Kremldiń ideologiia quraldary, ádette odaqtas elderdiń kóshbasshylarymen ózimsinip, óktem sóilesetin Pýtinge toitarys berip, aitqanynan qaitpaǵan Toqaevtyń tabandylyǵyna tańdai qaǵysypty.
El arasynda Pýtinniń jylnamashysy atanyp ketken, jýrnalist Andrei Kolesnikov «Kommersantqa» jazǵan maqalasynda «jolbarystyń jyrymen» birazǵa barysqan eki prezidenttiń aitysyn elekten ótkizipti.
Toqaevtyń Turan degen sózge tegin toqtalmaǵanyn, munyń astarynda ań-qustyń aýqymymen shektelmeitin, aiqyn maqsat, uly múdde jatqanyn meńzegen eken.
Toqaev Kreml kóseminiń minezine qanyq. Onyń birbetkeiligin Kolesnikovtan kem bilmeidi. Sóite tura óz argýmentin alǵa tartyp, sózden súrinbei, sońyna deiin óz degeninde turǵany «Kommersant» tilshisin tánti etipti.
«Bul diskýssiianyń sońǵy daýǵa ulasa jazdap, der kezinde túiindeldi-aý. Toqaev turan jolbarysynyń ótken ǵasyrdyń 30-shy jyldarynda-aq typ-tipyl bolǵanyn tilge tiek etti. Onyń aitysynda bular áldebir alasapyrannyń, qýǵyn-súrginniń qurbany bolǵandai estildi...
Toqaev Turan degen sózge ekpin bere sóiledi. Al erte zamanda joǵalyp ketken jolbarysty qaita tiriltý ol úshin qiyndyq týdyrmaityn syńaily.
Qazaqstan basshynyń paiymynda jolbarystyń jolbarystan aiyrmasy joq. Jerdiń túbindegi Úndistan bolsyn, irgedegi Resei bolsyn tarǵyl mysyqtyń tegi bir.
Dál osy arada Pýtin Toqaev sózin bóldi. «Jo-joq, Qasym-Jomart Kemeluly, jańsaq aittyńyz. Resei jolbarysy eshkimge des bermeidi. Álemdegi eń joian jolbarys Qiyr Shyǵysty en jailap júr...», – dedi Pýtin.
Shyntýaitynda, Qazaqstan prezidentiniń tujyrymy Kreml basshysynyń kóńiline tigendei edi. Pýtin Amýr jolbarysyn sóz etkende alabóten qubylady.
Toqaev sonda da sasqan joq.
«Iá, iá Amýrdaǵy alyp mysyqtyń jaiynan jaqsy habardarmyz. Taiǵaǵa sapar shekkenińiz de keshe ǵana emes pe edi? Jaryqtyq jolbarystyń úrim-butaǵyn órbitý úshin jarǵaq qulaǵyńyz jastyqqa timei júr. Estip, bilip otyrmyz. Áitse de...jolbarystyń jolbarystan aiyrmasy joq» dep short kesti Toqaev.
Sói dei otyra Pýtinniń pozitsiiasyn quptamaitynyn ańǵartty. Diplomatiianyń sheginen shyqpai áli de bolsa diskýssiia qurýǵa daiyn ekendigin kórsetti, ári osy pikirtalasqa túrtki bolǵan Ekologiia ministrin arashalap qaldy», – deidi Kolesnikov.
Onyń paiymdaǵanyndai bul pikirtalasta Toqaev jolbaryssha arpalysqan, Qazaqstan Prezidentiniń aitystan taiynbasyn sezgen Kreml kósemi áńgime aýanyn basqa arnaǵa burǵan.
«Turan jolbarysy? Resei basshysy bul máseleni jyly jaba saldy. Al qazaq biligi áldeqashan jer betinen joǵalǵan jyrtqyshty qaita tiriltýdi kózdep otyr...», – dep aitaryn astarlap aiaqtapty Pýtinniń jylnamashysy.
...
Turan jolbarysyn sóz etkende, Turan odaǵy tóńiregindegi talqy eriksiz oiǵa oralady. Ózbek biligine Mirziiaev kelgeli, Túrkiianyń Orta Aziiadaǵy saiasi belsendiligi kúrt artqaly bul taqyryp kún tártibinen túspei tur.
Talai sarapshynyń súzgisinen ótken máselege qatysty Dalanews.kz bir emes, birneshe saraptama usynǵan.
Reseidiń «2020 jylǵa deiingi qaýipsizdik strategiiasyna» → sholý jasaǵan sarapshy Timýr Seiitmuratov:
«Qujattyń óne-boiy Qazaqstanǵa qatysty joba-josparǵa tunyp tur. Demek, Nikonov, Fedorovtardyń málimdemesi kúni buryn ázirlengen amal. Kreml qazirden qamdanbasa erteń Qazaqstandy da ýystan shyǵaryp alamyz dep ýaiym jeidi.
Olar Ýkrainadan aiyryldy. Taýly Qarabaqtaǵy soǵysta Ázirbaijanǵa da sózi ótpeitinin kórdik. Ázirbaijan «eki el – bir ult» degen urannyń aiasynda Túrkiiamen birigýi múmkin.
Týrasyn aitqanda, Túrkiia Pýtindi kúndiz kúlkiden, túnde uiqydan aiyrýda. Túrki dúniesin tutastyrý deitin ideiamen qarýlanǵan túrikter kelesi kezekte Orta Aziiaǵa kóz tigedi. Túrikterdiń Ázirbaijan arqyly Kaspii teńizine ótýi Reseidiń áskeri isteblishmenti úshin tragediia», – degen bolatyn.
...
Al Amerikanyń “Stretfor” saiasi saraptama ortalyǵy jariialaǵan “2050 jylǵy Túrkiianyń yqpal etý aimaǵy” atty atyshýly karta Kremldiń záre-qutyn qashyrǵan edi. Aldaǵy 30-40 jylda álem kartasynyń qalai ózgererin boljaǵan “Stretfor” osy arqyly túptiń-túbinde túrki órkenietiniń birigerin meńzegen bolatyn.
Kartaǵa muqiiat úńilgen Dalanews.kz tilshisi ázir Reseige tiesili nemese Reseidiń ámiri júretin territoriialar 2050 jylǵa qarai Túrkiianyń yqpalyna ótetinin habarlaǵan edi.
“Stretfor” sarapshylary san túrli súzgiden ótkizip, muqiiat zerttep, zerdelegen kartada Grýziia, Armeniia, Ázirbaijan, Qyrym, Qazaqstan men Túrkimenstan Túrkiianyń yqpalyndaǵy aimaq retinde beinelengen.
...
Budan buryn Dalanews.kz Úkimet basy Asqar Mámin men Túrki keńesiniń tóraǵasy Baǵdat Ámireevtiń kezdesýinde túrik basylymdarynyń nazary aýǵan erekshe jait týraly → jazǵan.
“Mámin Túrki keńesiniń týyn osy kezdesýge alyp kirýge pármen berdi. Túrki keńesiniń týy alǵash ret premerdiń tusynda Qazaqstannyń bairaǵymen qatar turdy. Júrek tolqytqan osy sát keibireýdiń nazarynan qalys qalǵanmen bizdiń jadymyzdan óshe qoiǵan joq. Bul birinshi kezekte tutas túrki órkenietine (basqalarǵa da) berilgen belgi. Úndeý. Asa mańyzdy máni bar saiasi simvol” – dep habarlaǵan Türkiye gazeti.
Buǵan qatysty Túrkiia sarapshylary pikir bildirgen bolatyn.
Ulydaǵy ýniversitetiniń halyqaralyq qatynastar kafedrasynyń oqytýshysy, professor Ferhat Pirinchi osy rásimdegi premer Asqar Maminniń pozitsiiasyna toqtalǵan. Onyń oiynsha Túrki keńesiniń týyn Qazaqstan bairaǵymen qatar qoiýǵa pármen bergen premerdiń ózi.
“Túrki keńesi halyqaralyq uiymǵa jatpaidy. Hattama qaǵidasy boiynsha premer-ministr Túrki keńesiniń tóraǵasyn uiymnyń týymen birge qabyldaýy mindetti emes.
Mámin muny bilmedi emes, bildi. Osy rásimge Túrki keńesiniń týyn alyp kirýge isharat etken premer-ministr osy arqyly uiymǵa syi-qurmet qursetti, ári aǵaiyndas elderge belgi beldi” – degen edi sarapshy.
...
Al saiasattanýshy Marat Shibutovtyń pikirinshe túrki dúnietanymyn keńinen nasihattaý, Túrki odaǵyn qurý, túrkitildesterdi bir judyryqqa jumyldyrý ideiasy Ózbekstanda erekshe qoldaýǵa ie. Túrki odaǵyn qurýdy qoldaityn biliktegi azamattardyń deni Mirziiaevpen ym-jymy bir, prezidenttiń tap irgesinde júrgen top.
«Mirziiaevtiń Taýly Qarabaqqa kelgende baýyrlas Ázirbaijandy ashyq túrde qoldaýynyń ózi biraz jaittyń betin ashqandai. Bul el budan bólek Túrki odaǵy keńesiniń jumysyna qan júgirtip, erekshe belsendilik tanytyp otyr.
Mirziiaevtyń mańyndaǵy toptar «túbi bir túrkiler» ideiasy Orta Aziia kóleminde nasihattaýǵa múddeli. Olar bul maqsatqa qyrýar qarjy bólýge de qarsy emes. Al nasihat degenimiz, qoǵami-mádeni is-sharalardan, kino týyndylardan bastaý alady.
Kúni keshe Mirziiaevtyń tóńiregindegi toptar túrki áleminiń birtutastyǵyn tótesinen nasihattap, birigýge úndegen túriktiń tarihi serialy «Mendirman Djaloliddin» týyndysyn qoldap shyqty», – degen buǵan deiin Dalanews.kz-ke pikir bildirgen sarapshy.
Dýman BYQAI
