«قازاقستان تەمٸر جولىنىڭ» قارىزى 3,9 ترلن تەڭگەگە جەتٸپ, كومپانييانىڭ HSBC الدىنداعى قارىز جٷكتەمەسٸ رۇقسات ەتٸلگەن شەكتەن اسىپ كەتتٸ. ەكونوميست ماقسات حالىق بۇل جاعدايعا بايلانىستى قتج-نىڭ قارىزىن تولىق اۋديتتەن ٶتكٸزۋ قاجەت ەكەنٸن ايتتى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
قتج-نىڭ قارىزدارى جىل باسىنان بەرٸ 22%-عا ٶسٸپ, 3,9 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. كومپانييا التى ايدا 1,09 ترلن تەڭگە قارىز تارتقان. سونىمەن بٸرگە ونىڭ قارجىلىق شىعىندارى 38%-عا ٶسٸپ, 164,9 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ال HSBC الدىنداعى قارىز جٷكتەمەسٸنٸڭ كوەففيتسيەنتٸ 1,18 بولىپ, رۇقسات ەتٸلگەن 1,15 شەكتەن اسىپ كەتكەن. بانك بۇل تالاپتى 2026 جىلعى 30 قاراشاعا دەيٸن بۇزۋشىلىق رەتٸندە ەسەپتەمەۋگە كەلٸسكەن.
ەكونوميستٸڭ ايتۋىنشا, قتج-نىڭ قارىزى بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ٶزەكتٸ مەسەلە بولىپ كەلەدٸ. ونىڭ پٸكٸرٸنشە, مەسەلە تەك بٸر كومپانييانىڭ قارجىلىق جاعدايىمەن شەكتەلمەيدٸ.
«قتج-نىڭ قارىزى ۇزاق جىلدان بەرٸ بار. بۇل مەسەلە 2024 جىلى دا كٶتەرٸلگەن. نەگٸزٸندە, “سامۇرىق-قازىنا” قۇرامىنداعى قارىزى ەڭ كٶپ كومپانييالاردىڭ بٸرٸ – قتج. جالپى “قتج”, “قازمۇنايگاز”, “بەيتەرەك” سيياقتى حولدينگتەر ەڭ كٶپ قارىزدارى بار بولىپ ەسەپتەلەدٸ. سوندىقتان بۇل مەسەلە ٶتە ٶزەكتٸ», – دەدٸ ماقسات حالىق.
ەكونوميست كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتوردىڭ جالپى قارىزى دا نازار اۋدارۋدى قاجەت ەتەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. ونىڭ سٶزٸنشە, ەل ەكونوميكاسىنداعى كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور قارىزىنىڭ ٷلەسٸ شامامەن 20%-عا جەتەدٸ. رەسمي بولجام بويىنشا, 2026 جىلى كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ قارىزى 37,7 ترلن تەڭگە نەمەسە جٸٶ-نٸڭ 20,5%-ىن قۇراۋى مٷمكٸن.
«مەنٸڭشە, وسىنىڭ ٸشٸنەن ٷلكەن اۋديت جٷرگٸزۋ كەرەك. قارىزدار بويىنشا تولىق تەكسەرۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ قازٸر ناقتى كٶرسەتٸلٸپ وتىرعان قارىز كٶلەمٸ بۇدان دا كٶپ بولىپ شىعۋى مٷمكٸن», – دەدٸ ول.
ماقسات حالىق قارىزدىڭ ٶزٸ ەردايىم جامان قۇبىلىس ەمەس ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەڭ ماڭىزدىسى – الىنعان قاراجاتتىڭ قايدا جۇمسالىپ جاتقانى.
«ەگەر وسى الىنعان قارىز ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋعا, ۆاگونداردى جاڭارتۋعا, جالپى تەمٸر جولدىڭ لوگيستيكاسىن جاقسارتۋعا جەنە تاسىمال جىلدامدىعىن ارتتىرۋعا جۇمسالسا, وندا ول ٶزٸن-ٶزٸ اقتايدى دەپ ويلايمىن. ٶيتكەنٸ ونىڭ ەكونوميكاعا ەسەرٸ بار. ەكونوميكاعا وڭ ەسەر ەتسە, بۇل جالپى قوعامعا دا تيٸمدٸ بولادى», – دەدٸ ەكونوميست.
الايدا ساراپشى قارىزدىڭ جاڭا قارىزدى ٶتەۋگە جۇمسالۋى قاۋٸپتٸ ەكەنٸن ەسكەرتتٸ.
«ال ەگەر الىنعان قارىز اناۋ بۇرىنعى قارىزداردى ٶتەۋگە كەتٸپ جاتسا, ياعني قارىزدى قارىزبەن جابۋعا جۇمسالسا, ەرينە, بۇل ٶتە دۇرىس ەمەس», – دەدٸ ماقسات حالىق.
ونىڭ پٸكٸرٸنشە, قتج-نىڭ جاعدايى ناشارلاپ, كومپانييا بانكروتتىققا جاقىنداعان جاعدايدا مەسەلە تەك كەسٸپورىننىڭ ٶزٸندە قالمايدى. سەبەبٸ كومپانييانىڭ مەملەكەتتٸك قاتىسۋى بار جەنە ونىڭ سىرتقى كرەديتورلارى الدىندا مٸندەتتەمەلەرٸ بار.
«ەگەر قارىز كٶبەيٸپ, ەرتەڭ كومپانييا بانكروتتىق جاعدايعا جەتسە, وندا بۇل قارىزداردىڭ بەرٸ شەتەلدەن الىنعاندىقتان, مەملەكەت پەن ٷكٸمەت جاۋاپ بەرەتٸن جاعداي تۋىنداۋى مٷمكٸن. ياعني حالىقتىڭ بيۋدجەتٸنە سالماق تٷسەدٸ», – دەدٸ ەكونوميست.
ول مۇنداي ستسەنارييدٸڭ مەملەكەتتٸك قارجى ٷشٸن قاۋٸپتٸ ەكەنٸن ايتتى.
«بۇل جەكە مەنشٸك كومپانييا ەمەس. مەملەكەتتٸڭ 50 پايىزدان استام ٷلەسٸ بار كومپانييا بولعاندىقتان, ونىڭ پروبلەماسى تٷپتەپ كەلگەندە مەملەكەتكە كەلٸپ تٸرەلەدٸ. ونسىز دا بيۋدجەت تاپشىلىعى بار كەزدە وعان تاعى ٷلكەن سالماق تٷسسە, ونىڭ سالدارى جاقسى بولمايدى. بۇل مەملەكەتتٸ ودان دا كٷردەلٸ قارجىلىق جاعدايعا الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن», – دەدٸ ماقسات حالىق.
ايتا كەتەيٸك, قتج-نىڭ قارجىلىق تۇراقتىلىعىنا قاتىستى مەسەلە بۇعان دەيٸن دە كٶتەرٸلگەن. 2024 جىلى جوعارى اۋديتورلىق پالاتا كومپانييانىڭ قارىزى 2,9 ترلن تەڭگەگە جەتكەنٸن ايتىپ, ونى دەفولت قاۋپٸنە جاقىن دەپ باعالاعان. اۋديت قورىتىندىسىندا قارجىلىق بۇزۋشىلىقتار, تيٸمسٸز جوسپارلاۋ جەنە ەكونوميكالىق شىعىندار دا انىقتالعان.
