قازاقستان – جٷزدەن استام ەتنوس ٶكٸلٸ تاتۋ-تەتتٸ ٶمٸر سٷرٸپ جاتقان بٸرەگەي مەملەكەت. مۇنداي كٶپەتنوستى قوعامدا تۇراقتىلىق پەن بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ – ماڭىزدى ستراتەگييالىق مٸندەت. ۇلتارالىق كەلٸسٸم قانداي قاعيداتتارعا نەگٸزدەلۋٸ كەرەك? مەملەكەتتٸك ينستيتۋتتاردىڭ رٶلٸ قانشالىقتى تيٸمدٸ? جاھاندانۋ جاعدايىندا قوعامدىق بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ قانشالىقتى كٷردەلٸ? وسى جەنە ٶزگە دە ٶزەكتٸ سۇراقتار تٶڭٸرەگٸندە ل.ن. گۋميلەۆ اتىنداعى ەۋرازييا ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ دوكتورانتى, وقىتۋشى قانات قاھارۇلىمەن سۇحباتتاستىق, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
- بەرٸمٸز بٸلٸتٸندەي قازاقستاندا قازٸر 130-دان استام ەتنوس ٶكٸلدەرٸ بار دەلٸنگەن. ەرينە قوعامداعى تۇراقتىلىقتى جەنە تىنىشتىقتى ساقتاپ بٸرگە دامۋ ٷشٸن ۇلتارالىق كەلٸسٸمدٸ جٷزەگە اسىرۋ كەرەك.
مەنٸڭشە قازاقستانداعى ۇلتارالىق كەلٸسٸم مودەلٸ مىناداي ماڭىزدى قاعيداتتاردى قامتۋى كەرەك:
ازاماتتاردىڭ زاڭ الدىندا تەڭ قۇقىقتىعى - قازاقستاندا ەربٸر ازامات ۇلتىنا قاراماستان زاڭ الدىندا تەڭ قۇقىقتى بولۋ كەرەك.
ۇلتتاردىڭ دەستٷرٸنە قۇرمەت ەتۋ – مەملەكەتتٸك تٸلگە قۇرمەت ەتۋ نەگٸزٸندە ەر ۇلتتىڭ تٸلٸ مەن دەستٷرٸنٸڭ دامىۋىنا قۇرمەتپەن قاراۋ.
ديالوگ جەنە ٶزارا قۇرمەت ەتۋ - ۇلتارالىق مەسەلەلەردە اعابۋىن اقساقالدار مەن ەجەلەردٸ ٷلگٸ تۇتۋ جەنە ديالوگ ارقىلى شەشٸمٸن تابۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن.
- ەتنوسارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋ ٷشٸن قانداي مەملەكەتتٸك تەتٸكتەر جۇمىس ٸستەيدٸ?
- مەنٸڭ بٸلۋٸمشە, ەلٸمٸزدە ۇلتارالىق تاتۋلىقتى ساقتاۋدا بٸرنەشە ينستيتۋتتار بار. ونىڭ بٸرٸ - قازاقستان حالقى اسسامبلەياسى, دەگەنمەن تولىقتاي ٶز رٶلٸن تولىق كٶرسەتە الماي وتىر. ەكٸنشٸسٸ, مەملەكەتتٸك تٸل ساياساتى جەنە كٶپتٸلدٸلٸك باعدارلامالارى. الايدا بۇل ينستيتۋتتار تٸل مەسەلەسٸنە بايلانىستى شيەلەنٸستەر تۋىنداعاندا تٷپكٸلٸكتٸ شەشٸمٸن تابا الماي وتىر. سوندىقتان, كەلەشەكتە ەلٸمٸزدٸڭ بيلٸگٸ باسقا دا جولداردى قاراستىرادى دەپ ويلايمىن.
- قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ رٶلٸ قانداي?
- بۇل ورگان ەلٸمٸز العاش تەۋەلسٸزدٸك العاندا ەلدەگٸ ۇلتارالىق ساياساتتى جٷزەگە اسىرۋ ماقساتىندا كونسۋلتاتيۆتٸك-كەڭەسشٸ ورگان رەتٸندە قۇرىلعان. نەگٸزگٸ رٶلٸ ەتنوستار اراسىنداعى ديالوگتى قالىپتاستىرۋ جەنە قوعامدا ۇلتارالىق كەلٸسٸمدٸ جۇزەگە اسىرۋ. ەلەمدە مۇنداي ينستيتۋتتار ەرتٷرلٸ فورماتتا قۇرىلادى. مىسالعا قىتايدا- قىتاي حالىق رەسپۋبليكاسىنىڭ مەملەكەتتٸك ەتنيكالىق ٸستەر جٶنٸندەگٸ كوميسسيياسى دەگەن اتپەن ۇيىم جۇمىس جاسايدى. ولاردىڭ نەگٸزگٸ رٶلٸ - ۇلتارالىق ىنتىماقتى ودان ەرٸ دامىتۋ.
- جاھاندانۋ جاعدايىندا بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ قانشالىقتى كٷردەلٸ?
قازٸرگٸ دەۋٸردٸڭ نەگٸزگٸ بەلگٸسٸ بولىپ وتىرعان جاھاندانۋ ەلەمدەگٸ ميمگراتسييانى تەزدەتتٸ, راديكالدىق يدييالاردىڭ تارالۋىن جەدەلدەتتٸ, سونىمەن بٸرگە, اقپاراتتىڭ اشىقتىعىمەن تارالۋىن تەزدەتتٸ, نەتيجەسٸندە, ادامدار ەرتٷرلٸ نەرسەلەرگە سەنەدٸ, ەرتٷرلٸ يدييالوگيياعا بەرٸلەدٸ. سوندىقتان قوعامداعى بٸرلٸكتٸ ساقتاۋ قيىنداپ بارادى. دەگەنمەن بٸزدٸ تەك ۇلتتىق يدييالوگييا عانا ساقتاپ قالادى دەپ سەنەمٸن.
- جاستار اراسىندا تولەرانتتىلىق مەدەنيەتٸن قالاي نىعايتۋعا بولادى?
- يە, 21-عاسىردىڭ ازاماتتارى رەتٸندە, جاستارعا تولەرانتتىلىق مەدەنيەتٸن قالىپتاستىرۋ كەرەك. مەنٸڭشە مەكتەپتەردە ەتنومەدەني بٸلٸم بەرۋ ساباقتارىن ۇيىمداستىرۋ, سونىڭ ٸشٸندە ەلٸمٸزدەگٸ ەر ۇلت جاستارىنا مەملەكەتتٸك تٸل جەنە مەملەكەتتٸك يدييالوگييا تۋرالى ساباقتار ۇيىمداستىرىلىپ, ۇلتتار ىنتىماعى جەنە بەيبٸت بٸرگە دامۋ يدييالوگيياسى دەرٸپتەلۋٸ كەرەك دەپ سانايمىن.
