قازاقستان – جۇزدەن استام ەتنوس وكىلى ءتاتۋ-تاتتى ءومىر ءسۇرىپ جاتقان بىرەگەي مەملەكەت. مۇنداي كوپەتنوستى قوعامدا تۇراقتىلىق پەن بىرلىكتى ساقتاۋ – ماڭىزدى ستراتەگيالىق مىندەت. ۇلتارالىق كەلىسىم قانداي قاعيداتتارعا نەگىزدەلۋى كەرەك؟ مەملەكەتتىك ينستيتۋتتاردىڭ ءرولى قانشالىقتى ءتيىمدى؟ جاھاندانۋ جاعدايىندا قوعامدىق بىرلىكتى ساقتاۋ قانشالىقتى كۇردەلى؟ وسى جانە وزگە دە وزەكتى سۇراقتار توڭىرەگىندە ل.ن. گۋميليەۆ اتىنداعى ەۋرازيا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ دوكتورانتى، وقىتۋشى قانات قاھارۇلىمەن سۇحباتتاستىق، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
- قازاقستاننىڭ ۇلتارالىق كەلىسىم مودەلى قانداي قاعيداتتارعا نەگىزدەلگەن؟
- ءبارىمىز بىلىتىندەي قازاقستاندا ءقازىر 130-دان استام ەتنوس وكىلدەرى بار دەلىنگەن. ارينە قوعامداعى تۇراقتىلىقتى جانە تىنىشتىقتى ساقتاپ بىرگە دامۋ ءۇشىن ۇلتارالىق كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ كەرەك.
مەنىڭشە قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلىسىم مودەلى مىناداي ماڭىزدى قاعيداتتاردى قامتۋى كەرەك:
ازاماتتاردىڭ زاڭ الدىندا تەڭ قۇقىقتىعى - قازاقستاندا ءاربىر ازامات ۇلتىنا قاراماستان زاڭ الدىندا تەڭ قۇقىقتى بولۋ كەرەك.
ۇلتتاردىڭ داستۇرىنە قۇرمەت ەتۋ – مەملەكەتتىك تىلگە قۇرمەت ەتۋ نەگىزىندە ءار ۇلتتىڭ ءتىلى مەن ءداستۇرىنىڭ دامىۋىنا قۇرمەتپەن قاراۋ.
ديالوگ جانە ءوزارا قۇرمەت ەتۋ - ۇلتارالىق ماسەلەلەردە اعابۋىن اقساقالدار مەن اجەلەردى ۇلگى تۇتۋ جانە ديالوگ ارقىلى شەشىمىن تابۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن.
- ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋ ءۇشىن قانداي مەملەكەتتىك تەتىكتەر جۇمىس ىستەيدى؟
- مەنىڭ بىلۋىمشە، ەلىمىزدە ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدا بىرنەشە ينستيتۋتتار بار. ونىڭ ءبىرى - قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى، دەگەنمەن تولىقتاي ءوز ءرولىن تولىق كورسەتە الماي وتىر. ەكىنشىسى، مەملەكەتتىك ءتىل ساياساتى جانە كوپتىلدىلىك باعدارلامالارى. الايدا بۇل ينستيتۋتتار ءتىل ماسەلەسىنە بايلانىستى شيەلەنىستەر تۋىنداعاندا تۇپكىلىكتى شەشىمىن تابا الماي وتىر. سوندىقتان، كەلەشەكتە ەلىمىزدىڭ بيلىگى باسقا دا جولداردى قاراستىرادى دەپ ويلايمىن.
- قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ءرولى قانداي؟
- بۇل ورگان ەلىمىز العاش تاۋەلسىزدىك العاندا ەلدەگى ۇلتارالىق ساياساتتى جۇزەگە اسىرۋ ماقساتىندا كونسۋلتاتيۆتىك-كەڭەسشى ورگان رەتىندە قۇرىلعان. نەگىزگى ءرولى ەتنوستار اراسىنداعى ديالوگتى قالىپتاستىرۋ جانە قوعامدا ۇلتارالىق كەلىسىمدى جۇزەگە اسىرۋ. الەمدە مۇنداي ينستيتۋتتار ءارتۇرلى فورماتتا قۇرىلادى. مىسالعا قىتايدا- جۇڭگو حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتىك ەتنيكالىق ىستەر جونىندەگى كوميسسياسى دەگەن اتپەن ۇيىم جۇمىس جاسايدى. ولاردىڭ نەگىزگى ءرولى - ۇلتارالىق ىنتىماقتى ودان ءارى دامىتۋ.
- جاھاندانۋ جاعدايىندا بىرلىكتى ساقتاۋ قانشالىقتى كۇردەلى؟
قازىرگى ءداۋىردىڭ نەگىزگى بەلگىسى بولىپ وتىرعان جاھاندانۋ الەمدەگى ميمگراسيانى تەزدەتتى، راديكالدىق يديالاردىڭ تارالۋىن جەدەلدەتتى، سونىمەن بىرگە، اقپاراتتىڭ اشىقتىعىمەن تارالۋىن تەزدەتتى، ناتيجەسىندە، ادامدار ءارتۇرلى نارسەلەرگە سەنەدى، ءارتۇرلى يديالوگياعا بەرىلەدى. سوندىقتان قوعامداعى بىرلىكتى ساقتاۋ قيىنداپ بارادى. دەگەنمەن ءبىزدى تەك ۇلتتىق يديالوگيا عانا ساقتاپ قالادى دەپ سەنەمىن.
- جاستار اراسىندا تولەرانتتىلىق مادەنيەتىن قالاي نىعايتۋعا بولادى؟
- ءيا، 21-عاسىردىڭ ازاماتتارى رەتىندە، جاستارعا تولەرانتتىلىق مادەنيەتىن قالىپتاستىرۋ كەرەك. مەنىڭشە مەكتەپتەردە ەتنومادەني ءبىلىم بەرۋ ساباقتارىن ۇيىمداستىرۋ، سونىڭ ىشىندە ەلىمىزدەگى ءار ۇلت جاستارىنا مەملەكەتتىك ءتىل جانە مەملەكەتتىك يديالوگيا تۋرالى ساباقتار ۇيىمداستىرىلىپ، ۇلتتار ىنتىماعى جانە بەيبىت بىرگە دامۋ يديالوگياسى دارىپتەلۋى كەرەك دەپ سانايمىن.
