قازاقستاندا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ سوڭعى جىلدارى قارقىندى دامىپ كەلەدٸ. بۇل باعىت مەملەكەتتٸڭ ستراتەگييالىق باسىمدىقتارىنىڭ بٸرٸ عانا ەمەس, قوعام الدىنداعى ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸكتٸڭ كٶرٸنٸسٸ. ەربٸر بالاعا, ونىڭ ٸشٸندە ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالارعا دا ساپالى بٸلٸمگە تەڭ مٷمكٸندٸك جاساۋ – ەدٸلەتتٸ قوعام قۇرۋدىڭ باستى شارتى. سوندىقتان بٷگٸندە ەلٸمٸزدە كەشەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلٸپ, ينكليۋزييانى ٸلگەرٸلەتۋگە ارنالعان نەتيجەلٸ جوبالار جٷيەلٸ تٷردە جٷزەگە اسۋدا.
ەلٸمٸزدە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ ٸلگەرٸلەتۋ جولىندا شەشۋشٸ رٶل اتقارىپ وتىرعان جەتەكشٸ مەكەمەلەردٸڭ بٸرٸ – قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنە قاراستى ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى. 1992 جىلى قۇرىلعان بۇل ورتالىق ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸمگە قول جەتكٸزۋٸنە عىلىمي جەنە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ. ورتالىق تەك دياگنوستيكا جٷرگٸزۋمەن شەكتەلمەي, وقىتۋ مەن تەربيەلەۋدٸڭ زاماناۋي ٷلگٸلەرٸن ەزٸرلەپ, پەداگوگتەرگە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتٸپ كەلەدٸ.
بٷگٸندە ەلٸمٸزدە ەرەكشە بالالاردىڭ قاتارى 240 مىڭنان اسىپ وتىر. بۇل كٶرسەتكٸش جاي عانا ستاتيستيكا ەمەس, مەملەكەت پەن قوعامعا ٷلكەن جاۋاپكەرشٸلٸك جٷكتەيتٸن فاكتور. مەملەكەت وسى مٸندەتتٸ اتقارۋ ٷشٸن ناقتى قادامدار جاساۋدا. «بٸلٸم تۋرالى» زاڭدا ەر بالانىڭ بٸلٸم الۋ قۇقىعى زاڭمەن كەپٸلدەندٸرٸلگەن بولسا, قازٸر «مٷمكٸندٸگٸ شەكتەۋلٸ بالالاردى (تۇلعالاردى) قولداۋ جٶنٸندەگٸ» ارنايى زاڭ جوباسى ەزٸرلەنۋدە. بۇل قۇجات بالانى تۋعان كٷنٸنەن باستاپ كەمەلەتكە تولعانعا دەيٸن كەشەندٸ سٷيەمەلدەۋگە باعىتتالعان.
ينكليۋزييانى دامىتۋداعى ماڭىزدى جاڭالىقتاردىڭ بٸرٸ – 2021 جىلدان باستاپ جالپى بٸلٸم بەرەتٸن مەكتەپتەردٸڭ شتاتتىق كەستەسٸنە پەداگوگ-اسسيستەنت لاۋازىمىنىڭ ەنگٸزٸلۋٸ. بۇل ماماندار بالانى دەربەس بٸلٸم الۋعا دەيٸن جەكە سٷيەمەلدەپ, وقۋ پروتسەسٸندە عانا ەمەس, ەلەۋمەتتٸك ورتاعا بەيٸمدەلۋٸنە دە ىقپال ەتەدٸ. بٷگٸندە پەداگوگ-اسسيستەنتتەردٸڭ قاتارى 3 500-گە جەتتٸ. ولار ەندٸ تەك مەكتەپتە ەمەس, مەكتەپكە دەيٸنگٸ ۇيىمداردا جەنە تەحنيكالىق, كەسٸپتٸك بٸلٸم بەرۋ ورىندارىندا دا قىزمەت ەتەدٸ. سونىمەن بٸرگە, جالپى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ شتاتتىق كەستەسٸنە ارنايى پەداگوگ ەنگٸزٸلٸپ, مەكتەپتٸڭ پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق سٷيەمەلدەۋ قىزمەتٸنٸڭ نەگٸزگٸ بۋىنىنا اينالدى.
مۇنداي جاڭاشىلدىقتار تەك كادرلىق قولداۋمەن شەكتەلمەيدٸ. 2022 جىلى ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸكتەرٸن باعالاۋ قاعيدالارى مەن پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق سٷيەمەلدەۋ قاعيدالارى بەكٸتٸلٸپ, سونىڭ نەگٸزٸندە ٷش دەڭگەيلٸ جاڭا مودەل ەنگٸزٸلدٸ. ەندٸ العاشقى ساتىدا مۇعالٸمدەر سىنىپتاعى بالالارعا جەكە ەرٸ ديففەرەنتسيالدى تەسٸلدەردٸ قولدانا وتىرىپ, ولاردىڭ مٷمكٸندٸگٸنە قاراي بٸلٸم بەرەدٸ. كەلەسٸ دەڭگەيدە مەكتەپتٸڭ پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق سٷيەمەلدەۋ ماماندارى تٷزەتۋگە جەنە دامىتۋعا باعىتتالعان جەكە باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرادى. ال ٷشٸنشٸ دەڭگەيدە سۋردوپەداگوگ, تيفلوپەداگوگ, كلينيكالىق پسيحولوگ سەكٸلدٸ ارنايى ماماندار تارتىلىپ, قاجەت جاعدايدا باسقا دا مٷددەلٸ مەكەمەلەرمەن بٸرلەسكەن جۇمىس جٷرگٸزٸلەدٸ. وسىعان قوسا, قولداۋ كابينەتتەرٸ مەن جەكە وقۋ باعدارلامالارىنا جاڭا تالاپتار بەكٸتٸلٸپ, ەرەكشە بالالاردىڭ ساپالى بٸلٸم الۋىنا قوسىمشا جاعداي جاسالدى. بۇل – جٷيەلەنگەن ەرٸ حالىقارالىق تەجٸريبەگە سەيكەس كەلەتٸن تيٸمدٸ ٷلگٸ بولىپ وتىر.
ينفراقۇرىلىمدىق تۇرعىدان دا ەلەۋلٸ ٶزگەرٸستەر بايقالادى. قازٸرگٸ تاڭدا ەلٸمٸزدە 508 ارنايى بٸلٸم بەرۋ ۇيىمى جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ قاتارىندا 46 ارنايى بالاباقشا, 99 ارنايى مەكتەپ, 110 پسيحولوگييالىق-مەديتسينالىق-پەداگوگيكالىق كونسۋلتاتسييا (پمپك), 230 پسيحولوگييالىق-پەداگوگيكالىق تٷزەتۋ كابينەتٸ (پپتك), 11 اۋتيزم ورتالىعى جەنە 13 وڭالتۋ ورتالىعى بار. سوڭعى جىلدارى ينكليۋزيۆتٸ كابينەتتەردٸڭ سانى ايتارلىقتاي ارتىپ, بٷگٸندە 1 051-گە جەتٸپ وتىر. مۇنداي قادامدار قوعامدا ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋگە دەگەن سەنٸمدٸ نىعايتتى. 2024 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلٸمٸزدەگٸ مەكتەپتەردٸڭ 91 پايىزى ەرەكشە بالالارعا قولايلى جاعداي جاساعان. بٷگٸندە قازاقستاندا ەرەكشە بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸلٸگٸ بار 73 990 بالا ينكليۋزيۆتٸ ورتادا بٸلٸم الۋدا.
ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى پەداگوگتەرگە ەدٸستەمەلٸك قولداۋ كٶرسەتۋدٸ نازاردان تىس قالدىرمايدى. سوڭعى ەكٸ جىلدا قر وقۋ-اعارتۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ تاپسىرماسىنا سەيكەس ورتالىقتا 83 وقۋلىق پەن وقۋ-ەدٸستەمەلٸك كەشەن, 15 ەدٸستەمەلٸك ۇسىنىم جەنە 67 تيپتٸك وقۋ باعدارلاماسى ەزٸرلەنٸپ, مەكتەپ تەجٸريبەسٸنە ەنگٸزٸلدٸ. سونىمەن قاتار, 2023–2024 جىلدارى ورتالىقتا 1 623 پەداگوگ بٸلٸكتٸلٸگٸن ارتتىردى. بۇل سالادا بٸلٸكتٸلٸگٸن جەتٸلدٸرگٸسٸ كەلەتٸن پەداگوگتەردٸڭ قاتارى جىل سايىن ارتىپ كەلەدٸ. مۇنىڭ ٶزٸ كادر ەلەۋەتٸن نىعايتۋدىڭ ماڭىزدى كٶرسەتكٸشٸ بولىپ تابىلادى.
ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋ – قوعامداعى ەدٸلەتتٸلٸك پەن تەڭ مٷمكٸندٸكتٸڭ ايقىن كٶرٸنٸسٸ. ەر بالاعا ساپالى بٸلٸم الۋ مٷمكٸندٸگٸ جاسالعاندا عانا ەلدٸڭ ادامي كاپيتالى ارتىپ, ٶركەنيەتتٸ قوعام قالىپتاسادى. مەملەكەت پەن قوعامنىڭ ورتاق ماقساتى – وسى مٷمكٸندٸكتٸ بارشا بالا ٷشٸن قامتاماسىز ەتۋ.
لاۋرا بۇتاباەۆا, ارنايى جەنە ينكليۋزيۆتٸ بٸلٸم بەرۋدٸ دامىتۋدىڭ ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى
