كرەملدٸڭ يدەولوگييا قۇرالدارى, ەدەتتە وداقتاس ەلدەردٸڭ كٶشباسشىلارىمەن ٶزٸمسٸنٸپ, ٶكتەم سٶيلەسەتٸن پۋتينگە تويتارىس بەرٸپ, ايتقانىنان قايتپاعان توقاەۆتىڭ تاباندىلىعىنا تاڭداي قاعىسىپتى.
ەل اراسىندا پۋتيننٸڭ جىلناماشىسى اتانىپ كەتكەن, جۋرناليست اندرەي كولەسنيكوۆ «كوممەرسانتقا» جازعان ماقالاسىندا «جولبارىستىڭ جىرىمەن» بٸرازعا بارىسقان ەكٸ پرەزيدەنتتٸڭ ايتىسىن ەلەكتەن ٶتكٸزٸپتٸ.
توقاەۆتىڭ تۇران دەگەن سٶزگە تەگٸن توقتالماعانىن, مۇنىڭ استارىندا اڭ-قۇستىڭ اۋقىمىمەن شەكتەلمەيتٸن, ايقىن ماقسات, ۇلى مٷددە جاتقانىن مەڭزەگەن ەكەن.
توقاەۆ كرەمل كٶسەمٸنٸڭ مٸنەزٸنە قانىق. ونىڭ بٸربەتكەيلٸگٸن كولەسنيكوۆتان كەم بٸلمەيدٸ. سٶيتە تۇرا ٶز ارگۋمەنتٸن العا تارتىپ, سٶزدەن سٷرٸنبەي, سوڭىنا دەيٸن ٶز دەگەنٸندە تۇرعانى «كوممەرسانت» تٸلشٸسٸن تەنتٸ ەتٸپتٸ.
«بۇل ديسكۋسسييانىڭ سوڭعى داۋعا ۇلاسا جازداپ, دەر كەزٸندە تٷيٸندەلدٸ-اۋ. توقاەۆ تۇران جولبارىسىنىڭ ٶتكەن عاسىردىڭ 30-شى جىلدارىندا-اق تىپ-تيپىل بولعانىن تٸلگە تيەك ەتتٸ. ونىڭ ايتىسىندا بۇلار ەلدەبٸر الاساپىراننىڭ, قۋعىن-سٷرگٸننٸڭ قۇربانى بولعانداي ەستٸلدٸ...
توقاەۆ تۇران دەگەن سٶزگە ەكپٸن بەرە سٶيلەدٸ. ال ەرتە زاماندا جوعالىپ كەتكەن جولبارىستى قايتا تٸرٸلتۋ ول ٷشٸن قيىندىق تۋدىرمايتىن سىڭايلى.
قازاقستان باسشىنىڭ پايىمىندا جولبارىستىڭ جولبارىستان ايىرماسى جوق. جەردٸڭ تٷبٸندەگٸ ٷندٸستان بولسىن, ٸرگەدەگٸ رەسەي بولسىن تارعىل مىسىقتىڭ تەگٸ بٸر.
دەل وسى ارادا پۋتين توقاەۆ سٶزٸن بٶلدٸ. «جو-جوق, قاسىم-جومارت كەمەلۇلى, جاڭساق ايتتىڭىز. رەسەي جولبارىسى ەشكٸمگە دەس بەرمەيدٸ. ەلەمدەگٸ ەڭ جويان جولبارىس قيىر شىعىستى ەن جايلاپ جٷر...», – دەدٸ پۋتين.
شىنتۋايتىندا, قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ تۇجىرىمى كرەمل باسشىسىنىڭ كٶڭٸلٸنە تيگەندەي ەدٸ. پۋتين امۋر جولبارىسىن سٶز ەتكەندە الابٶتەن قۇبىلادى.
توقاەۆ سوندا دا ساسقان جوق.
«يە, يە امۋرداعى الىپ مىسىقتىڭ جايىنان جاقسى حاباردارمىز. تايعاعا ساپار شەككەنٸڭٸز دە كەشە عانا ەمەس پە ەدٸ? جارىقتىق جولبارىستىڭ ٷرٸم-بۇتاعىن ٶربٸتۋ ٷشٸن جارعاق قۇلاعىڭىز جاستىققا تيمەي جٷر. ەستٸپ, بٸلٸپ وتىرمىز. ەيتسە دە...جولبارىستىڭ جولبارىستان ايىرماسى جوق» دەپ شورت كەستٸ توقاەۆ.
سٶي دەي وتىرا پۋتيننٸڭ پوزيتسيياسىن قۇپتامايتىنىن اڭعارتتى. ديپلوماتييانىڭ شەگٸنەن شىقپاي ەلٸ دە بولسا ديسكۋسسييا قۇرۋعا دايىن ەكەندٸگٸن كٶرسەتتٸ, ەرٸ وسى پٸكٸرتالاسقا تٷرتكٸ بولعان ەكولوگييا مينيسترٸن اراشالاپ قالدى», – دەيدٸ كولەسنيكوۆ.
ونىڭ پايىمداعانىنداي بۇل پٸكٸرتالاستا توقاەۆ جولبارىسشا ارپالىسقان, قازاقستان پرەزيدەنتٸنٸڭ ايتىستان تايىنباسىن سەزگەن كرەمل كٶسەمٸ ەڭگٸمە اۋانىن باسقا ارناعا بۇرعان.
«تۇران جولبارىسى? رەسەي باسشىسى بۇل مەسەلەنٸ جىلى جابا سالدى. ال قازاق بيلٸگٸ ەلدەقاشان جەر بەتٸنەن جوعالعان جىرتقىشتى قايتا تٸرٸلتۋدٸ كٶزدەپ وتىر...», – دەپ ايتارىن استارلاپ اياقتاپتى پۋتيننٸڭ جىلناماشىسى.
...
تۇران جولبارىسىن سٶز ەتكەندە, تۇران وداعى تٶڭٸرەگٸندەگٸ تالقى ەرٸكسٸز ويعا ورالادى. ٶزبەك بيلٸگٸنە ميرزيياەۆ كەلگەلٸ, تٷركييانىڭ ورتا ازيياداعى ساياسي بەلسەندٸلٸگٸ كٷرت ارتقالى بۇل تاقىرىپ كٷن تەرتٸبٸنەن تٷسپەي تۇر.
تالاي ساراپشىنىڭ سٷزگٸسٸنەن ٶتكەن مەسەلەگە قاتىستى Dalanews.kz بٸر ەمەس, بٸرنەشە ساراپتاما ۇسىنعان.
رەسەيدٸڭ «2020 جىلعا دەيٸنگٸ قاۋٸپسٸزدٸك ستراتەگيياسىنا» → شولۋ جاساعان ساراپشى تيمۋر سەيٸتمۇراتوۆ:
«قۇجاتتىڭ ٶنە-بويى قازاقستانعا قاتىستى جوبا-جوسپارعا تۇنىپ تۇر. دەمەك, نيكونوۆ, فەدوروۆتاردىڭ مەلٸمدەمەسٸ كٷنٸ بۇرىن ەزٸرلەنگەن امال. كرەمل قازٸردەن قامدانباسا ەرتەڭ قازاقستاندى دا ۋىستان شىعارىپ الامىز دەپ ۋايىم جەيدٸ.
ولار ۋكراينادان ايىرىلدى. تاۋلى قاراباقتاعى سوعىستا ەزٸربايجانعا دا سٶزٸ ٶتپەيتٸنٸن كٶردٸك. ەزٸربايجان «ەكٸ ەل – بٸر ۇلت» دەگەن ۇراننىڭ اياسىندا تٷركييامەن بٸرٸگۋٸ مٷمكٸن.
تۋراسىن ايتقاندا, تٷركييا پۋتيندٸ كٷندٸز كٷلكٸدەن, تٷندە ۇيقىدان ايىرۋدا. تٷركٸ دٷنيەسٸن تۇتاستىرۋ دەيتٸن يدەيامەن قارۋلانعان تٷرٸكتەر كەلەسٸ كەزەكتە ورتا ازيياعا كٶز تٸگەدٸ. تٷرٸكتەردٸڭ ەزٸربايجان ارقىلى كاسپيي تەڭٸزٸنە ٶتۋٸ رەسەيدٸڭ ەسكەري يستەبليشمەنتٸ ٷشٸن تراگەدييا», – دەگەن بولاتىن.
...
ال امەريكانىڭ “سترەتفور” ساياسي ساراپتاما ورتالىعى جارييالاعان “2050 جىلعى تٷركييانىڭ ىقپال ەتۋ ايماعى” اتتى اتىشۋلى كارتا كرەملدٸڭ زەرە-قۇتىن قاشىرعان ەدٸ. الداعى 30-40 جىلدا ەلەم كارتاسىنىڭ قالاي ٶزگەرەرٸن بولجاعان “سترەتفور” وسى ارقىلى تٷپتٸڭ-تٷبٸندە تٷركٸ ٶركەنيەتٸنٸڭ بٸرٸگەرٸن مەڭزەگەن بولاتىن.
كارتاعا مۇقييات ٷڭٸلگەن Dalanews.kz تٸلشٸسٸ ەزٸر رەسەيگە تيەسٸلٸ نەمەسە رەسەيدٸڭ ەمٸرٸ جٷرەتٸن تەرريتورييالار 2050 جىلعا قاراي تٷركييانىڭ ىقپالىنا ٶتەتٸنٸن حابارلاعان ەدٸ.
“سترەتفور” ساراپشىلارى سان تٷرلٸ سٷزگٸدەن ٶتكٸزٸپ, مۇقييات زەرتتەپ, زەردەلەگەن كارتادا گرۋزييا, ارمەنييا, ەزٸربايجان, قىرىم, قازاقستان مەن تٷركٸمەنستان تٷركييانىڭ ىقپالىنداعى ايماق رەتٸندە بەينەلەنگەن.
...
بۇدان بۇرىن Dalanews.kz ٷكٸمەت باسى اسقار مەمين مەن تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسى باعدات ەمٸرەەۆتٸڭ كەزدەسۋٸندە تٷرٸك باسىلىمدارىنىڭ نازارى اۋعان ەرەكشە جايت تۋرالى → جازعان.
“مەمين تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن وسى كەزدەسۋگە الىپ كٸرۋگە پەرمەن بەردٸ. تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋى العاش رەت پرەمەردٸڭ تۇسىندا قازاقستاننىڭ بايراعىمەن قاتار تۇردى. جٷرەك تولقىتقان وسى سەت كەيبٸرەۋدٸڭ نازارىنان قالىس قالعانمەن بٸزدٸڭ جادىمىزدان ٶشە قويعان جوق. بۇل بٸرٸنشٸ كەزەكتە تۇتاس تٷركٸ ٶركەنيەتٸنە (باسقالارعا دا) بەرٸلگەن بەلگٸ. ٷندەۋ. اسا ماڭىزدى مەنٸ بار ساياسي سيمۆول” – دەپ حابارلاعان Türkiye گازەتٸ.
بۇعان قاتىستى تٷركييا ساراپشىلارى پٸكٸر بٸلدٸرگەن بولاتىن.
ۇلىداعى ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ حالىقارالىق قاتىناستار كافەدراسىنىڭ وقىتۋشىسى, پروفەسسور فەرحات پيرينچي وسى رەسٸمدەگٸ پرەمەر اسقار ماميننٸڭ پوزيتسيياسىنا توقتالعان. ونىڭ ويىنشا تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن قازاقستان بايراعىمەن قاتار قويۋعا پەرمەن بەرگەن پرەمەردٸڭ ٶزٸ.
“تٷركٸ كەڭەسٸ حالىقارالىق ۇيىمعا جاتپايدى. حاتتاما قاعيداسى بويىنشا پرەمەر-مينيستر تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تٶراعاسىن ۇيىمنىڭ تۋىمەن بٸرگە قابىلداۋى مٸندەتتٸ ەمەس.
مەمين مۇنى بٸلمەدٸ ەمەس, بٸلدٸ. وسى رەسٸمگە تٷركٸ كەڭەسٸنٸڭ تۋىن الىپ كٸرۋگە يشارات ەتكەن پرەمەر-مينيستر وسى ارقىلى ۇيىمعا سىي-قۇرمەت قۇرسەتتٸ, ەرٸ اعايىنداس ەلدەرگە بەلگٸ بەلدٸ” – دەگەن ەدٸ ساراپشى.
...
ال ساياساتتانۋشى مارات شيبۇتوۆتىڭ پٸكٸرٸنشە تٷركٸ دٷنيەتانىمىن كەڭٸنەن ناسيحاتتاۋ, تٷركٸ وداعىن قۇرۋ, تٷركٸتٸلدەستەردٸ بٸر جۇدىرىققا جۇمىلدىرۋ يدەياسى ٶزبەكستاندا ەرەكشە قولداۋعا يە. تٷركٸ وداعىن قۇرۋدى قولدايتىن بيلٸكتەگٸ ازاماتتاردىڭ دەنٸ ميرزيياەۆپەن ىم-جىمى بٸر, پرەزيدەنتتٸڭ تاپ ٸرگەسٸندە جٷرگەن توپ.
«ميرزيياەۆتٸڭ تاۋلى قاراباققا كەلگەندە باۋىرلاس ەزٸربايجاندى اشىق تٷردە قولداۋىنىڭ ٶزٸ بٸراز جايتتىڭ بەتٸن اشقانداي. بۇل ەل بۇدان بٶلەك تٷركٸ وداعى كەڭەسٸنٸڭ جۇمىسىنا قان جٷگٸرتٸپ, ەرەكشە بەلسەندٸلٸك تانىتىپ وتىر.
ميرزيياەۆتىڭ ماڭىنداعى توپتار «تٷبٸ بٸر تٷركٸلەر» يدەياسى ورتا ازييا كٶلەمٸندە ناسيحاتتاۋعا مٷددەلٸ. ولار بۇل ماقساتقا قىرۋار قارجى بٶلۋگە دە قارسى ەمەس. ال ناسيحات دەگەنٸمٸز, قوعامي-مەدەني ٸس-شارالاردان, كينو تۋىندىلاردان باستاۋ الادى.
كٷنٸ كەشە ميرزيياەۆتىڭ تٶڭٸرەگٸندەگٸ توپتار تٷركٸ ەلەمٸنٸڭ بٸرتۇتاستىعىن تٶتەسٸنەن ناسيحاتتاپ, بٸرٸگۋگە ٷندەگەن تٷرٸكتٸڭ تاريحي سەريالى «مەنديرمان دجالوليددين» تۋىندىسىن قولداپ شىقتى», – دەگەن بۇعان دەيٸن Dalanews.kz-كە پٸكٸر بٸلدٸرگەن ساراپشى.
دۋمان بىقاي
