Májilis depýtaty Ulasbek Sádibekov Premer-ministr Oljas Bektenovke joldaǵan depýtattyq saýalynan óńirlik ahýaldyń ýshyǵyp bara jatqanyn jetkizdi. Túrkistan oblysynda qalyptasqan ekologiialyq jáne aýyl sharýashylyǵyna qatysty problemalar tek bir óńirdiń emes, tutas eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine qaýip tóndirip otyr, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Depýtattyń aitýynsha, sońǵy jyldary Túrkistan halqy buryn-sońdy bolmaǵan qýańshylyqtyń zardabyn tartyp keledi. Bul qubylys jaiylym jerler men egin alqaptarynyń qýraýyna, mal azyǵynyń jetispeýine, tipti mal basynyń azaiýyna ákelgen. Biylǵy kórsetkishterge súiensek, egilgen 389,3 myń gektardyń kem degende 10 paiyzy jaramsyz kúige túsken. Eger qolaisyz aýa raiy jalǵasa berse, diqandar ónimniń basym bóliginen aiyrylýy múmkin.
Mundai jaǵdaida aýyl sharýashylyǵy ónimderiniń tapshylyǵy, baǵanyń ósýi, áleýmettik kerneýdiń artýy siiaqty tizbekti máseleler oryn alýy yqtimal. El turǵyndary jappai tasattyq berip, jaýyn tileýge májbúr bolyp otyrǵany – tabiǵattyń ǵana emes, júielik sharalardyń jetkiliksizdigin de ańǵartady.
Sonymen qatar, jyl saiyn kóktem men jaz mezgilderinde qaitalanatyn shegirtke men shirkei máselesi – biyl tipti kúrdeli sipat alyp otyr. Arys, Saryaǵash, Keles, Shardara jáne Otyrar aýdandarynyń turǵyndary ziiankesterdiń kesirinen kúndelikti ómirde qolaisyzdyq kórip qana qoimai, diqandar egistik alqaptaryn saqtap qalýǵa bar kúshin salýda. Shirkeidiń kóptiginen turǵyndar bet-aýzyn tumshalap júrýge májbúr, al bul týrizmge de tikelei áser etip otyr. Atap aitqanda, Otyrardaǵy Arystan bab kesenesine keletin týristerdiń sany kúrt azaiǵan.
Ulasbek Sádibekov Úkimetke birneshe naqty usynys joldady. Birinshiden, qýańshylyqtan eń kóp zardap shekken aýdandarda tótenshe jaǵdai jariialaýdy qarastyrý qajet. Ekinshiden, aýyl sharýashylyǵyn qoldaý maqsatynda agrarlyq nesielerdiń tólem merzimin keiinge shegerý, sondai-aq qazir jabylyp turǵan nesie jelilerin qaita ashý usynyldy. Bul rette 2023 jyldan beri Agrarlyq nesie korporatsiiasynyń aýyldaǵy nesie seriktestikterin qarjylandyrýdy toqtatqany – sharýalar úshin úlken soqqy bolǵany aityldy.
Úshinshiden, jańbyrlatyp sýarý júiesine beriletin sýbsidiia kólemi 80%-ǵa artqanymen, onyń 30%-yn jergilikti biýdjet tóleýi tiis. Alaida aýdandyq jáne oblystyq biýdjetterdiń mundai shyǵyndy kóterýge shamasy joq. Bul infraqurylymdyq reformalardy tejeidi.
Taǵy bir mańyzdy usynys – Túrkistan oblysynyń tabiǵi-klimattyq erekshelikterin eskere otyryp, ziiankestermen kúreske arnalǵan arnaiy óńirlik baǵdarlama ázirleý, sondai-aq ziiandy organizmderge qarsy óńdeý sharalaryn respýblikalyq biýdjet esebinen 100% qarjylandyrý. Al asa qaýipti ziiandy organizmderge qarsy kúres júrgizý quzyretin qarjymen birge óńir ákimdikterine berý – jergilikti biliktiń ikemdi ári jedel áreket etýine múmkindik beredi.
Depýtat bul máselelerdi jergilikti ákimdik pen sharýalar sheshe almai otyrǵan joq, degenmen, olardyń kúshi shekteýli ekenin eskertip, memlekettik deńgeidegi júieli sheshimder qajet ekenin qadap aitty. Túrkistandaǵy ahýal – jai ǵana aýyldaǵy qiyndyq emes, bul eldiń azyq-túlik qaýipsizdigine, áleýmettik turaqtylyǵyna áser etetin strategiialyq másele. Sondyqtan da naqty áreket qajet. Qurǵaqshylyqpen kúres te, ziiankesterge qarsy is-sharalar da ýaqyt kútpeidi.
