Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń Koreia Respýblikasyna jasaǵan memlekettik sapary aiasynda eki el arasyndaǵy ekonomikalyq jáne investitsiialyq yntymaqtastyqty jańa deńgeige kóterýge baǵyttalǵan mańyzdykelissózder júrgizildi. Memleket basshysyKoreianyń jetekshi kompaniialarynyńbasshylarymen kezdesip, ónerkásip, energetika, tsifrlandyrý, joǵarytehnologiialar, kólik-logistika jáne óndiristioqshaýlaý baǵyttaryndaǵy birleskenjobalardy talqylady.
Al búgin Seýlde «Ortalyq Aziia – Koreia Respýblikasy» sammiti ótip, Qazaqstan men Koreia arasyndaǵy bailanystardyń óńirlikdeńgeidegi jańa múmkindikteri aiqyndaldy. Prezident Qasym-Jomart Toqaev bul kezdesýdi tarihi oqiǵa dep atap, Ortalyq Aziia memleketteri men Koreia Respýblikasyarasyndaǵy dialogtyń joǵary saiasi deńgeigekóterilgenin aitty. Memleket basshysyKoreianyń tehnologiia, innovatsiia jáne adam kapitalyna negizdelgen damý tájiribesinjoǵary baǵalap, eki taraptyń uzaq merzimdi áriózara tiimdi seriktestigin odan ári nyǵaitýdyńmańyzyn atap ótti.
Osy oraida Qazaqstan–Koreia ekonomikalyq bailanystarynyń qazirgiahýaly, memlekettik sapar barysynda qoljetkizilgen ýaǵdalastyqtardyń mańyzy jáne jańa investitsiialyq jobalardyńperspektivalary týraly «BJZQ» AQ táýelsizdirektory Rasýl Rysmambetov aityp berdi.
— Qazaqstan shikizat eksportynan tereńóńdeýge, óndiristi oqshaýlaýǵa jáne qosylǵan quny joǵary ónim shyǵarýǵaumtylyp otyr. Osy turǵyda koreitehnologiialary men Qazaqstannyńresýrstyq bazasy qai salalarda básekegeqabiletti birlesken jobalardy júzegeasyrýǵa múmkindik beredi?
— Qazaqstan Prezidenti Qasym-JomartToqaevtyń Koreia Respýblikasyna jasaǵanmemlekettik sapary eki el arasyndaǵy qarym-qatynastyń jańa sapalyq deńgeige kóterilipkele jatqanyn kórsetti. Sońǵy jyldaryMemleket basshysy Qazaqstannyń Koreiamenekonomikalyq bailanystaryn nyǵaitýǵa, investitsiia tartýǵa jáne tehnologiialyqyntymaqtastyqty keńeitýge turaqty túrdebasymdyq berip keledi. Bul baǵyttaǵy júielijumystyń nátijesinde ekijaqty ekonomikalyqbailanystardyń aýqymy keńeiip, koreibiznesiniń Qazaqstandaǵy qatysýy artyp otyr.
2025 jyldyń qorytyndysy boiynsha taýarainalymy 3,17 mlrd dollarǵa jetti, Qazaqstanda korei kapitalynyń qatysýymen700-den astam kompaniia jumys isteidi. Sonymen qatar jalpy quny shamamen 4 mlrd dollar bolatyn 46 joba birlesippysyqtalýda.
Endigi kezeńde ekonomikalyqyntymaqtastyqtyń kólemimen qatar, onyń sapalyq mazmunyn da keńeitý mańyzdy. Kelesi kezeń óndiristi oqshaýlaýdy tereńdetýge, óndiristik quzyretterdi igerýge, mamandardaiarlaýǵa jáne birlesken ónimdi syrtqynaryqtarǵa shyǵarýǵa baǵyttalýy múmkin.
Munda jobalardy birneshe strategiialyqbaǵytqa bólýge bolady.
Sonyń biri – syni mańyzdy mineraldar men ozyq materialdar (advanced materials) óndirisi. Koreia Respýblikasy avtomobil jasaý, elektronika, akkýmýliatorlar jáne joǵarytehnologiialyq jabdyqtar óndirisisalalarynda álemdegi jetekshi elderdiń biri. Bul baǵyttardyń barlyǵy mys, hrom, titan, litii, sirek jer elementteri jáne basqa da shikizat túrlerine turaqty suranysqalyptastyrady.
Qazaqstan óz kezeginde resýrstyq bazasyn, energetikalyq múmkindikterin jáne Eýraziianyń iri naryqtaryna geografiialyqjaqyndyǵyn usyna alady. Sondyqtan eki el arasyndaǵy yntymaqtastyqty geologiialyqbarlaý, kendi baiytý, tereń óńdeý, taza metaldar men qorytpalar óndirý, sondai-aqakkýmýliatorlarǵa, elektronikaǵa jáne mashina jasaýǵa arnalǵan komponentter shyǵarýǵadeiin keńeitýge múmkindik bar.
Taǵy bir mańyzdy baǵyt – avtomobil jasaýjáne avtokomponentter óndirisi. AlmatydaǵyHyundai jáne Qostanaidaǵy Kia jobalaryQazaqstanda qalyptasyp kele jatqan avtomobil ónerkásibiniń berik negizinqalyptastyrdy. Endigi kezeńde osy óndiristikbazany keńeitip, avtomobil komponentterinshyǵaratyn kásiporyndar jelisin damytýǵamúmkindik mol. Elektr symdary, oryndyqtar, plastik jáne metall bólshekter, dóńgelekdiskiler jáne basqa da komponentterdi óndirýbaǵyttaryn keńeitýge bolady.
Bul rette óndiristi ishki naryqpen shektemei, eksportqa baǵdarlaý mańyzdy. Qazaqstanda óndirilgen komponentterdi koreikompaniialarynyń basqa elderdegi óndirisoryndaryna jetkizý arqyly óńirlik óndiristikbailanystardy keńeitýge bolady. Eksporttyqbaǵdarlanǵan óndiris Qazaqstannyńindýstriialyq áleýetin odan ári kúsheitedi.
Sonymen qatar gaz jáne atom energetikasy, energiiany jinaqtaý men tasymaldaý, kásiporyndardyń energiia tiimdiligin arttyrýsalalarynda korei tehnologiialarynqoldanýdyń perspektivalary bar.
Qazaqstan Prezidentiniń sapary barysyndatanystyrylǵan spýtniktik komponentter, meditsinalyq jabdyqtar jáne drondar óndirisijobalary ekijaqty kooperatsiianyń dástúrlisalalarmen shektelmei, joǵarytehnologiialyq baǵyttarǵa da keńeiip kelejatqanyn kórsetedi.
Bul yntymaqtastyqtyń negizi koreitehnologiialary men naryqqa shyǵýmúmkindikterin, Qazaqstannyń resýrstyq jáne óndiristik áleýetimen ushtastyrýǵa qurylýytiis. Sonymen birge Koreiada injenerlik jáne tehnikalyq kadrlar daiarlaý baǵytyndaǵybirlesken baǵdarlamalardy damytý mańyzdy.
— Prezident Qasym-Jomart Toqaevtehnologiialar, kadrlar daiarlaý jáne el ishinde óndiris qurýmen qatar júretininvestitsiialardy tartýǵa únemi basa mán beredi. Mundai model korei biznesinińmúddelerine qanshalyqty sáikes keledijáne Koreia Respýblikasynaninvestitsiialardyń kelesi tolqynyn tartýúshin Qazaqstanǵa ne qajet?
— Mundai model korei biznesiniń uzaq merzimdi múddelerimen úilesedi. Koreianyńekonomikalyq damý tájiribesinde ónerkásiptiksaiasat, bilimge investitsiia salý, ulttyq jetkizýshilerdi damytý jáne eksportqa baǵdarlaný mańyzdy ról atqardy. Sondyqtankorei kompaniialary óndiristik klasterlerqalyptastyrý men bilikti kadr daiarlaýdyńmańyzyn jaqsy túsinedi.
Korei korporatsiialary uzaq merzimdijobalarǵa baǵdarlanady jáne jergiliktiseriktesterdiń áleýetine, infraqurylymǵa, investitsiialardy qorǵaý tetikterine jáne memlekettik organdardyń jobalardysúiemeldeý múmkindigine erekshe mán beredi. Osy turǵydan alǵanda Qazaqstannyńinvestitsiialyq ahýaldy odan ári jetildirýijańa jobalardy tartýǵa qosymsha múmkindikberedi.
Kelesi kezeńde investorlarǵa jalpy salalyqusynystarmen qatar, naqty ári jan-jaqtydaiyndalǵan jobalardy usyný mańyzdy. Bul rette jobalardyń tehnikalyq, qarjylyq jáne infraqurylymdyq múmkindikteri týralyaqparattyń investorlar úshin qoljetimdibolýy erekshe mánge ie. Investitsiialyqjobalarǵa qatysty normativtik-quqyqtyqaqparatty aǵylshyn tilinde keńinen usyný da halyqaralyq investorlarmen jumystyjeńildetedi.
Investitsiialyq jobalardyń uzaq merzimdisipatyn eskere otyryp, salyq, keden jáne retteý talaptarynyń turaqtylyǵy mańyzdyfaktor bolyp qala beredi. Ásiresemetallýrgiia, energetika, avtomobil jasaýjáne tsifrlyq infraqurylym siiaqty kapitaldy kóp qajet etetin jobalar úshin uzaq merzimdi josparlaý múmkindigi qajet. Mundaijobalardyń qurylysy birneshe jylǵasozylyp, ózin-ózi aqtaý kezeńi de uzaq bolýymúmkin. Sondyqtan investor úshin uzaq merzimdiperspektiva aiqyn bolǵany mańyzdy.
Kadr daiarlaý da yntymaqtastyqtyń negizgibaǵyttarynyń biri bolýy tiis. Árbir iribirlesken kásiporyn aiasynda dýaldy bilimberý baǵdarlamalaryn iske qosyp, kolledjdermen, injenerlik ortalyqtarmenjáne zerthanalarmen birlesken jobalardydamytýǵa bolady. Tehnologiia transferi ony meńgerip, óndiriste qoldana alatyn mamandararqyly júzege asady.
Sondai-aq mańyzdy jobalardyinvestitsiialyq sheshim qabyldanǵan kezeńnenkásiporyn iske qosylǵanǵa deiin súiemeldeitinturaqty qazaq-korei jobalyq keńsesin qurýdy qarastyrýǵa bolady. Bul investitsiialyqjobalardy iske asyrýdyń barlyq kezeńindegiózara is-qimyldy júieleýge múmkindik beredi.
— Syni mańyzdy mineraldar, energetika, jasandy intellekt, tsifrlandyrý, avtomobil jasaý jáne ozyq materialdaryntymaqtastyqtyń jańa baǵyttarynaainalyp keledi. Aldaǵy bes-on jylda osy salalardyń qaisysy qazaq-koreiqatynastarynyń negizgi qozǵaýshy kúshineainalýy múmkin?
— Negizgi qozǵaýshy kúsh jeke bir sala emes, «mineraldar – óńdeý – ozyq materialdar» tizbegi bolýy múmkin. Avtomobil ónerkásibiqazirdiń ózinde eki eldiń óndiristikbailanystary úshin mańyzdy negizqalyptastyrdy. Al syni mańyzdymineraldar salasyndaǵy yntymaqtastyq bul bailanysty uzaq merzimdi jáne strategiialyqsipatta damytýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi jaǵdaida Koreia úshin shikizatjetkizilimderiniń turaqtylyǵy ekonomikalyqqaýipsizdiktiń mańyzdy elementteriniń birisanalady. Onyń jetekshi salalary – elektronika, akkýmýliatorlar, avtomobil jasaý jáne energetikalyq mashina jasaý – syni mańyzdy materialdarǵa turaqty suranys qalyptastyrady. Qazaqstan úshin bul baǵyt ekonomikany ártaraptandyrýǵa jáne jańa óndirister qurýǵa múmkindik beredi.
Yntymaqtastyqty durys uiymdastyrǵanjaǵdaida eki tarap ta ózara tiimdi nátijegeqol jetkize alady. Bul rette árbir joba naqty geologiialyq derekter men ekonomikalyqesepke negizdelýi tiis. Ken oryndarynigerýmen qatar, óńdeý deńgeii, óndiristińtehnologiialyq mazmuny, ekologiialyqstandarttar, kadr daiarlaý jáne daiyn ónimeksporty siiaqty baǵyttardy bir jobanyńquramdas bóligi retinde qarastyrǵan jón.
Al jasandy intellektini jeke sala retindeemes, ekonomikanyń túrli baǵyttarynyńtiimdiligin arttyratyn kóldeneń tehnologiia retinde qarastyrýǵa bolady.
— Qazaqstan Transkaspii halyqaralyqkólik baǵytyn damytyp, kópvektorlysyrtqy saiasat júrgizip otyr. Bul onyń Shyǵys Aziia, Ortalyq Aziia jáne Eýropaarasyndaǵy ekonomikalyq árilogistikalyq seriktes retindegi mańyzynKoreia úshin qanshalyqty arttyrady?
— Logistika men tranzit Qazaqstannyńekonomikalyq mańyzyn odan ári arttyraalady. Bul ásirese jahandyq jetkizý tizbekteriártaraptandyrylyp jatqan qazirgi kezeńdemańyzdy. Koreia Respýblikasy – iri eksporttyqekonomika. Sondyqtan onyń kompaniialaryúshin tiimdi ári turaqty logistikalyqbaǵyttardy damytý ózekti.
Transkaspii halyqaralyq kólik baǵyty (THKB) Shyǵys Aziia men Eýropany bailanystyratynqosymsha qurlyqtyq dáliz retinde jańa múmkindikter qalyptastyrady. Ásireseavtomobil komponentteri, elektronika, jabdyqtar jáne basqa da joǵary qundytaýarlardy tasymaldaýda onyń áleýetinkeńeitýge bolady.
Qazaqstannyń mindeti – THKB boiyndaǵyjekelegen baǵyttardy ózara bailanystyryp, biryńǵai logistikalyq qyzmet qalyptastyrý. Qazirdiń ózinde Smart Cargo júiesi engizilipjatyr. Tsifrlyq sheshimderdi damytýtasymaldardyń ashyqtyǵy men tiimdiliginarttyrýǵa múmkindik beredi.
Korei kompaniialary port infraqurylymyn, Aqtaý jáne Quryq porttaryn, logistikalyqterminaldardy, konteinerlik parkti, qoimakeshenderin jáne tasymaldy basqarýdyńtsifrlyq júielerin damytýǵa qatysa alady. Bul Koreianyń tehnologiialyq áleýetinQazaqstannyń tranzittik múmkindikterimenushtastyrýǵa jol ashady.
Qazaqstannyń kópvektorly syrtqy saiasaty da bul múmkindikterdi tolyqtyra túsedi. Bizdińelimiz Qytaimen, Eýropalyq odaqpen, OrtalyqAziia memleketterimen, Kavkaz elderimen jáne basqa da seriktestermen turaqty bailanystarornatqan. Bul Qazaqstannyń Eýraziiadaǵylogistikalyq jáne ekonomikalyqbailanystardy damytýdaǵy rólin kúsheitýgemúmkindik beredi.
— Koreia Respýblikasy men Ortalyq Aziia elderi arasyndaǵy júieli dialog qalyptasyp jatqan tusta Qazaqstan bul arhitektýrada qandai ról atqara alady? Qazaqstan Koreia investitsiialary men tehnologiialary úshin, sondai-aq Koreia kompaniialarynyń Eýraziia naryqtarynashyǵýy úshin negizgi alańdardyń birineainala ala ma?
— Qazaqstanda Ortalyq Aziiadaǵy koreibiznesiniń mańyzdy alańdarynyń birineainalýǵa múmkindik beretin ekonomikalyq jáne infraqurylymdyq áleýet bar. Elimizdeóńirdegi eń iri ekonomika, qalyptasqaninstitýtsionaldyq qurylym, ónerkásiptik jáne resýrstyq baza, damyǵan qarjy júiesi, sondai-aq jetekshi korei kompaniialarymenjumys isteýdiń tájiribesi qalyptasty.
Bul rette strategiiany kórshi eldermenbásekelestikke emes, óńirlik kooperatsiiaǵa negizdeý mańyzdy. Koreia Ortalyq Aziianybirtutas perspektivaly óńir retindeqarastyrady. Qazaqstan osy óńirdegi elderdińmúmkindikterin bailanystyratyn alań retindeqarjylyq, logistikalyq, tehnologiialyq jáne bilim berý infraqurylymyn usyna alady.
Qazaqstanda korei kompaniialarynyń óńirlikóndiristik jáne distribýtsiialyq ortalyqtary, injenerlik bólimsheleri, derekterdi óńdeýortalyqtary, zerthanalary jáne kadr daiarlaý baǵdarlamalary ornalasýy múmkin. Sonymen qatar jańa Alataý qalasy da aqyldy energetika, kólik, qalalyq basqarý, meditsina jáne tsifrlyq servistersalasyndaǵy korei sheshimderin engizý men synaqtan ótkizýdiń perspektivaly alańynaainala alady.
Korei kompaniialaryna Ortalyq Aziia naryǵyna, al THKB arqyly Kavkazǵa jáne odan ári qarai shyǵý múmkindigin usyný úshinQazaqstan óziniń geografiialyq artyqshylyǵynóndiristik infraqurylymmen, biliktikadrlarmen, investitsiialyq jobalarmen jáne tehnologiialyq múmkindiktermen ushtastyrýyqajet.
Menińshe, Qazaqstan Prezidentiniń Koreiaǵa jasaǵan memlekettik saparynyń bastynátijesin dál osy turǵydan qarastyrǵan jón. Sapar eki el arasyndaǵy qalyptasqanekonomikalyq bailanysty jańa deńgeigeshyǵaryp, tehnologiia, investitsiia, óndiris, kadr daiarlaý jáne logistika baǵyttaryndaǵyuzaq merzimdi seriktestikke jańa múmkindikterashty.
