سوڭعى جىلدارى ەلەمدٸك نارىقتا كٷمٸسكە دەگەن قىزىعۋشىلىق ارتىپ كەلەدٸ. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, بۇل ٷردٸسكە بٸر جاعىنان ٶنەركەسٸپتٸك سۇرانىستىڭ ٶسۋٸ ەسەر ەتسە, ەكٸنشٸ جاعىنان كٷمٸستٸڭ جيناقتاۋ جەنە ينۆەستيتسييالىق قۇرال رەتٸندەگٸ ماڭىزى قايتا باعالانا باستاعان, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
تاريحقا كٶز جٷگٸرتسەك, كٷمٸس مىڭداعان جىلدار بويى ادامزات ٶركەنيەتٸندە اقشا قىزمەتٸن اتقارعان باعالى مەتالداردىڭ بٸرٸ بولدى. ەجەلگٸ مەسوپوتامييادان باستاپ ريم يمپەريياسىنا دەيٸن, كەيٸن ەۋروپا مەن ازييا ەلدەرٸندە كٷمٸس ساۋدا-ساتتىقتىڭ نەگٸزگٸ قۇرالى رەتٸندە كەڭٸنەن قولدانىلدى. كەيبٸر تاريحشىلاردىڭ ايتۋىنشا, كٷمٸس اقشا رەتٸندە التىننان دا ۇزاق پايدالانىلعان.
بٷگٸندە كٷمٸس بۇرىنعىداي اقشا اينالىمىنىڭ نەگٸزٸ بولماسا دا, ونىڭ ەكونوميكالىق ماڭىزى تٶمەندەگەن جوق. كەرٸسٸنشە, جاڭا تەحنولوگييالاردىڭ دامۋى بۇل مەتالعا دەگەن سۇرانىستى ارتتىرىپ وتىر. كٷمٸس كٷن پانەلدەرٸن ٶندٸرۋدە, ەلەكترونيكادا, مەديتسينادا, اككۋمۋلياتورلار جاساۋدا جەنە تٷرلٸ جوعارى تەحنولوگييالىق سالالاردا كەڭٸنەن قولدانىلادى.
ساراپشىلار سوڭعى جىلدارى بٸرقاتار مەملەكەتتە كٷمٸستٸ قارجىلىق اكتيۆ رەتٸندە پايدالانۋعا قاتىستى جاڭا باستامالار كٶتەرٸلٸپ جاتقانىن ايتادى. كەي ەلدەردە بانكتەردٸڭ باعالى مەتالداردى كەپٸل رەتٸندە قابىلداۋ تەجٸريبەسٸ كەڭەيٸپ كەلەدٸ. بۇل كٷمٸستٸڭ ينۆەستيتسييالىق تارتىمدىلىعىنىڭ ساقتالعانىن كٶرسەتەدٸ.
قازاقستاننىڭ كٷمٸس قورى قانداي?
قازاقستان كٷمٸس قورى بويىنشا ەلەمدەگٸ جەتەكشٸ مەملەكەتتەردٸڭ قاتارىنا كٸرەدٸ. گەولوگتاردىڭ باعالاۋىنشا, ەلٸمٸزدە كٷمٸستٸڭ ونداعان ٸرٸ كەن ورىندارى بار. كٷمٸس كٶبٸنە قورعاسىن, مىرىش, مىس جەنە التىن كەندەرٸمەن بٸرگە ٶندٸرٸلەدٸ.
ەلٸمٸزدەگٸ نەگٸزگٸ كٷمٸس كەن ورىندارى شىعىس قازاقستان, قاراعاندى, ۇلىتاۋ, قوستاناي جەنە اقمولا وبلىستارىندا شوعىرلانعان. ەسٸرەسە, جەزقازعان, بالقاش, ريددەر جەنە التاي ٶڭٸرلەرٸ باعالى مەتالل قورلارىمەن ەرەكشەلەنەدٸ.
الايدا سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا كٷمٸس ٶندٸرٸسٸ تٶمەندەپ كەلە جاتقانى بايقالادى. ساراپشىلاردىڭ دەرەگٸنشە, اففيناجدالعان كٷمٸس ٶندٸرٸسٸ بەسٸنشٸ جىل قاتارىنان قىسقارعان. 2024 جىلى ەلدە 697,5 توننا كٷمٸس ٶندٸرٸلٸپ, بۇل سوڭعى ون جىلدان استام ۋاقىتتاعى ەڭ تٶمەن كٶرسەتكٸشتەردٸڭ بٸرٸ بولدى. ال 2025 جىلدىڭ العاشقى ون بٸر ايىندا ٶندٸرٸس كٶلەمٸ 567,5 توننانى قۇراپ, ٶتكەن جىلدىڭ سەيكەس كەزەڭٸمەن سالىستىرعاندا تاعى دا تٶمەندەگەن.
سوعان قاراماستان, ەلەمدٸك نارىقتا كٷمٸستٸڭ باعاسى قارقىندى ٶسۋدە. ەگەر 2025 جىلدىڭ باسىندا بٸر تروي ۋنتسييا كٷمٸستٸڭ قۇنى شامامەن 31 دوللار بولسا, 2026 جىلدىڭ باسىندا ول 72 دوللاردان اسىپ, ەكٸ ەسەدەن كٶپ قىمباتتادى.
ماماندار مۇنى بٸرنەشە فاكتورمەن بايلانىستىرادى. بٸرٸنشٸدەن, ەلەمدە كٷمٸس ٶندٸرٸسٸنٸڭ قىسقارۋى بايقالادى. ەكٸنشٸدەن, جاسىل ەنەرگەتيكا, كٷن پانەلدەرٸ, ەلەكتر كٶلٸكتەرٸ مەن جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەردە كٷمٸسكە دەگەن سۇرانىس تۇراقتى تٷردە ارتىپ كەلەدٸ. ٷشٸنشٸدەن, ينۆەستورلار كٷمٸستٸ ينۆەستيتسييالىق اكتيۆ رەتٸندە جيٸ قاراستىرا باستادى.
قازاقستان ەلەمدٸك كٷمٸس نارىعىندا ماڭىزدى ورىن الادى. اقش گەولوگييالىق قىزمەتٸنٸڭ مەلٸمەتتەرٸ بويىنشا, 2024 جىلى ەلٸمٸزدە شامامەن 1 مىڭ توننا كٷمٸس ٶندٸرٸلٸپ, قازاقستان ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ كٷمٸس ٶندٸرۋشٸ مەملەكەتتەردٸڭ العاشقى وندىعىنا ەندٸ. ال حالىقارالىق The Silver Institute ۇيىمىنىڭ دەرەگٸنە سەيكەس, 2024 جىلى قازاقستاندا 16,1 ميلليون ۋنتسييا كٷمٸس ٶندٸرٸلٸپ, ەل ەلەمدەگٸ ەڭ ٸرٸ 15 ٶندٸرۋشٸنٸڭ قاتارىنا كٸردٸ.
بٷگٸندە قازاقستان پوستكەڭەستٸك كەڭٸستٸكتەگٸ نەگٸزگٸ كٷمٸس ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ بٸرٸ سانالادى. ەلدە ٶندٸرٸلگەن كٷمٸستٸڭ باسىم بٶلٸگٸ ۇلىبريتانييا, اقش جەنە باسقا دا حالىقارالىق نارىقتارعا ەكسپورتتالادى.
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, ٶندٸرٸس كٶلەمٸنٸڭ قىسقارۋىنا قاراماستان, كٷمٸسكە دەگەن ەلەمدٸك سۇرانىستىڭ ارتۋى مەن باعانىڭ ٶسۋٸ قازاقستان ٷشٸن جاڭا ەكونوميكالىق مٷمكٸندٸكتەر اشۋى مٷمكٸن. ەسٸرەسە, باعالى مەتالدى تەرەڭ ٶڭدەۋ, ينۆەستيتسييالىق ٶنٸمدەر شىعارۋ جەنە جوعارى تەحنولوگييالىق ٶندٸرٸستەردٸ دامىتۋ باعىتتارى بولاشاقتا قوسىمشا تابىس كٶزدەرٸنە اينالۋى ىقتيمال.
ينۆەستورلارعا كەڭەس
ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, كٷمٸس جوعارى تابىس ەكەلۋٸ مٷمكٸن اكتيۆتەردٸڭ بٸرٸ بولعانىمەن, ونىڭ باعاسى التىنعا قاراعاندا قۇبىلمالى كەلەدٸ. ٶنەركەسٸپتٸك سۇرانىستىڭ جوعارى بولۋى كٷمٸستٸڭ باعاسىن جىلدام ٶسٸرۋٸ مٷمكٸن, الايدا نارىقتاعى ٶزگەرٸستەرگە دە ول تەز ەسەر ەتەدٸ.
ال التىن دەستٷرلٸ تٷردە كاپيتالدى ساقتاۋدىڭ جەنە تەۋەكەلدٸ تٶمەندەتۋدٸڭ قۇرالى رەتٸندە قاراستىرىلادى. سوندىقتان كٶپتەگەن ينۆەستورلار التىندى ينۆەستيتسييالىق پورتفەلدٸڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتەتٸن اكتيۆ رەتٸندە باعالايدى, ال كٷمٸستٸ ٶسۋ ەلەۋەتٸ جوعارى قۇرال رەتٸندە كٶرەدٸ.
ماماندار باعالى مەتالدارعا ينۆەستيتسييا سالعاندا ەموتسيياعا بەرٸلمەي, نارىقتاعى قىسقا مەرزٸمدٸ ٶزگەرٸستەرگە بولا اسىعىس شەشٸم قابىلداماۋعا كەڭەس بەرەدٸ. ەگەر ينۆەستيتسييالىق پورتفەلدە باعالى مەتالدار مٷلدەم بولماسا, ولاردى بٸرتٸندەپ, شاعىن كٶلەمنەن باستاپ قوسقان جٶن. ال باعالى مەتالدارعا بۇرىننان ينۆەستيتسييا سالعان ازاماتتارعا نارىقتاعى ٶسٸمگە ەلٸكتەپ, بارلىق قاراجاتىن بٸر اكتيۆكە باعىتتاماۋ ۇسىنىلادى.
