Úkimet aldaǵy úsh jylda Qazaqstan ekonomikasy jyl saiyn 5 paiyzdan astam ósip, infliatsiia birtindep baiaýlaidy dep boljap otyr. Sondai-aq 2029 jylǵa qarai Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteri 70,6 mlrd dollarǵa jetedi degen esep bar. Alaida memleket osy kezeńde Ulttyq qordan shamamen 12 trln teńge nemese 26,2 mlrd dollar alýdy josparlaǵan. Bul qarajat ne úshin jumsalady jáne byltyr maqsatty transfertterden bas tartýǵa ýáde bergen bilik josparyn nege ózgertti? Seisenbide ótken Úkimet otyrysynda sheneýnikter Qazaqstan ekonomikasynyń 2027–2029 jyldardaǵy damý baǵytyn kórsetetin birneshe mańyzdy qujatty tanystyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz time.kz-ke silteme jasap.
"Syrtqy syn-qaterlerdiń saqtalýyna qaramastan, Qazaqstan ekonomikasy ósýin jalǵastyrady. Bazalyq stsenariige sáikes, 2027–2029 jyldary jalpy ishki ónimniń ortasha jyldyq naqty ósimi 5 paiyzdan joǵary bolady dep boljanyp otyr", - dedi Premer-ministrdiń orynbasary – Ulttyq ekonomika ministri Serik Jumanǵarin.
Onyń aitýynsha, ekonomikalyq ósimniń negizgi qozǵaýshy kúshi munai emes, munaidan tys sektor bolmaq. Úkimettiń boljamynsha, ásirese óńdeý ónerkásibi, qurylys, kólik jáne bailanys salalary qarqyndy damidy.
Infliatsiia 2027 jyly 9,5 paiyzǵa jetýi múmkin
Úkimet 2027 jyly infliatsiia deńgeii 9,5 paiyzǵa deiin jetýi múmkin ekenin boljap otyr. Al 2028–2029 jyldary baǵa ósimi 6–8 paiyz aralyǵynda bolady dep josparlanǵan.
Ulttyq bank tóraǵasy Timýr Súleimenovtiń aitýynsha, byltyr qyrkúiekte 12,9 paiyzǵa jetken infliatsiia keiin 10,2 paiyzǵa deiin tómendegen. Baǵanyń ósý qarqyny on ai qatarynan baiaýlap keledi. Ulttyq bank muny birqalypty qatań aqsha-kredit saiasatymen jáne teńgeniń nyǵaiýymen bailanystyrady.
Retteýshi naryqtaǵy aqsha kólemin shekteýdi jalǵastyrmaq. Artyq aqsha massasyn azaityp, infliatsiiany tejeý úshin ekonomikadan shamamen 4,1 trln teńge alý josparlanǵan.
Biýdjet shyǵysy 30 trln teńgeden asady
2027 jyly respýblikalyq biýdjettiń shyǵysy 30,2 trln teńgege jetpek. Bul biylǵa josparlanǵan kórsetkishten 2,5 trln teńgege kóp.
Qarajattyń eń úlken bóligi dástúrli túrde áleýmettik salaǵa jumsalady. 2027 jyly bul baǵytqa 10,5 trln teńge nemese biýdjet shyǵysynyń 34,9 paiyzy qarastyrylǵan. Bul somaǵa áleýmettik tólemderdi indeksteý jáne ony alýshylar sanynyń ózgerýi de engizilgen.
Ekonomikanyń naqty sektoryn qoldaýǵa 3,9 trln teńge bólinbek. Qorǵanys jáne quqyq qorǵaý salalaryna 3,3 trln teńge qarastyrylǵan. Bul qazirgi jospardan 257 mlrd teńgege kóp. Taǵy 787 mlrd teńge ákimshilik memlekettik organdardy ustaýǵa jumsalady.
Biýdjet jobasynda Quryltai men Qazaqstan Halyq Keńesiniń qyzmetine arnalǵan shyǵyndar da jeke kórsetilgen. Sonymen qatar Úkimet rezervine 370 mlrd teńge qarastyrylyp otyr.
Alaida memlekettiń shyǵysy kirisinen joǵary bolady. Máselen, 2027 jyly biýdjetke 25,6 trln teńge túsedi dep josparlansa, shyǵys kólemi 30,2 trln teńgege jetedi. Ekeýiniń arasyndaǵy aiyrma 4,5 trln teńgeden asady. Úkimet biýdjet tapshylyǵyn aldaǵy jyldary birtindep qysqartýǵa ýáde berip otyr.
Ulttyq qor qaitadan biýdjettiń negizgi qarjy kózine ainalady
Úsh jyldyq biýdjettegi basty máseleniń biri – Ulttyq qor qarajatyn paidalaný. Úkimet 2027–2029 jyldary qordan biýdjetke shamamen 12 trln teńge aýdarýdy josparlap otyr.
Onyń 7,36 trln teńgesi úsh jylǵa arnalǵan kepildendirilgen transfertter bolsa, taǵy 5 trln teńgesi maqsatty transfertter retinde alynbaq.
Kepildendirilgen transfert – belgilengen tártip boiynsha Ulttyq qordan biýdjetke jyl saiyn aýdarylatyn qarajat. Al maqsatty transfertter naqty jobalar men mindetterdi qarjylandyrý úshin qosymsha bólinedi. Sondyqtan bul jerdegi eń mańyzdy kórsetkish – 5 trln teńge. Óitkeni ol ádettegi jyl saiynǵy aýdarymnan bólek alynatyn qosymsha qarajat.
"Úkimet 2027–2029 jyldary Ulttyq qordan alynatyn qarajat kólemin 5 trln teńgege ulǵaitty. Bul qarjy áleýmettik, kommýnaldyq, energetikalyq jáne kólik infraqurylymy nysandaryn salýǵa baǵyttalady", - dedi Timýr Súleimenov.
Úkimet byltyr maqsatty transfert almaitynyn aitqan
Byltyr bilik Ulttyq qordy paidalaný boiynsha basqa jospar usynǵan edi. 2025 jylǵy tamyzda Úkimet 2026–2028 jyldary biýdjetke Ulttyq qordan maqsatty transfert alý qajet bolmaidy dep málimdedi.
Sol kezde Serik Jumanǵarin biýdjet kiristeri men shyǵystarynyń kórsetkishteri tek kepildendirilgen transferttermen shektelýge múmkindik beretinin aitqan. Alaida bir jyldan keiin Úkimet Ulttyq qorǵa qatysty josparyn ózgertti.
Bul sheshim jańa saiasi málimdemeden keiin qabyldanyp otyr. Quryltai sailaýy ótken kúni Prezident Qasym-Jomart Toqaev el aldynda kóptegen mindet turǵanyn aityp, Qazaqstandy, eń aldymen, azamattarǵa arnalǵan áleýmettik nysandar salynatyn úlken qurylys alańyna ainaldyrý qajettigin málimdedi. Memleket basshysy osy maqsatqa Ulttyq qor qarajatyn paidalanýǵa daiyn ekenin jetkizdi.
"Aqshany sheteldegi qundy qaǵazdarda ne úshin ustap otyrmyz? Ony halyqtyń igiligine paidalanýǵa bolady. Qarajatty qozǵamai ustap otyrýǵa qarsymyn. Bul aqsha halyqqa, azamattarymyzǵa qyzmet etýge tiis", - dedi Prezident daýys bergennen keiin.
Osylaisha, Ulttyq qordan alynatyn qosymsha 5 trln teńge el kólemindegi áleýmettik, kommýnaldyq, energetikalyq jáne kólik infraqurylymyn damytýǵa baǵyttalmaq.
Ulttyq qordan shamamen 12 trln teńge alynatynyna qaramastan, Úkimet onyń aktivteri óse beredi dep sendiredi. Bir qaraǵanda, bul eki boljam bir-birine qaishy kórinedi.
Alaida qordan alynǵan qarajattyń orny jańa túsimder esebinen toltyrylmaq. Úkimettiń boljamynsha, munai jáne basqa da kiristerden Ulttyq qorǵa 2027 jyly 5,1 trln teńge, 2028 jyly 5,5 trln teńge, al 2029 jyly 5,7 trln teńge túsedi.
Degenmen qordan biýdjetke beriletin qarajatty eseptegende taza túsim kólemi áldeqaida az bolady. 2027 jyly Ulttyq qordyń taza kirisi 0,5 trln teńgeni, 2028 jyly 1,4 trln teńgeni, al 2029 jyly 2 trln teńgeni quraidy dep boljanǵan.
Úkimet esebine sáikes, Ulttyq qordyń valiýtalyq aktivteri 2027 jylǵy 65,2 mlrd dollardan 2029 jyly 70,6 mlrd dollarǵa deiin ulǵaiýy kerek.
