Infliatsiianyń údep, toqtaýsyz ósýi jáne álemdik naryqta munai baǵasynyń quldyraýy Qazaqstan ekonomikasyna belgili bir deńgeide qaýip týdyrady. Taiaýda Qazaqstanda bolǵan Halyqaralyq valiýta qory (HVQ) missiiasynyń ókilderi óz saparlary qorytyndysy boiynsha osyndai boljamdy alǵa tartty. Sondai-aq olar Qazaqstan Úkimetiniń qosymsha qun salyǵyn ósirý bastamasyn qatty qoldaityndaryn da jetkizgen, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Halyqaralyq valiýta qory (HVQ) sarapshylarynyń paiymdaýynsha, 2025 jyldyń qańtar-sáýir ailarynda Qazaqstannyń naqty jalpy ishki ónimi (JIÓ) 6%-ǵa ósip, 2024 jyldyń sońyndaǵy 4,8%-dyq kórsetkishten joǵar boldy. Bul ósimge negizinen qyzmet kórsetý salasy, kólik, qurylys, óńdeý jáne taý-ken ónerkásibindegi belsendiliktiń artýy sebep bolǵan. Sonymen qatar ishtei tutynýshylyq nesieleýdiń joǵary qarqyny, biýdjettik-salyqtyq saiasattyń jumsaqtyǵy jáne memlekettik infraqurylymdyq investitsiialardyń úlesi ósimdi yntalandyryp otyr.
Infliatsiia máselesi sheshilgen joq
HVQ esebinde Qazaqstandaǵy infliatsiianyń áli de joǵary ekeni atap ótilgen. 2025 jyldyń sáýir aiynda jyldyq infliatsiia 10,7%-ǵa jetti. Bul ishki naryqtaǵy baǵa ósimimen qatar, byltyrǵy jyldyń sońyndaǵy teńgeniń qunsyzdanýynyń saldary týyndaýda. Sarapshylar infliatsiia aldaǵy ýaqytta 10,5%-dyń shamasynda bolady dep boljaidy.
"Sebebi bankterdegi artyq ótimdilikti azaitý maqsatynda rezervtik talaptardy kúsheitý infliatsiia qysymyn tómendetýge septigin tigizýi múmkin. Alaida 2025 jyldyń jalpy nátijeleri boiynsha ekonomikalyq ósim baiaýlap, shamamen 5%-dy quraýy múmkin. Bul Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesteri bolyp sanalatyn elderdegi ekonomikalyq ósimniń báseńdeýimen jáne munai baǵasynyń tómendeýimen bailanysty. Uzaqmerzimdi boljam boiynsha, munaiǵa jatpaityn sektorlardaǵy ósim ortasha eseppen 3,5%-dy quraidy dep kútiledi", delingen HVQ esebinde.
Biýdjet tapshylyǵy jáne tólem balansy
Álemdik naryqta munai baǵasynyń tómendeýine bailanysty Qazaqstanda biýdjet tapshylyǵynyń ulǵaiý túsýi kútiledi. HVQ-nyń boljamynsha, munaidan tys biýdjet tapshylyǵy JIÓ-niń 7,9%-ynan 8%-dan joǵary deńgeige jetýi múmkin.
"Qazaqstan úkimetiniń 2026 jylǵa qarai QQS mólsherlemesin kóterý, salyq bazasyn keńeitý jáne salyq terimin tsifrlandyrý jospary oń baǵalanyp otyr. Budan bólek, salyqtyq jeńildikterdi azaitý arqyly biýdjet kirisin kóbeitý usynylýda. Sondai-aq, 2025 jyly tólem balansynyń tapshylyǵy 2024 jylǵy 1,3%-dan 3,5%-ǵa deiin ósedi dep boljanyp otyr. Buǵan munai baǵasynyń tómendeýi jáne memlekettik shyǵyndar men halyqtyń tutynysy deńgeiiniń joǵary bolýy áser etýde", delinedi qujatta.
Bank sektoryndaǵy táýekelder
HVQ esebinde bank sektorynyń qarjylyq jaǵdaiy jaqsy dep baǵalanǵanymen, tutynýshylyq nesieleýdiń jyldam ósý qarqyny qarjylyq turaqtylyq úshin qosymsha táýekelder týdyratyny basa kórsetilgen.
"2025 jyldyń naýryzynda jalpy nesie berý kólemi jyldyq eseppen 20%-ǵa baiaýlasa da, tutynýshylyq nesie 31%-ǵa deiin ósken. Bul rette, problemalyq nesielerdiń kólemi de ulǵaiǵan. Osyǵan orai, bankterdiń nesie berý saiasatyndaǵy táýekelderdi azaitý úshin makroprýdentsialdyq saiasatty qatańdatý usynylady", - deidi sarapshylar.
Ekonomikaǵa tóngen qaýip-qaýipterler
Ekonomikanyń damý perspektivasyna qatysty qaýipter áli de barshylyq. Munai baǵasynyń tómendeýi, Qazaqstannyń negizgi saýda seriktesteri elderindegi ekonomikalyq ósimniń báseńdeýi syrtqy qaýipter retinde qarastyrylyp otyr. Al ishki qaýipter arasynda iri infraqurylymdyq jobalardyń kesheýildeýi jáne infliatsiialyq qysymnyń kúsheiýi basa atalady.
Degenmen, Qazaqstannyń qarjylyq rezervteri jetkilikti bolǵandyqtan, bul qaýipterdi jeńildetýge múmkindik bar. Budan bólek, ekonomikany ártaraptandyrý jáne jeke sektordy damytý boiynsha qurylymdyq reformalardy jedeldetý usynylýda.
HVQ Qazaqstannyń turaqty ári ártaraptandyrylǵan ekonomikalyq ósimge qol jetkizýi úshin qurylymdyq reformalardy qarqyndy júzege asyrý qajettigin atap ótti. Infraqurylym, tsifrlandyrý, jasandy intellekt, aýyl sharýashylyǵy jáne logistika salalaryna qolǵa alynǵan investitsiialar ári qarai óz jalǵasyn tabýy kerek.
Buǵan qosa, ekonomikadaǵy memlekettik qatysý úlesý azaitý, memlekettik basqarý júiesin jetildirý, eńbek jáne taýar naryǵyn retteýdi damytý, saýda jáne ekonomikany ártaraptandyrý sharalaryn jyldamdatý qajet ekeni de basa aityldy.
Buǵan deiin saitymyzda "Ulttyq Bank júrgizgen saýalnamada makroekonomikalyq kórsetkishter nasharlatý turǵysynda qaita qaraldy" degen material jariialanǵan bolatyn.
