زييان كەلتٸرۋگە باعىتتالعان "ام كەلاۆي" ("ارىستان ۇلت") وپەراتسيياسىن باستاعانىن جارييالادى.
13 ماۋسىمدا تاڭەرتەڭ اياتوللا الي حامەنەي مەلٸمدەمە جاساپ, يراننىڭ ەسكەري باسشىلىعى مەن عالىمداردىڭ مەرت بولعانىن راستادى جەنە ولاردى "شەيٸتتەر" دەپ اتادى.
جالپى, اقش پەن يران قارىم-قاتىناسى شيەلەنٸسٸ تٷسسە, مۇناي تاسىمالىنا قاۋٸپ تٶنٸپ, باعا كٶتەرٸلە بەرەتٸنٸ بولجانعان. ساراپشىلاردىڭ سوڭعى بولجامى بويىنشا, مۇنداي جاعدايدا مۇنايدىڭ بٸر بارەلٸنٸڭ قۇنى 80 دوللارعا دەيٸن كٶتەرٸلۋٸ مٷمكٸن.
