AQSh prezidenti Donald Tramp 1 tamyzdan bastap Qazaqstannan keletin taýarlarǵa 25 paiyzdyq importtyq baj salyǵyn bekitti. Alǵashynda Aq úi ákimshiligi bul tarifti, tipti 27 paiyz kóleminde belgileitinin habarlaǵan edi. Sol sebepti syrt kózge Vashingtonnyń keiingi sheshimi jumsarý, tipti bir jeńildik tárizdi kórinýi múmkin. Biraq shyn máninde jaǵdai basqasha, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Belgili ekonomist Rýslan Sultanovtyń aitýynsha, Tramptyń bul qadamy jeńildik emes, kerisinshe, kúrdeli partiiadaǵy kezekti qatal júriske jatady. Óitkeni resmi Vashington Qazaqstandy "ózara saýda balansyn buzyp otyr" dep aiyptaidy. Áitse de, AQSh-qa Qazaqstannan jetkiziletin taýarlardyń basym bóligi shikizat pen jartylai óńdelgen ónimder ǵana ekeni belgili. Osyǵan qarap, ekonomist máseleniń arǵy jaǵynda ekonomikadan góri geosaiasattyń jatqanyn meńzeidi.
Mundaǵy eń úlken túitkil eki eldiń statistikasyndaǵy eleýli aiyrmashylyq bolyp tabylady. Qazaqstan úkimeti jańa baj salyǵy elimizden AQSh-qa eksporttalatyn taýarlardyń tek 5 paiyzyna, iaǵni 100 mln dollar shamasyndaǵy ónimge qatysty bolady dep sendiredi. Biraq beiresmi derekterge súiensek, bul soma resmi jariialanǵannan úsh ese artyq bolýy yqtimal.
Amerikalyq keden qyzmetiniń málimetinshe, AQSh-qa Qazaqstannan keletin taýarlardyń jalpy kólemi 2,4 milliard dollardy quraidy. Onyń ishinde 300 million dollardyń taýary osy jańa tarifpen salyqtandyrylmaq. Bul – qazaqstandyq tarap usynǵan derekten anaǵurlym joǵary kórsetkish.
Nelikten bulai?
"Qazaqstan eksporttyq esebinde keibir taýarlardy kórsetpeidi nemese olardyń baǵytyn qadaǵalamaidy. Mysaly, AQSh statistikasynda Qazaqstannan importtaldy dep esepteletin qymbat metall quimalary (154,5 mln dollar), paraksilol (34,2 mln dollar), qorǵasyn (15,5 mln dollar), balyq filesi (9 mln dollar), hrom trioksidi (5,1 mln dollar) siiaqty taýarlar bizdiń resmi málimetterimizde múlde joq. Bul ónimder úshinshi elder arqyly qaita eksporttalyp, shyǵý tegi aýystyrylǵannan keiin ǵana AQSh naryǵyna jetýi múmkin. Qazaqstan tarapy osy aralyqtaǵy qozǵalysty qadaǵalamaidy jáne qujattarynda kórsetpeidi", - deidi sarapshy.
Munyń saldary qandai bolmaq?
Donald Tramptyń jańa jarlyǵynda: "Taýarlardy basqa elder arqyly tasymaldap, tarifti ainalyp ótpek bolǵandar budan da qatań jazaǵa iligedi" delingen. Demek, amerikalyq tarap reeksporttyq shemalardy tolyq baqylaýǵa alǵan. Mundai shemalar jasyryn kólemderdi kórsetpei, kerisinshe, jaǵdaidy ýshyqtyrady. Eksporttyq eseptiń arasyndaǵy mundai alshaqtyqty túzetý qajet. Óitkeni syrtqy seriktestermen statistikany úndestirýp qarastyrmaý tehnikalyq qatelik qana emes, strategiialyq turǵyda basqarylatyn syrtqy saýda saiasaty álsizdiginiń bir kórinisine jatady. Mundai kemshilik qazirgi geoekonomikalyq turaqsyzdyq jaǵdaiynda eldiń syrtqy saýda júiesine qaýip tóndirýi múmkin.
"Tramp tarifteri Qazaqstannyń eksporttyq modelin beriktikke synap jatyr. Jaǵdaidy baqylaýda ustap, táýekeldi azaitý úshin syrtqy saýda mehanizmin barynsha ashyq ári tiimdi etip qaita qurý qajet. Resmi málimettermen ǵana shektelmei, syrtqy naryqtaǵy táýekelderdi tolyqtai qamtyp, seriktes elderdiń statistikasymen úndestirý – mańyzdy mindettiń biri. Mundai qadam jasalmasa, tarifterdiń kelesi soqqysy odan da aýyr tiiýi ábden múmkin", - deidi Rýslan Sultanov.
Buǵan deiin saitymyzda "Tizimde Qazaqstan da bar". Tramp 7 tamyzda kúshine enetin tarifke qatysty jańa jarlyqqa qol qoidy" degen maqala jariialanǵan bolatyn.
