Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтың Корея Республикасына жасаған мемлекеттік сапары аясында екі ел арасындағы экономикалық және инвестициялық ынтымақтастықты жаңа деңгейге көтеруге бағытталған маңыздыкеліссөздер жүргізілді. Мемлекет басшысыКореяның жетекші компанияларыныңбасшыларымен кездесіп, өнеркәсіп, энергетика, цифрландыру, жоғарытехнологиялар, көлік-логистика және өндірістіоқшаулау бағыттарындағы бірлескенжобаларды талқылады.
Ал бүгін Сеулде «Орталық Азия – Корея Республикасы» саммиті өтіп, Қазақстан мен Корея арасындағы байланыстардың өңірлікдеңгейдегі жаңа мүмкіндіктері айқындалды. Президент Қасым-Жомарт Тоқаев бұл кездесуді тарихи оқиға деп атап, Орталық Азия мемлекеттері мен Корея Республикасыарасындағы диалогтың жоғары саяси деңгейгекөтерілгенін айтты. Мемлекет басшысыКореяның технология, инновация және адам капиталына негізделген даму тәжірибесінжоғары бағалап, екі тараптың ұзақ мерзімді әріөзара тиімді серіктестігін одан әрі нығайтудыңмаңызын атап өтті.
Осы орайда Қазақстан–Корея экономикалық байланыстарының қазіргіахуалы, мемлекеттік сапар барысында қолжеткізілген уағдаластықтардың маңызы және жаңа инвестициялық жобалардыңперспективалары туралы «БЖЗҚ» АҚ тәуелсіздиректоры Расул Рысмамбетов айтып берді.
— Қазақстан шикізат экспортынан тереңөңдеуге, өндірісті оқшаулауға және қосылған құны жоғары өнім шығаруғаұмтылып отыр. Осы тұрғыда корейтехнологиялары мен Қазақстанныңресурстық базасы қай салаларда бәсекегеқабілетті бірлескен жобаларды жүзегеасыруға мүмкіндік береді?
— Қазақстан Президенті Қасым-ЖомартТоқаевтың Корея Республикасына жасағанмемлекеттік сапары екі ел арасындағы қарым-қатынастың жаңа сапалық деңгейге көтеріліпкеле жатқанын көрсетті. Соңғы жылдарыМемлекет басшысы Қазақстанның Кореяменэкономикалық байланыстарын нығайтуға, инвестиция тартуға және технологиялықынтымақтастықты кеңейтуге тұрақты түрдебасымдық беріп келеді. Бұл бағыттағы жүйеліжұмыстың нәтижесінде екіжақты экономикалықбайланыстардың ауқымы кеңейіп, корейбизнесінің Қазақстандағы қатысуы артып отыр.
2025 жылдың қорытындысы бойынша тауарайналымы 3,17 млрд долларға жетті, Қазақстанда корей капиталының қатысуымен700-ден астам компания жұмыс істейді. Сонымен қатар жалпы құны шамамен 4 млрд доллар болатын 46 жоба бірлесіппысықталуда.
Ендігі кезеңде экономикалықынтымақтастықтың көлемімен қатар, оның сапалық мазмұнын да кеңейту маңызды. Келесі кезең өндірісті оқшаулауды тереңдетуге, өндірістік құзыреттерді игеруге, мамандардаярлауға және бірлескен өнімді сыртқынарықтарға шығаруға бағытталуы мүмкін.
Мұнда жобаларды бірнеше стратегиялықбағытқа бөлуге болады.
Соның бірі – сыни маңызды минералдар мен озық материалдар (advanced materials) өндірісі. Корея Республикасы автомобиль жасау, электроника, аккумуляторлар және жоғарытехнологиялық жабдықтар өндірісісалаларында әлемдегі жетекші елдердің бірі. Бұл бағыттардың барлығы мыс, хром, титан, литий, сирек жер элементтері және басқа да шикізат түрлеріне тұрақты сұранысқалыптастырады.
Қазақстан өз кезегінде ресурстық базасын, энергетикалық мүмкіндіктерін және Еуразияның ірі нарықтарына географиялықжақындығын ұсына алады. Сондықтан екі ел арасындағы ынтымақтастықты геологиялықбарлау, кенді байыту, терең өңдеу, таза металдар мен қорытпалар өндіру, сондай-ақаккумуляторларға, электроникаға және машина жасауға арналған компоненттер шығаруғадейін кеңейтуге мүмкіндік бар.
Тағы бір маңызды бағыт – автомобиль жасаужәне автокомпоненттер өндірісі. АлматыдағыHyundai және Қостанайдағы Kia жобаларыҚазақстанда қалыптасып келе жатқан автомобиль өнеркәсібінің берік негізінқалыптастырды. Ендігі кезеңде осы өндірістікбазаны кеңейтіп, автомобиль компоненттеріншығаратын кәсіпорындар желісін дамытуғамүмкіндік мол. Электр сымдары, орындықтар, пластик және металл бөлшектер, дөңгелекдискілер және басқа да компоненттерді өндірубағыттарын кеңейтуге болады.
Бұл ретте өндірісті ішкі нарықпен шектемей, экспортқа бағдарлау маңызды. Қазақстанда өндірілген компоненттерді корейкомпанияларының басқа елдердегі өндірісорындарына жеткізу арқылы өңірлік өндірістікбайланыстарды кеңейтуге болады. Экспорттықбағдарланған өндіріс Қазақстанныңиндустриялық әлеуетін одан әрі күшейтеді.
Сонымен қатар газ және атом энергетикасы, энергияны жинақтау мен тасымалдау, кәсіпорындардың энергия тиімділігін арттырусалаларында корей технологияларынқолданудың перспективалары бар.
Қазақстан Президентінің сапары барысындатаныстырылған спутниктік компоненттер, медициналық жабдықтар және дрондар өндірісіжобалары екіжақты кооперацияның дәстүрлісалалармен шектелмей, жоғарытехнологиялық бағыттарға да кеңейіп кележатқанын көрсетеді.
Бұл ынтымақтастықтың негізі корейтехнологиялары мен нарыққа шығумүмкіндіктерін, Қазақстанның ресурстық және өндірістік әлеуетімен ұштастыруға құрылуытиіс. Сонымен бірге Кореяда инженерлік және техникалық кадрлар даярлау бағытындағыбірлескен бағдарламаларды дамыту маңызды.
— Президент Қасым-Жомарт Тоқаевтехнологиялар, кадрлар даярлау және ел ішінде өндіріс құрумен қатар жүретінинвестицияларды тартуға үнемі баса мән береді. Мұндай модель корей бизнесініңмүдделеріне қаншалықты сәйкес келедіжәне Корея Республикасынанинвестициялардың келесі толқынын тартуүшін Қазақстанға не қажет?
— Мұндай модель корей бизнесінің ұзақ мерзімді мүдделерімен үйлеседі. Кореяныңэкономикалық даму тәжірибесінде өнеркәсіптіксаясат, білімге инвестиция салу, ұлттық жеткізушілерді дамыту және экспортқа бағдарлану маңызды рөл атқарды. Сондықтанкорей компаниялары өндірістік кластерлерқалыптастыру мен білікті кадр даярлаудыңмаңызын жақсы түсінеді.
Корей корпорациялары ұзақ мерзімдіжобаларға бағдарланады және жергіліктісеріктестердің әлеуетіне, инфрақұрылымға, инвестицияларды қорғау тетіктеріне және мемлекеттік органдардың жобалардысүйемелдеу мүмкіндігіне ерекше мән береді. Осы тұрғыдан алғанда Қазақстанныңинвестициялық ахуалды одан әрі жетілдіруіжаңа жобаларды тартуға қосымша мүмкіндікбереді.
Келесі кезеңде инвесторларға жалпы салалықұсыныстармен қатар, нақты әрі жан-жақтыдайындалған жобаларды ұсыну маңызды. Бұл ретте жобалардың техникалық, қаржылық және инфрақұрылымдық мүмкіндіктері туралыақпараттың инвесторлар үшін қолжетімдіболуы ерекше мәнге ие. Инвестициялықжобаларға қатысты нормативтік-құқықтықақпаратты ағылшын тілінде кеңінен ұсыну да халықаралық инвесторлармен жұмыстыжеңілдетеді.
Инвестициялық жобалардың ұзақ мерзімдісипатын ескере отырып, салық, кеден және реттеу талаптарының тұрақтылығы маңыздыфактор болып қала береді. Әсіресеметаллургия, энергетика, автомобиль жасаужәне цифрлық инфрақұрылым сияқты капиталды көп қажет ететін жобалар үшін ұзақ мерзімді жоспарлау мүмкіндігі қажет. Мұндайжобалардың құрылысы бірнеше жылғасозылып, өзін-өзі ақтау кезеңі де ұзақ болуымүмкін. Сондықтан инвестор үшін ұзақ мерзімдіперспектива айқын болғаны маңызды.
Кадр даярлау да ынтымақтастықтың негізгібағыттарының бірі болуы тиіс. Әрбір ірібірлескен кәсіпорын аясында дуальды білімберу бағдарламаларын іске қосып, колледждермен, инженерлік орталықтарменжәне зертханалармен бірлескен жобалардыдамытуға болады. Технология трансфері оны меңгеріп, өндірісте қолдана алатын мамандарарқылы жүзеге асады.
Сондай-ақ маңызды жобалардыинвестициялық шешім қабылданған кезеңненкәсіпорын іске қосылғанға дейін сүйемелдейтінтұрақты қазақ-корей жобалық кеңсесін құруды қарастыруға болады. Бұл инвестициялықжобаларды іске асырудың барлық кезеңіндегіөзара іс-қимылды жүйелеуге мүмкіндік береді.
— Сыни маңызды минералдар, энергетика, жасанды интеллект, цифрландыру, автомобиль жасау және озық материалдарынтымақтастықтың жаңа бағыттарынаайналып келеді. Алдағы бес-он жылда осы салалардың қайсысы қазақ-корейқатынастарының негізгі қозғаушы күшінеайналуы мүмкін?
— Негізгі қозғаушы күш жеке бір сала емес, «минералдар – өңдеу – озық материалдар» тізбегі болуы мүмкін. Автомобиль өнеркәсібіқазірдің өзінде екі елдің өндірістікбайланыстары үшін маңызды негізқалыптастырды. Ал сыни маңыздыминералдар саласындағы ынтымақтастық бұл байланысты ұзақ мерзімді және стратегиялықсипатта дамытуға мүмкіндік береді.
Қазіргі жағдайда Корея үшін шикізатжеткізілімдерінің тұрақтылығы экономикалыққауіпсіздіктің маңызды элементтерінің бірісаналады. Оның жетекші салалары – электроника, аккумуляторлар, автомобиль жасау және энергетикалық машина жасау – сыни маңызды материалдарға тұрақты сұраныс қалыптастырады. Қазақстан үшін бұл бағыт экономиканы әртараптандыруға және жаңа өндірістер құруға мүмкіндік береді.
Ынтымақтастықты дұрыс ұйымдастырғанжағдайда екі тарап та өзара тиімді нәтижегеқол жеткізе алады. Бұл ретте әрбір жоба нақты геологиялық деректер мен экономикалықесепке негізделуі тиіс. Кен орындарынигерумен қатар, өңдеу деңгейі, өндірістіңтехнологиялық мазмұны, экологиялықстандарттар, кадр даярлау және дайын өнімэкспорты сияқты бағыттарды бір жобаныңқұрамдас бөлігі ретінде қарастырған жөн.
Ал жасанды интеллектіні жеке сала ретіндеемес, экономиканың түрлі бағыттарыныңтиімділігін арттыратын көлденең технология ретінде қарастыруға болады.
— Қазақстан Транскаспий халықаралықкөлік бағытын дамытып, көпвекторлысыртқы саясат жүргізіп отыр. Бұл оның Шығыс Азия, Орталық Азия және Еуропаарасындағы экономикалық әрілогистикалық серіктес ретіндегі маңызынКорея үшін қаншалықты арттырады?
— Логистика мен транзит Қазақстанныңэкономикалық маңызын одан әрі арттыраалады. Бұл әсіресе жаһандық жеткізу тізбектеріәртараптандырылып жатқан қазіргі кезеңдемаңызды. Корея Республикасы – ірі экспорттықэкономика. Сондықтан оның компанияларыүшін тиімді әрі тұрақты логистикалықбағыттарды дамыту өзекті.
Транскаспий халықаралық көлік бағыты (ТХКБ) Шығыс Азия мен Еуропаны байланыстыратынқосымша құрлықтық дәліз ретінде жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады. Әсіресеавтомобиль компоненттері, электроника, жабдықтар және басқа да жоғары құндытауарларды тасымалдауда оның әлеуетінкеңейтуге болады.
Қазақстанның міндеті – ТХКБ бойындағыжекелеген бағыттарды өзара байланыстырып, бірыңғай логистикалық қызмет қалыптастыру. Қазірдің өзінде Smart Cargo жүйесі енгізіліпжатыр. Цифрлық шешімдерді дамытутасымалдардың ашықтығы мен тиімділігінарттыруға мүмкіндік береді.
Корей компаниялары порт инфрақұрылымын, Ақтау және Құрық порттарын, логистикалықтерминалдарды, контейнерлік паркті, қоймакешендерін және тасымалды басқарудыңцифрлық жүйелерін дамытуға қатыса алады. Бұл Кореяның технологиялық әлеуетінҚазақстанның транзиттік мүмкіндіктеріменұштастыруға жол ашады.
Қазақстанның көпвекторлы сыртқы саясаты да бұл мүмкіндіктерді толықтыра түседі. Біздіңеліміз Қытаймен, Еуропалық одақпен, ОрталықАзия мемлекеттерімен, Кавказ елдерімен және басқа да серіктестермен тұрақты байланыстарорнатқан. Бұл Қазақстанның Еуразиядағылогистикалық және экономикалықбайланыстарды дамытудағы рөлін күшейтугемүмкіндік береді.
— Корея Республикасы мен Орталық Азия елдері арасындағы жүйелі диалог қалыптасып жатқан тұста Қазақстан бұл архитектурада қандай рөл атқара алады? Қазақстан Корея инвестициялары мен технологиялары үшін, сондай-ақ Корея компанияларының Еуразия нарықтарынашығуы үшін негізгі алаңдардың бірінеайнала ала ма?
— Қазақстанда Орталық Азиядағы корейбизнесінің маңызды алаңдарының бірінеайналуға мүмкіндік беретін экономикалық және инфрақұрылымдық әлеует бар. Еліміздеөңірдегі ең ірі экономика, қалыптасқанинституционалдық құрылым, өнеркәсіптік және ресурстық база, дамыған қаржы жүйесі, сондай-ақ жетекші корей компанияларыменжұмыс істеудің тәжірибесі қалыптасты.
Бұл ретте стратегияны көрші елдерменбәсекелестікке емес, өңірлік кооперацияға негіздеу маңызды. Корея Орталық Азияныбіртұтас перспективалы өңір ретіндеқарастырады. Қазақстан осы өңірдегі елдердіңмүмкіндіктерін байланыстыратын алаң ретіндеқаржылық, логистикалық, технологиялық және білім беру инфрақұрылымын ұсына алады.
Қазақстанда корей компанияларының өңірлікөндірістік және дистрибуциялық орталықтары, инженерлік бөлімшелері, деректерді өңдеуорталықтары, зертханалары және кадр даярлау бағдарламалары орналасуы мүмкін. Сонымен қатар жаңа Алатау қаласы да ақылды энергетика, көлік, қалалық басқару, медицина және цифрлық сервистерсаласындағы корей шешімдерін енгізу мен сынақтан өткізудің перспективалы алаңынаайнала алады.
Корей компанияларына Орталық Азия нарығына, ал ТХКБ арқылы Кавказға және одан әрі қарай шығу мүмкіндігін ұсыну үшінҚазақстан өзінің географиялық артықшылығынөндірістік инфрақұрылыммен, біліктікадрлармен, инвестициялық жобалармен және технологиялық мүмкіндіктермен ұштастыруықажет.
Меніңше, Қазақстан Президентінің Кореяға жасаған мемлекеттік сапарының бастынәтижесін дәл осы тұрғыдан қарастырған жөн. Сапар екі ел арасындағы қалыптасқанэкономикалық байланысты жаңа деңгейгешығарып, технология, инвестиция, өндіріс, кадр даярлау және логистика бағыттарындағыұзақ мерзімді серіктестікке жаңа мүмкіндіктерашты.
