Qazaqstanda inkliýzivti bilim berý júiesi sońǵy jyldary qarqyndy damyp keledi. Bul baǵyt memlekettiń strategiialyq basymdyqtarynyń biri ǵana emes, qoǵam aldyndaǵy úlken jaýapkershiliktiń kórinisi. Árbir balaǵa, onyń ishinde erekshe bilim berý qajettiligi bar balalarǵa da sapaly bilimge teń múmkindik jasaý – ádiletti qoǵam qurýdyń basty sharty. Sondyqtan búginde elimizde keshendi jumystar júrgizilip, inkliýziiany ilgeriletýge arnalǵan nátijeli jobalar júieli túrde júzege asýda.
Elimizde inkliýzivti bilim berýdi ilgeriletý jolynda sheshýshi ról atqaryp otyrǵan jetekshi mekemelerdiń biri – QR Oqý-aǵartý ministrligine qarasty Arnaiy jáne inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń Ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy. 1992 jyly qurylǵan bul ortalyq erekshe bilim berý qajettiligi bar balalardyń sapaly bilimge qol jetkizýine ǵylymi jáne ádistemelik qoldaý kórsetip keledi. Ortalyq tek diagnostika júrgizýmen shektelmei, oqytý men tárbieleýdiń zamanaýi úlgilerin ázirlep, pedagogterge ádistemelik qoldaý kórsetip keledi.
Búginde elimizde erekshe balalardyń qatary 240 myńnan asyp otyr. Bul kórsetkish jai ǵana statistika emes, memleket pen qoǵamǵa úlken jaýapkershilik júkteitin faktor. Memleket osy mindetti atqarý úshin naqty qadamdar jasaýda. «Bilim týraly» Zańda ár balanyń bilim alý quqyǵy zańmen kepildendirilgen bolsa, qazir «Múmkindigi shekteýli balalardy (tulǵalardy) qoldaý jónindegi» arnaiy zań jobasy ázirlenýde. Bul qujat balany týǵan kúninen bastap kámeletke tolǵanǵa deiin keshendi súiemeldeýge baǵyttalǵan.
Inkliýziiany damytýdaǵy mańyzdy jańalyqtardyń biri – 2021 jyldan bastap jalpy bilim beretin mektepterdiń shtattyq kestesine pedagog-assistent laýazymynyń engizilýi. Bul mamandar balany derbes bilim alýǵa deiin jeke súiemeldep, oqý protsesinde ǵana emes, áleýmettik ortaǵa beiimdelýine de yqpal etedi. Búginde pedagog-assistentterdiń qatary 3 500-ge jetti. Olar endi tek mektepte emes, mektepke deiingi uiymdarda jáne tehnikalyq, kásiptik bilim berý oryndarynda da qyzmet etedi. Sonymen birge, jalpy bilim berý uiymdarynyń shtattyq kestesine arnaiy pedagog engizilip, mekteptiń psihologiialyq-pedagogikalyq súiemeldeý qyzmetiniń negizgi býynyna ainaldy.
Mundai jańashyldyqtar tek kadrlyq qoldaýmen shektelmeidi. 2022 jyly erekshe bilim berý qajettilikterin baǵalaý qaǵidalary men psihologiialyq-pedagogikalyq súiemeldeý qaǵidalary bekitilip, sonyń negizinde úsh deńgeili jańa model engizildi. Endi alǵashqy satyda muǵalimder synyptaǵy balalarǵa jeke ári differentsialdy tásilderdi qoldana otyryp, olardyń múmkindigine qarai bilim beredi. Kelesi deńgeide mekteptiń psihologiialyq-pedagogikalyq súiemeldeý mamandary túzetýge jáne damytýǵa baǵyttalǵan jeke baǵdarlamalardy iske asyrady. Al úshinshi deńgeide sýrdopedagog, tiflopedagog, klinikalyq psiholog sekildi arnaiy mamandar tartylyp, qajet jaǵdaida basqa da múddeli mekemelermen birlesken jumys júrgiziledi. Osyǵan qosa, qoldaý kabinetteri men jeke oqý baǵdarlamalaryna jańa talaptar bekitilip, erekshe balalardyń sapaly bilim alýyna qosymsha jaǵdai jasaldy. Bul – júielengen ári halyqaralyq tájiribege sáikes keletin tiimdi úlgi bolyp otyr.
Infraqurylymdyq turǵydan da eleýli ózgerister baiqalady. Qazirgi tańda elimizde 508 arnaiy bilim berý uiymy jumys isteidi. Olardyń qatarynda 46 arnaiy balabaqsha, 99 arnaiy mektep, 110 psihologiialyq-meditsinalyq-pedagogikalyq konsýltatsiia (PMPK), 230 psihologiialyq-pedagogikalyq túzetý kabineti (PPTK), 11 aýtizm ortalyǵy jáne 13 ońaltý ortalyǵy bar. Sońǵy jyldary inkliýzivti kabinetterdiń sany aitarlyqtai artyp, búginde 1 051-ge jetip otyr. Mundai qadamdar qoǵamda inkliýzivti bilim berýge degen senimdi nyǵaitty. 2024 jyldyń qorytyndysy boiynsha elimizdegi mektepterdiń 91 paiyzy erekshe balalarǵa qolaily jaǵdai jasaǵan. Búginde Qazaqstanda erekshe bilim berý qajettiligi bar 73 990 bala inkliýzivti ortada bilim alýda.
Arnaiy jáne inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń Ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy pedagogterge ádistemelik qoldaý kórsetýdi nazardan tys qaldyrmaidy. Sońǵy eki jylda QR Oqý-aǵartý ministrliginiń tapsyrmasyna sáikes ortalyqta 83 oqýlyq pen oqý-ádistemelik keshen, 15 ádistemelik usynym jáne 67 tiptik oqý baǵdarlamasy ázirlenip, mektep tájiribesine engizildi. Sonymen qatar, 2023–2024 jyldary ortalyqta 1 623 pedagog biliktiligin arttyrdy. Bul salada biliktiligin jetildirgisi keletin pedagogterdiń qatary jyl saiyn artyp keledi. Munyń ózi kadr áleýetin nyǵaitýdyń mańyzdy kórsetkishi bolyp tabylady.
Inkliýzivti bilim berý – qoǵamdaǵy ádilettilik pen teń múmkindiktiń aiqyn kórinisi. Ár balaǵa sapaly bilim alý múmkindigi jasalǵanda ǵana eldiń adami kapitaly artyp, órkenietti qoǵam qalyptasady. Memleket pen qoǵamnyń ortaq maqsaty – osy múmkindikti barsha bala úshin qamtamasyz etý.
Laýra Butabaeva, Arnaiy jáne inkliýzivti bilim berýdi damytýdyń Ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵynyń direktory
