Qazaqstan – júzden astam etnos ókili tatý-tátti ómir súrip jatqan biregeı memleket. Mundaı kópetnosty qoǵamda turaqtylyq pen birlikti saqtaý – mańyzdy strategıalyq mindet. Ultaralyq kelisim qandaı qaǵıdattarǵa negizdelýi kerek? Memlekettik ınstıtýttardyń róli qanshalyqty tıimdi? Jahandaný jaǵdaıynda qoǵamdyq birlikti saqtaý qanshalyqty kúrdeli? Osy jáne ózge de ózekti suraqtar tóńireginde L.N. Gýmılev atyndaǵy Eýrazıa ulttyq ýnıversıtetiniń doktoranty, oqytýshy Qanat Qaharulymen suhbattastyq, dep habarlaıdy Dalanews.kz.
- Qazaqstannyń ultaralyq kelisim modeli qandaı qaǵıdattarǵa negizdelgen?
- Bárimiz bilitindeı Qazaqstanda qazir 130-dan astam etnos ókilderi bar delingen. Árıne qoǵamdaǵy turaqtylyqty jáne tynyshtyqty saqtap birge damý úshin ultaralyq kelisimdi júzege asyrý kerek.
Menińshe Qazaqstandaǵy ultaralyq kelisim modeli mynadaı mańyzdy qaǵıdattardy qamtýy kerek:
Azamattardyń zań aldynda teń quqyqtyǵy - Qazaqstanda árbir azamat ultyna qaramastan zań aldynda teń quqyqty bolý kerek.
Ulttardyń dástúrine qurmet etý – memlekettik tilge qurmet etý negizinde ár ulttyń tili men dástúriniń damyýyna qurmetpen qaraý.
Dıalog jáne ózara qurmet etý - ultaralyq máselelerde aǵabýyn aqsaqaldar men ájelerdi úlgi tutý jáne dıalog arqyly sheshimin tabý kerek dep esepteımin.
- Etnosaralyq tatýlyqty saqtaý úshin qandaı memlekettik tetikter jumys isteıdi?
- Meniń bilýimshe, elimizde ultaralyq tatýlyqty saqtaýda birneshe ınstıtýttar bar. Onyń biri - Qazaqstan halqy Assambleıasy, degenmen tolyqtaı óz rólin tolyq kórsete almaı otyr. Ekinshisi, Memlekettik til saıasaty jáne kóptildilik baǵdarlamalary. Alaıda bul ınstıtýttar til máselesine baılanysty shıelenister týyndaǵanda túpkilikti sheshimin taba almaı otyr. Sondyqtan, keleshekte elimizdiń bıligi basqa da joldardy qarastyrady dep oılaımyn.
- Qazaqstan halqy Assambleıasynyń róli qandaı?
- Bul organ elimiz alǵash táýelsizdik alǵanda eldegi ultaralyq saıasatty júzege asyrý maqsatynda konsýltatıvtik-keńesshi organ retinde qurylǵan. Negizgi róli etnostar arasyndaǵy dıalogty qalyptastyrý jáne qoǵamda ultaralyq kelisimdi juzege asyrý. Álemde mundaı ınstıtýttar ártúrli formatta qurylady. Mysalǵa Qytaıda- Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Memlekettik etnıkalyq ister jónindegi komısıasy degen atpen uıym jumys jasaıdy. Olardyń negizgi róli - ultaralyq yntymaqty odan ári damytý.
- Jahandaný jaǵdaıynda birlikti saqtaý qanshalyqty kúrdeli?
Qazirgi dáýirdiń negizgi belgisi bolyp otyrǵan jahandaný álemdegi mımgrasıany tezdetti, radıkaldyq ıdıalardyń taralýyn jedeldetti, sonymen birge, aqparattyń ashyqtyǵymen taralýyn tezdetti, nátıjesinde, adamdar ártúrli nárselerge senedi, ártúrli ıdıalogıaǵa beriledi. Sondyqtan qoǵamdaǵy birlikti saqtaý qıyndap barady. Degenmen bizdi tek ulttyq ıdıalogıa ǵana saqtap qalady dep senemin.
- Jastar arasynda toleranttylyq mádenıetin qalaı nyǵaıtýǵa bolady?
- Iá, 21-ǵasyrdyń azamattary retinde, jastarǵa toleranttylyq mádenıetin qalyptastyrý kerek. Menińshe mektepterde etnomádenı bilim berý sabaqtaryn uıymdastyrý, sonyń ishinde elimizdegi ár ult jastaryna memlekettik til jáne memlekettik ıdıalogıa týraly sabaqtar uıymdastyrylyp, ulttar yntymaǵy jáne beıbit birge damý ıdıalogıasy dáriptelýi kerek dep sanaımyn.
