اقش پرەزيدەنتٸ دونالد ترامپ 1 تامىزدان باستاپ قازاقستاننان كەلەتٸن تاۋارلارعا 25 پايىزدىق يمپورتتىق باج سالىعىن بەكٸتتٸ. العاشىندا اق ٷي ەكٸمشٸلٸگٸ بۇل تاريفتٸ, تٸپتٸ 27 پايىز كٶلەمٸندە بەلگٸلەيتٸنٸن حابارلاعان ەدٸ. سول سەبەپتٸ سىرت كٶزگە ۆاشينگتوننىڭ كەيٸنگٸ شەشٸمٸ جۇمسارۋ, تٸپتٸ بٸر جەڭٸلدٸك تەرٸزدٸ كٶرٸنۋٸ مٷمكٸن. بٸراق شىن مەنٸندە جاعداي باسقاشا, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
بەلگٸلٸ ەكونوميست رۋسلان سۇلتانوۆتىڭ ايتۋىنشا, ترامپتىڭ بۇل قادامى جەڭٸلدٸك ەمەس, كەرٸسٸنشە, كٷردەلٸ پارتيياداعى كەزەكتٸ قاتال جٷرٸسكە جاتادى. ٶيتكەنٸ رەسمي ۆاشينگتون قازاقستاندى "ٶزارا ساۋدا بالانسىن بۇزىپ وتىر" دەپ ايىپتايدى. ەيتسە دە, اقش-قا قازاقستاننان جەتكٸزٸلەتٸن تاۋارلاردىڭ باسىم بٶلٸگٸ شيكٸزات پەن جارتىلاي ٶڭدەلگەن ٶنٸمدەر عانا ەكەنٸ بەلگٸلٸ. وسىعان قاراپ, ەكونوميست مەسەلەنٸڭ ارعى جاعىندا ەكونوميكادان گٶرٸ گەوساياساتتىڭ جاتقانىن مەڭزەيدٸ.
مۇنداعى ەڭ ٷلكەن تٷيتكٸل ەكٸ ەلدٸڭ ستاتيستيكاسىنداعى ەلەۋلٸ ايىرماشىلىق بولىپ تابىلادى. قازاقستان ٷكٸمەتٸ جاڭا باج سالىعى ەلٸمٸزدەن اقش-قا ەكسپورتتالاتىن تاۋارلاردىڭ تەك 5 پايىزىنا, ياعني 100 ملن دوللار شاماسىنداعى ٶنٸمگە قاتىستى بولادى دەپ سەندٸرەدٸ. بٸراق بەيرەسمي دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, بۇل سوما رەسمي جارييالانعاننان ٷش ەسە ارتىق بولۋى ىقتيمال.
امەريكالىق كەدەن قىزمەتٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە, اقش-قا قازاقستاننان كەلەتٸن تاۋارلاردىڭ جالپى كٶلەمٸ 2,4 ميلليارد دوللاردى قۇرايدى. ونىڭ ٸشٸندە 300 ميلليون دوللاردىڭ تاۋارى وسى جاڭا تاريفپەن سالىقتاندىرىلماق. بۇل – قازاقستاندىق تاراپ ۇسىنعان دەرەكتەن اناعۇرلىم جوعارى كٶرسەتكٸش.
نەلٸكتەن بۇلاي?
"قازاقستان ەكسپورتتىق ەسەبٸندە كەيبٸر تاۋارلاردى كٶرسەتپەيدٸ نەمەسە ولاردىڭ باعىتىن قاداعالامايدى. مىسالى, اقش ستاتيستيكاسىندا قازاقستاننان يمپورتتالدى دەپ ەسەپتەلەتٸن قىمبات مەتالل قۇيمالارى (154,5 ملن دوللار), پاراكسيلول (34,2 ملن دوللار), قورعاسىن (15,5 ملن دوللار), بالىق فيلەسٸ (9 ملن دوللار), حروم تريوكسيدٸ (5,1 ملن دوللار) سيياقتى تاۋارلار بٸزدٸڭ رەسمي مەلٸمەتتەرٸمٸزدە مٷلدە جوق. بۇل ٶنٸمدەر ٷشٸنشٸ ەلدەر ارقىلى قايتا ەكسپورتتالىپ, شىعۋ تەگٸ اۋىستىرىلعاننان كەيٸن عانا اقش نارىعىنا جەتۋٸ مٷمكٸن. قازاقستان تاراپى وسى ارالىقتاعى قوزعالىستى قاداعالامايدى جەنە قۇجاتتارىندا كٶرسەتپەيدٸ", - دەيدٸ ساراپشى.
مۇنىڭ سالدارى قانداي بولماق?
دونالد ترامپتىڭ جاڭا جارلىعىندا: "تاۋارلاردى باسقا ەلدەر ارقىلى تاسىمالداپ, تاريفتٸ اينالىپ ٶتپەك بولعاندار بۇدان دا قاتاڭ جازاعا ٸلٸگەدٸ" دەلٸنگەن. دەمەك, امەريكالىق تاراپ رەەكسپورتتىق سحەمالاردى تولىق باقىلاۋعا العان. مۇنداي سحەمالار جاسىرىن كٶلەمدەردٸ كٶرسەتپەي, كەرٸسٸنشە, جاعدايدى ۋشىقتىرادى. ەكسپورتتىق ەسەپتٸڭ اراسىنداعى مۇنداي الشاقتىقتى تٷزەتۋ قاجەت. ٶيتكەنٸ سىرتقى سەرٸكتەستەرمەن ستاتيستيكانى ٷندەستٸرۋپ قاراستىرماۋ تەحنيكالىق قاتەلٸك قانا ەمەس, ستراتەگييالىق تۇرعىدا باسقارىلاتىن سىرتقى ساۋدا ساياساتى ەلسٸزدٸگٸنٸڭ بٸر كٶرٸنٸسٸنە جاتادى. مۇنداي كەمشٸلٸك قازٸرگٸ گەوەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق جاعدايىندا ەلدٸڭ سىرتقى ساۋدا جٷيەسٸنە قاۋٸپ تٶندٸرۋٸ مٷمكٸن.
"ترامپ تاريفتەرٸ قازاقستاننىڭ ەكسپورتتىق مودەلٸن بەرٸكتٸككە سىناپ جاتىر. جاعدايدى باقىلاۋدا ۇستاپ, تەۋەكەلدٸ ازايتۋ ٷشٸن سىرتقى ساۋدا مەحانيزمٸن بارىنشا اشىق ەرٸ تيٸمدٸ ەتٸپ قايتا قۇرۋ قاجەت. رەسمي مەلٸمەتتەرمەن عانا شەكتەلمەي, سىرتقى نارىقتاعى تەۋەكەلدەردٸ تولىقتاي قامتىپ, سەرٸكتەس ەلدەردٸڭ ستاتيستيكاسىمەن ٷندەستٸرۋ – ماڭىزدى مٸندەتتٸڭ بٸرٸ. مۇنداي قادام جاسالماسا, تاريفتەردٸڭ كەلەسٸ سوققىسى ودان دا اۋىر تييۋٸ ەبدەن مٷمكٸن", - دەيدٸ رۋسلان سۇلتانوۆ.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "تٸزٸمدە قازاقستان دا بار". ترامپ 7 تامىزدا كٷشٸنە ەنەتٸن تاريفكە قاتىستى جاڭا جارلىققا قول قويدى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن.
