ينفلياتسييانىڭ ٷدەپ, توقتاۋسىز ٶسۋٸ جەنە ەلەمدٸك نارىقتا مۇناي باعاسىنىڭ قۇلدىراۋى قازاقستان ەكونوميكاسىنا بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە قاۋٸپ تۋدىرادى. تاياۋدا قازاقستاندا بولعان حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) ميسسيياسىنىڭ ٶكٸلدەرٸ ٶز ساپارلارى قورىتىندىسى بويىنشا وسىنداي بولجامدى العا تارتتى. سونداي-اق ولار قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ قوسىمشا قۇن سالىعىن ٶسٸرۋ باستاماسىن قاتتى قولدايتىندارىن دا جەتكٸزگەن, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
حالىقارالىق ۆاليۋتا قورى (حۆق) ساراپشىلارىنىڭ پايىمداۋىنشا, 2025 جىلدىڭ قاڭتار-سەۋٸر ايلارىندا قازاقستاننىڭ ناقتى جالپى ٸشكٸ ٶنٸمٸ (جٸٶ) 6%-عا ٶسٸپ, 2024 جىلدىڭ سوڭىنداعى 4,8%-دىق كٶرسەتكٸشتەن جوعار بولدى. بۇل ٶسٸمگە نەگٸزٸنەن قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسى, كٶلٸك, قۇرىلىس, ٶڭدەۋ جەنە تاۋ-كەن ٶنەركەسٸبٸندەگٸ بەلسەندٸلٸكتٸڭ ارتۋى سەبەپ بولعان. سونىمەن قاتار ٸشتەي تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدٸڭ جوعارى قارقىنى, بيۋدجەتتٸك-سالىقتىق ساياساتتىڭ جۇمساقتىعى جەنە مەملەكەتتٸك ينفراقۇرىلىمدىق ينۆەستيتسييالاردىڭ ٷلەسٸ ٶسٸمدٸ ىنتالاندىرىپ وتىر.
ينفلياتسييا مەسەلەسٸ شەشٸلگەن جوق
حۆق ەسەبٸندە قازاقستانداعى ينفلياتسييانىڭ ەلٸ دە جوعارى ەكەنٸ اتاپ ٶتٸلگەن. 2025 جىلدىڭ سەۋٸر ايىندا جىلدىق ينفلياتسييا 10,7%-عا جەتتٸ. بۇل ٸشكٸ نارىقتاعى باعا ٶسٸمٸمەن قاتار, بىلتىرعى جىلدىڭ سوڭىنداعى تەڭگەنٸڭ قۇنسىزدانۋىنىڭ سالدارى تۋىنداۋدا. ساراپشىلار ينفلياتسييا الداعى ۋاقىتتا 10,5%-دىڭ شاماسىندا بولادى دەپ بولجايدى.
"سەبەبٸ بانكتەردەگٸ ارتىق ٶتٸمدٸلٸكتٸ ازايتۋ ماقساتىندا رەزەرۆتٸك تالاپتاردى كٷشەيتۋ ينفلياتسييا قىسىمىن تٶمەندەتۋگە سەپتٸگٸن تيگٸزۋٸ مٷمكٸن. الايدا 2025 جىلدىڭ جالپى نەتيجەلەرٸ بويىنشا ەكونوميكالىق ٶسٸم باياۋلاپ, شامامەن 5%-دى قۇراۋى مٷمكٸن. بۇل قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸ بولىپ سانالاتىن ەلدەردەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ بەسەڭدەۋٸمەن جەنە مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸمەن بايلانىستى. ۇزاقمەرزٸمدٸ بولجام بويىنشا, مۇنايعا جاتپايتىن سەكتورلارداعى ٶسٸم ورتاشا ەسەپپەن 3,5%-دى قۇرايدى دەپ كٷتٸلەدٸ", دەلٸنگەن حۆق ەسەبٸندە.
بيۋدجەت تاپشىلىعى جەنە تٶلەم بالانسى
ەلەمدٸك نارىقتا مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە بايلانىستى قازاقستاندا بيۋدجەت تاپشىلىعىنىڭ ۇلعايۋ تٷسۋٸ كٷتٸلەدٸ. حۆق-نىڭ بولجامىنشا, مۇنايدان تىس بيۋدجەت تاپشىلىعى جٸٶ-نٸڭ 7,9%-ىنان 8%-دان جوعارى دەڭگەيگە جەتۋٸ مٷمكٸن.
"قازاقستان ٷكٸمەتٸنٸڭ 2026 جىلعا قاراي ققس مٶلشەرلەمەسٸن كٶتەرۋ, سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ جەنە سالىق تەرٸمٸن تسيفرلاندىرۋ جوسپارى وڭ باعالانىپ وتىر. بۇدان بٶلەك, سالىقتىق جەڭٸلدٸكتەردٸ ازايتۋ ارقىلى بيۋدجەت كٸرٸسٸن كٶبەيتۋ ۇسىنىلۋدا. سونداي-اق, 2025 جىلى تٶلەم بالانسىنىڭ تاپشىلىعى 2024 جىلعى 1,3%-دان 3,5%-عا دەيٸن ٶسەدٸ دەپ بولجانىپ وتىر. بۇعان مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ جەنە مەملەكەتتٸك شىعىندار مەن حالىقتىڭ تۇتىنىسى دەڭگەيٸنٸڭ جوعارى بولۋى ەسەر ەتۋدە", دەلٸنەدٸ قۇجاتتا.
بانك سەكتورىنداعى تەۋەكەلدەر
حۆق ەسەبٸندە بانك سەكتورىنىڭ قارجىلىق جاعدايى جاقسى دەپ باعالانعانىمەن, تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەۋدٸڭ جىلدام ٶسۋ قارقىنى قارجىلىق تۇراقتىلىق ٷشٸن قوسىمشا تەۋەكەلدەر تۋدىراتىنى باسا كٶرسەتٸلگەن.
"2025 جىلدىڭ ناۋرىزىندا جالپى نەسيە بەرۋ كٶلەمٸ جىلدىق ەسەپپەن 20%-عا باياۋلاسا دا, تۇتىنۋشىلىق نەسيە 31%-عا دەيٸن ٶسكەن. بۇل رەتتە, پروبلەمالىق نەسيەلەردٸڭ كٶلەمٸ دە ۇلعايعان. وسىعان وراي, بانكتەردٸڭ نەسيە بەرۋ ساياساتىنداعى تەۋەكەلدەردٸ ازايتۋ ٷشٸن ماكروپرۋدەنتسيالدىق ساياساتتى قاتاڭداتۋ ۇسىنىلادى", - دەيدٸ ساراپشىلار.
ەكونوميكاعا تٶنگەن قاۋٸپ-قاۋٸپتەرلەر
ەكونوميكانىڭ دامۋ پەرسپەكتيۆاسىنا قاتىستى قاۋٸپتەر ەلٸ دە بارشىلىق. مۇناي باعاسىنىڭ تٶمەندەۋٸ, قازاقستاننىڭ نەگٸزگٸ ساۋدا سەرٸكتەستەرٸ ەلدەرٸندەگٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ بەسەڭدەۋٸ سىرتقى قاۋٸپتەر رەتٸندە قاراستىرىلىپ وتىر. ال ٸشكٸ قاۋٸپتەر اراسىندا ٸرٸ ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردىڭ كەشەۋٸلدەۋٸ جەنە ينفلياتسييالىق قىسىمنىڭ كٷشەيۋٸ باسا اتالادى.
دەگەنمەن, قازاقستاننىڭ قارجىلىق رەزەرۆتەرٸ جەتكٸلٸكتٸ بولعاندىقتان, بۇل قاۋٸپتەردٸ جەڭٸلدەتۋگە مٷمكٸندٸك بار. بۇدان بٶلەك, ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ جەنە جەكە سەكتوردى دامىتۋ بويىنشا قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى جەدەلدەتۋ ۇسىنىلۋدا.
حۆق قازاقستاننىڭ تۇراقتى ەرٸ ەرتاراپتاندىرىلعان ەكونوميكالىق ٶسٸمگە قول جەتكٸزۋٸ ٷشٸن قۇرىلىمدىق رەفورمالاردى قارقىندى جٷزەگە اسىرۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. ينفراقۇرىلىم, تسيفرلاندىرۋ, جاساندى ينتەللەكت, اۋىل شارۋاشىلىعى جەنە لوگيستيكا سالالارىنا قولعا الىنعان ينۆەستيتسييالار ەرٸ قاراي ٶز جالعاسىن تابۋى كەرەك.
بۇعان قوسا, ەكونوميكاداعى مەملەكەتتٸك قاتىسۋ ٷلەسۋ ازايتۋ, مەملەكەتتٸك باسقارۋ جٷيەسٸن جەتٸلدٸرۋ, ەڭبەك جەنە تاۋار نارىعىن رەتتەۋدٸ دامىتۋ, ساۋدا جەنە ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋ شارالارىن جىلدامداتۋ قاجەت ەكەنٸ دە باسا ايتىلدى.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "ۇلتتىق بانك جٷرگٸزگەن ساۋالنامادا ماكروەكونوميكالىق كٶرسەتكٸشتەر ناشارلاتۋ تۇرعىسىندا قايتا قارالدى" دەگەن ماتەريال جارييالانعان بولاتىن.
