Shýlyq baǵban tórt túrli alma ósirýde
Toǵyz joldyń toraby sanalatyn Shý aýdany ornalasýy jaǵynan erekshe aimaq sanalady. Bul jaqtyń aýa raiy da egin sharýashylyǵyna, jemis-jidek pen baý-baqsha ósirýge óte qolaily. Sondyqtan bolsa kerek, munda Jer-Ananyń rizyǵyn kórip otyrǵan sharýalar jeterlik. Solardyń biri – aýdan irgesindegi Belbasar aýylynyń turǵyny, «Mustafa» sharýa qojalyǵynyń jetekshisi - Abýbakir Mamedov.
Osydan 10 jyl buryn qurylǵan sharýa qojalyq baqsha ónimderiniń birneshe túrin ósirýmen ainalysady. Al, ótken jyldan bastap alma ósirýdi qolǵa alypty. Aldaǵy ýaqytta qojalyq aýdandy ekologiialyq turǵydan taza, jergilikti sapaly ónimmen qamtamasyz etip, mol tabysqa qol jetkizbek niette eken. Jalpy, «Mustafa» sharýa qojalyǵynyń ieliginde 38 gektar jer bar bolsa, onyń basym bóligine qarbyz ben piiaz syndy baqsha ónimderin egip keledi. Al, ótken jyldan bastap alma ósirýdi qolǵa alypty. Olar kúz aiynda 5 gektar alqapqa 4500 túp alma ekse, biyl dál sondai aýmaqqa 4900 túp ekken. Jemis ósirý sharýashylyǵynda alma sortynyń erekshe mańyzy bar. Sondyqtan, baý aǵashtaryn ekkende eń áýeli sorttardy durystap tańdap alýǵa erekshe nazar aýdarý qajet eken. Máselen, sharýa qojalyqtyń jetekshisi Abýbakir Mamedov búginde almanyń 4 túrin ósirip jatqanyn aitady.
–Ónimniń tátti bolýy tuqymǵa tikelei bailanysty. Sol sebepti dál osy alma sharýashylyǵynyń bilikti mamandarynyń keńesine súiene otyryp,Almaty qalasynan 9 myńǵa jýyq alma túbin ákeldik. Onyń 6500 túbi «Zolotoi golden» sorty bolsa, 1200 túbi «Amerikanka». Al qalǵany «Damira» jáne «Mantep» dep atalatyn sorttar. Negizinen, bul sorttar ekkennen keiin ekinshi jyldan bastap ónim bere bastaǵanymen, besinshi jyly ǵana tolyq ónim beredi. Alma aǵashy erekshe kútip-baptaýdy qajet etedi, bala kútkennen de aýyr.Sál bosańsyp, qaraýsyz qaldyra qalsań jemisin bermei, jabaiy shóp soiaý-soiaý bolyp ósip ketedi. Oǵan qosa, jemis aǵashtarynyń negizgi jaýy qurt qoi. Sol sebepti, dárileý jumystaryn ýaqytynda júrgizip otyrý qajet. Alaida, mineraldy tyńaitqysh pen dári-dármekti belgilengen talappen bermeseńiz, óltirip alýyńyz ábden múmkin. Sondyqtan, alma aǵashtaryn egetin jáne butaqtaryn kesetin kezde de Túrkiiadan arnaiy mamandardy aldyrdyq. Endi aýdan ákimdiginen taǵy da jer suramaqpyn. Oǵan qolym jetip jatsa, alma baqty 20 gektarǵa deiin ulǵaitý josparda bar, - deidi Abýbakir Mustafauly.
Jerdiń «tilin» jetik meńgergen qojalyq iesi alma baǵyna tamshylatyp sýarý ádisin qoldanyp, tiisti talaptarǵa sai baptap, kútýde. Onyń aitýynsha, tamshylatyn sýarý ádisiniń jumysy az bolǵanymen, shyǵyny kóp kórinedi. Onyń ústine, tamshylatyp sýarýda paidalanylatyn quraldar maýsymdyq bolǵandyqtan, ol bir jylǵa ǵana jaramdy eken. Alaida, shýlyq sharýa eńbek etýge talpynǵan adamdy Jer-Ananyń quralaqan qaldyrmaitynyna kózi jetse kerek, alma ósirýdiń mashahatyna qaramastan, onyń kútimine bar kúshin sarp etýde. «Baǵban bolsań baq ósir, balama dep taǵy ósir» degen ataly sózdi ómirlik ustanym etken aǵamyz baǵyndaǵy almasynyń balbyrap pisýin ǵana kútip otyr. Qalai desek te, jerge etken jaqsylyq jerden qaitady. Jemisi óz aldyna, kez kelgen aǵash aýany tazartady. Al, tazalyq – búgingi urpaq saýlyǵynyń negizgi kepili. Sondyqtan da kez kelgen turǵyn bazardyń emes, ózimiz baptaǵan taza jemisti tutynýy qajet. Bul rette, Abýbakir syndy baǵbandardan úirenerimiz kóp ekeni anyq.
