«Qazaqstan temir jolynyń» qaryzy 3,9 trln teńgege jetip, kompaniianyń HSBC aldyndaǵy qaryz júktemesi ruqsat etilgen shekten asyp ketti. Ekonomist Maqsat Halyq bul jaǵdaiǵa bailanysty QTJ-nyń qaryzyn tolyq aýditten ótkizý qajet ekenin aitty, dep habarlaidy dalanews.kz.
QTJ-nyń qaryzdary jyl basynan beri 22%-ǵa ósip, 3,9 trln teńgege jetken. Kompaniia alty aida 1,09 trln teńge qaryz tartqan. Sonymen birge onyń qarjylyq shyǵyndary 38%-ǵa ósip, 164,9 mlrd teńgege jetken. Al HSBC aldyndaǵy qaryz júktemesiniń koeffitsienti 1,18 bolyp, ruqsat etilgen 1,15 shekten asyp ketken. Bank bul talapty 2026 jylǵy 30 qarashaǵa deiin buzýshylyq retinde eseptemeýge kelisken.
Ekonomistiń aitýynsha, QTJ-nyń qaryzy birneshe jyldan beri ózekti másele bolyp keledi. Onyń pikirinshe, másele tek bir kompaniianyń qarjylyq jaǵdaiymen shektelmeidi.
«QTJ-nyń qaryzy uzaq jyldan beri bar. Bul másele 2024 jyly da kóterilgen. Negizinde, “Samuryq-Qazyna” quramyndaǵy qaryzy eń kóp kompaniialardyń biri – QTJ. Jalpy “QTJ”, “QazMunaiGaz”, “Báiterek” siiaqty holdingter eń kóp qaryzdary bar bolyp esepteledi. Sondyqtan bul másele óte ózekti», – dedi Maqsat Halyq.
Ekonomist kvazimemlekettik sektordyń jalpy qaryzy da nazar aýdarýdy qajet etetinin atap ótti. Onyń sózinshe, el ekonomikasyndaǵy kvazimemlekettik sektor qaryzynyń úlesi shamamen 20%-ǵa jetedi. Resmi boljam boiynsha, 2026 jyly kvazimemlekettik sektor sýbektileriniń qaryzy 37,7 trln teńge nemese JIÓ-niń 20,5%-yn quraýy múmkin.
«Menińshe, osynyń ishinen úlken aýdit júrgizý kerek. Qaryzdar boiynsha tolyq tekserý qajet. Óitkeni qazir naqty kórsetilip otyrǵan qaryz kólemi budan da kóp bolyp shyǵýy múmkin», – dedi ol.
Maqsat Halyq qaryzdyń ózi árdaiym jaman qubylys emes ekenin atap ótti. Eń mańyzdysy – alynǵan qarajattyń qaida jumsalyp jatqany.
«Eger osy alynǵan qaryz infraqurylymdy damytýǵa, vagondardy jańartýǵa, jalpy temir joldyń logistikasyn jaqsartýǵa jáne tasymal jyldamdyǵyn arttyrýǵa jumsalsa, onda ol ózin-ózi aqtaidy dep oilaimyn. Óitkeni onyń ekonomikaǵa áseri bar. Ekonomikaǵa oń áser etse, bul jalpy qoǵamǵa da tiimdi bolady», – dedi ekonomist.
Alaida sarapshy qaryzdyń jańa qaryzdy óteýge jumsalýy qaýipti ekenin eskertti.
«Al eger alynǵan qaryz anaý burynǵy qaryzdardy óteýge ketip jatsa, iaǵni qaryzdy qaryzben jabýǵa jumsalsa, árine, bul óte durys emes», – dedi Maqsat Halyq.
Onyń pikirinshe, QTJ-nyń jaǵdaiy nasharlap, kompaniia bankrottyqqa jaqyndaǵan jaǵdaida másele tek kásiporynnyń ózinde qalmaidy. Sebebi kompaniianyń memlekettik qatysýy bar jáne onyń syrtqy kreditorlary aldynda mindettemeleri bar.
«Eger qaryz kóbeiip, erteń kompaniia bankrottyq jaǵdaiǵa jetse, onda bul qaryzdardyń bári shetelden alynǵandyqtan, memleket pen úkimet jaýap beretin jaǵdai týyndaýy múmkin. Iaǵni halyqtyń biýdjetine salmaq túsedi», – dedi ekonomist.
Ol mundai stsenariidiń memlekettik qarjy úshin qaýipti ekenin aitty.
«Bul jeke menshik kompaniia emes. Memlekettiń 50 paiyzdan astam úlesi bar kompaniia bolǵandyqtan, onyń problemasy túptep kelgende memleketke kelip tireledi. Onsyz da biýdjet tapshylyǵy bar kezde oǵan taǵy úlken salmaq tússe, onyń saldary jaqsy bolmaidy. Bul memleketti odan da kúrdeli qarjylyq jaǵdaiǵa alyp kelýi múmkin», – dedi Maqsat Halyq.
Aita keteiik, QTJ-nyń qarjylyq turaqtylyǵyna qatysty másele buǵan deiin de kóterilgen. 2024 jyly Joǵary aýditorlyq palata kompaniianyń qaryzy 2,9 trln teńgege jetkenin aityp, ony defolt qaýpine jaqyn dep baǵalaǵan. Aýdit qorytyndysynda qarjylyq buzýshylyqtar, tiimsiz josparlaý jáne ekonomikalyq shyǵyndar da anyqtalǵan.
