Qazaqstan – júzden astam etnos ókili tatý-tátti ómir súrip jatqan biregei memleket. Mundai kópetnosty qoǵamda turaqtylyq pen birlikti saqtaý – mańyzdy strategiialyq mindet. Ultaralyq kelisim qandai qaǵidattarǵa negizdelýi kerek? Memlekettik institýttardyń róli qanshalyqty tiimdi? Jahandaný jaǵdaiynda qoǵamdyq birlikti saqtaý qanshalyqty kúrdeli? Osy jáne ózge de ózekti suraqtar tóńireginde L.N. Gýmilev atyndaǵy Eýraziia ulttyq ýniversitetiniń doktoranty, oqytýshy Qanat Qaharulymen suhbattastyq, dep habarlaidy Dalanews.kz.
- Bárimiz bilitindei Qazaqstanda qazir 130-dan astam etnos ókilderi bar delingen. Árine qoǵamdaǵy turaqtylyqty jáne tynyshtyqty saqtap birge damý úshin ultaralyq kelisimdi júzege asyrý kerek.
Menińshe Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim modeli mynadai mańyzdy qaǵidattardy qamtýy kerek:
Azamattardyń zań aldynda teń quqyqtyǵy - Qazaqstanda árbir azamat ultyna qaramastan zań aldynda teń quqyqty bolý kerek.
Ulttardyń dástúrine qurmet etý – memlekettik tilge qurmet etý negizinde ár ulttyń tili men dástúriniń damyýyna qurmetpen qaraý.
Dialog jáne ózara qurmet etý - ultaralyq máselelerde aǵabýyn aqsaqaldar men ájelerdi úlgi tutý jáne dialog arqyly sheshimin tabý kerek dep esepteimin.
- Etnosaralyq tatýlyqty saqtaý úshin qandai memlekettik tetikter jumys isteidi?
- Meniń bilýimshe, elimizde ultaralyq tatýlyqty saqtaýda birneshe institýttar bar. Onyń biri - Qazaqstan halqy Assambleiasy, degenmen tolyqtai óz rólin tolyq kórsete almai otyr. Ekinshisi, Memlekettik til saiasaty jáne kóptildilik baǵdarlamalary. Alaida bul institýttar til máselesine bailanysty shielenister týyndaǵanda túpkilikti sheshimin taba almai otyr. Sondyqtan, keleshekte elimizdiń biligi basqa da joldardy qarastyrady dep oilaimyn.
- Qazaqstan halqy Assambleiasynyń róli qandai?
- Bul organ elimiz alǵash táýelsizdik alǵanda eldegi ultaralyq saiasatty júzege asyrý maqsatynda konsýltativtik-keńesshi organ retinde qurylǵan. Negizgi róli etnostar arasyndaǵy dialogty qalyptastyrý jáne qoǵamda ultaralyq kelisimdi juzege asyrý. Álemde mundai institýttar ártúrli formatta qurylady. Mysalǵa Qytaida- Qytai Halyq Respýblikasynyń Memlekettik etnikalyq ister jónindegi komissiiasy degen atpen uiym jumys jasaidy. Olardyń negizgi róli - ultaralyq yntymaqty odan ári damytý.
- Jahandaný jaǵdaiynda birlikti saqtaý qanshalyqty kúrdeli?
Qazirgi dáýirdiń negizgi belgisi bolyp otyrǵan jahandaný álemdegi mimgratsiiany tezdetti, radikaldyq idiialardyń taralýyn jedeldetti, sonymen birge, aqparattyń ashyqtyǵymen taralýyn tezdetti, nátijesinde, adamdar ártúrli nárselerge senedi, ártúrli idiialogiiaǵa beriledi. Sondyqtan qoǵamdaǵy birlikti saqtaý qiyndap barady. Degenmen bizdi tek ulttyq idiialogiia ǵana saqtap qalady dep senemin.
- Jastar arasynda toleranttylyq mádenietin qalai nyǵaitýǵa bolady?
- Iá, 21-ǵasyrdyń azamattary retinde, jastarǵa toleranttylyq mádenietin qalyptastyrý kerek. Menińshe mektepterde etnomádeni bilim berý sabaqtaryn uiymdastyrý, sonyń ishinde elimizdegi ár ult jastaryna memlekettik til jáne memlekettik idiialogiia týraly sabaqtar uiymdastyrylyp, ulttar yntymaǵy jáne beibit birge damý idiialogiiasy dáriptelýi kerek dep sanaimyn.
