Qazaqstandaǵy tutynýshylyq senimdilik indeksi 2025 jylǵy aqpanda beitarap serpin kórsetip, 93 tarmaqty qurady, bul zertteý tarihyndaǵy tómen kórsetkishterdiń biri. Teris baǵalaýlar, ásirese basqa komponentterdiń ishinara qalpyna kelýine qaramastan, ekonomikalyq jaǵdaidyń boljamdarynda basym bolyp keledi.
Halyqtyń aldaǵy 12 aida ekonomikalyq jaǵdaidyń ózgerýine qatysty boljamy taǵy da nasharlady: qosalqy indeks 5 tarmaqqa tómendep, 2023 jylǵy maýsym aiynan beri eń tómen deńgeige jetti. Ekonomikalyq jaǵdaidyń jaqsarýyn kútip júrgen respondentterdiń úlesi qańtardaǵy 45%-dan aqpandaǵy 40%-ǵa deiin qysqardy.
Ekonomikalyq bolashaqqa degen senimdiliktiń tómendeýi 20 óńirdiń 15-inde baiqalady. Eń tómen kórsetkish Soltústik Qazaqstan oblysynda tirkeldi, onda kórsetkish 45,7%-dan 25,9%-ǵa deiin tómendedi. Al Ulytaý oblysynda neǵurlym joǵary kórsetkish 43,8%-dan 60,7%-ǵa deiin ósti.
Iri saýda jasaýdyń qolailylyǵyn baǵalaityn qosalqy indeks qańtar aiyndaǵy tarihi eń tómen deńgeiden keiin 3,7 tarmaqqa ósip, 65,9 tarmaqqa jetti. Aǵymdaǵy jaǵdailardy qolaily dep sanaityn qazaqstandyqtardyń úlesi 26,4%-dan 25,9%-ǵa deiin tómendedi, biraq, pessimisterdiń úlesiniń 66,4%-dan 63,3%-ǵa deiin tómendeýi qosalqy indeksti ósirdi.
Teris baǵalaýdyń neǵurlym tómendeýi 45-59 jastaǵy respondentterdiń (70,3%-dan 64%-ǵa deiin) jáne 29 jasqa deiingi jastardyń (60,9%-dan 57,5%-ǵa deiin) arasynda baiqalady. Óńirlik turǵydan teris baǵalaý úlesi óspegen Astana, Mańǵystaý, Qostanai jáne Qyzylorda oblystaryn qospaǵanda, barlyq óńirde jaqsy kórsetkishter baiqalady.
Sońǵy 12 aidaǵy ekonomikalyq jaǵdaida oryn alǵan ózgeristerdiń qosalqy indeksi qańtar aiyndaǵy eń tómengi deńgeiden keiin 2,2 tarmaqqa ósti. Ekonomika jaqsardy dep sanaityn respondentterdiń úlesi qańtardaǵy 13,3%-dan aqpandaǵy 14%-ǵa deiin ósti.
29 jasqa deiingi jastar13,9%-dan 17,1%-ǵa deiin neǵurlym joǵary optimizm kórsetti. Óńirlik turǵydan oń jaýaptardyń úlesi 14,2%-dan 26%-ǵa deiin ósken Ulytaý oblysynyń turǵyndary eń jaqsy jaýap berdi. Mańǵystaý oblysynda 20,3%-dan 12,8%-ǵa deiin neǵurlym tómendeý jaǵdaiy baiqaldy.
Aqpan aiy halyqtyń infliatsiialyq baǵalary odan ári ósip jatqan tórtinshi ai boldy. Ótken aida saýalnamaǵa qatysqan respondentterdiń 55,1%-y baǵanyń aitarlyqtai óskenin (qańtarda 51,8%) atap ótti, bul 2023 jylǵy sáýirden bergi eń joǵary kórsetkish bolyp tabylady. Ótken jyly taýarlardyń qatty qymbattaǵanyn baiqaǵan respondentterdiń úlesi 57,8%-dan 58,1%-ǵa deiin ósti.
Bir aida infliatsiialyq boljamdar 23%-dan 24,5%-ǵa deiin ósti, biraq bir jylda 26,3%-dan 25,5%-ǵa deiin azdap tómendedi
Respondentter taýarlar men kórsetiletin qyzmetterdiń arasynda kóbinese et pen qus ónimderiniń baǵalarynyń óskenin atap ótti (qańtar aiyndaǵy 43,5%-ǵa qaraǵanda 54,3%), kókónister men jemister (50,8%) jáne TKSh qyzmetteri, osy sanat boiynsha tarifterdiń óskenin atap ótkenderdiń úlesi 24,9%-dan 35,7%-ǵa deiin ósti.
Bir jylda teńgeniń álsireýin kútip júrgen respondentterdiń úlesi 61,3%-dan 59,4%-ǵa deiin tómendedi, al bir aida 39,1%-dan 40,4%-ǵa deiin ósti. Aqpan aiynda dollar baǵamynyń 4%-ǵa tómendeýy jaǵdaidy turaqtandyrýǵa kómektesti, biraq halyq valiýta baǵamynyń bolashaq serpinine odan ári alańdaýshylyq bildirýde.
Osylaisha, qazaqstandyqtardyń tutynýshylyq senimdiligin zertteýdiń otyzynshy tolqyny 100 tarmaqtan tómen indekspen tómen deńgeide qalyp otyr. Ekonomikalyq jaǵdaidyń boljamdarynda qatty tómendeý baiqalady, al iri saýda jasaý men ekonomikalyq ózgerister úshin jaǵdailardyń qolailylyǵyn baǵalaý azdap qalpyna keltirilgenin kórsetedi.
Freedom Finance Global kompaniiasynyń taldaýshysy Daniiar Orazbaev halyqtyń ekonomikalyq jaǵdaidyń ózgerýine qatysty boljamdary qaitadan nasharlaǵanyn atap ótti.
«2025 jyldyń ekinshi aiy qazaqstandyqtardyń tutynýshylyq senimdiligine qatysty máselede teris nátije kórsetýde. Indeks qańtar aiynda kúrt quldyraǵannan keiin 100 tarmaqqa tómen bolyp qalýda, bul teris jaýaptardyń oń jaýaptarǵa qaraǵanda kóptigin bildiredi. Halyqtyń ekonomikalyq jaǵdaidyń ózgerýine qatysty boljamdary qaitadan nasharlap, zertteý júrgizilgen sońǵy 20 aidaǵy eń tómengi ekinshi deńgeige jetti. Bul kezeńde qazaqstandyqtardyń ekonomika jaqsarady dep úmittengeni buryn-sońdy munshalyqty az bolmaǵan. Degenmen, iri saýda jasap, ekonomikadaǵy ózgeristerdi baǵalaý úshin aǵymdaǵy jaǵdailardyń qolailylyǵy máselelerinde azdap qalpyna keltirý jaǵdaiy baiqalady. Sonda da, bul kórsetkishter rekordtyq eń tómengi deńgeige jaqyn bolyp otyr. Absoliýtti mánderde qazaqstandyqtar jaqynda qosylǵan qun salyǵynyń kóterilýine, dollar baǵamynyń ósýine jáne jalpy alǵanda infliatsiialyq qysymnyń ulǵaiýyna qatysty talqylaýdy eskere otyryp, ekonomikalyq ahýal máseleleri boiynsha áli de qatty alańdaidy, ony turǵyndardyń kóp bóligi baiqap keledi.
Tórtinshi ai qatarynan infliatsiialyq baǵalaýdyń odan ári ósip jatqanyn eskere otyryp, aqpan aiynda infliatsiialyq baǵalaýlar men boljamdardyń serpini qaitadan teris bolyp shyqty. Resmi jyldyq infliatsiianyń 9,4%-ǵa deiin jedeldetilýi aiasynda, bul 2024 jylǵy aqpannan bergi eń joǵary kórsetkish bolyp otyr, infliatsiialyq baǵalaýdyń odan ári ósýi tańqalarlyq emes. Sonymen qatar, bul kórsetkishtiń serpini sońǵy ailarda Ulttyq Banktiń osyndai saýalnamasyna uqsas. TKSh qyzmetteri baǵalardyń basty ósý draiverleriniń biri bolyp tabylady, al bul jaǵdai turǵyndardyń nazarynan tys qalǵan joq. Onyń ústine, kókónister men jemister baǵasynyń jaqynda maýsymdyq ósýi odan ári kóńil-kúige áser etýde. Degenmen, infliatsiialyq boljamdar shamamen burynǵy deńgeide qaldy. Iaǵni, qazaqstandyqtar baǵalardyń qazirgi ýaqytta ósip jatqanyn ýaqytsha dep ári qarai oilaýda. Buǵan aqpan aiynda dollar baǵamynyń kúrt tómendeýi de yqpal etýi múmkin. Devalvatsiialyq boljamdar aitarlyqtai tómendegen joq jáne jalpy alǵanda qańtar aiyndaǵy deńgeide qaldy. Dollar baǵamynyń turaqtylyǵynyń sál uzaǵyraq kezeń qajet shyǵar, sodan keiin baryp biz bul boljamdardyń tómendegenin kóremiz», - dedi Daniiar Orazbaev.
Qazaqstanda taldaýshylar ai saiyn halyq sanyna sáikes 3 600 saýalnama jinap otyrady. Zertteýler álemniń kóptegen elinde tutynýshylyq senimdilik indeksterin alý úshin qoldanylatyn jáne United Research Technologies Group kompaniiasy jergilikti mindetterge beiimdegen ádisnamaǵa negizdeledi. Derekterdi jinaý ádisi – telefon arqyly saýalnama júrgizý. Saýalnama jergilikti halyqtyń tilinde júrgizildi: zertteý respondentterdiń ana tilinde júrgiziledi.
