Osy jaitty eskerip, elimizdegi basty tasymaldaýshy «Qazaqstan temir joly» Ulttyq kompaniiasynyń BAQ-pen jumys jónindegi departamentiniń mamandary kómir tasymalyna qatysty arnaiy brifing uiymdastyrdy. Onlain brifingte «QTJ – Júk tasymaly» JShS Bas direktorynyń orynbasary Qanat Kóbesov aldaǵy jylytý maýsymyna kómir tasymaldaý týraly aityp berdi, – dep habarlaidy Dalanews.kz.
Jiyn barysynda sóz alǵan BAQ-pen jumys jónindegi departamentiniń direktory Qaisar Jumabaiuly «Qazaqstan temir joly» kompaniiasy elimiz úshin ózekti másele kómir tasymalyna basa kóńil bóletinin atap ótti.
– Jyl saiyn QTJ júiesi arqyly ortasha eseppen 100 millionnan astam tonna kómir tasymaldanady. Onyń 75 tonnaǵa jýyǵy el ishinde, qalǵany eksportqa shyǵarylady.
QTJ-nyń vagondaryna tasymaldanatyn kómir der kezinde tielse, temirjolshylar ony dittegen jerine dál ýaqytynda jetkizip beredi. Vagondar úlestirý tepe-teńdigi saqtalyp, kólik tapshylyǵy bolmaidy.
QTJ bul týraly jaz boiy aityp kele jatyr. Tasymaldaý máselelerine qatysty arnaiy shtab ta qurylǵan bolatyn. Qazir kóp nárse óńirlerge, kómir óndirýshilerge bailanysty. Jalpy, bul máseleniń áleýmettik mańyzy zor ekenin bizder kómir óndirýshilerge udaiy aityp, esine salyp kelemiz, – dedi Qaisar Jumabaiuly.
«QTJ – Júk tasymaly» JShS Bas direktorynyń orynbasary Qanat Kóbesov aǵymdaǵy jyldyń 9 aiynda kómirdi jalpy tieý ótken jylmen salystyrǵanda 4% ósip, 76,6 mln tonnany quraǵanyn alǵa tartty. Elimizdegi kómirdi tutynýshylar úshin 53,5 mln tonnasy tasymaldansa, bul 2020 jyldyń 9 aiy deńgeiinen 2%-ǵa joǵarlaǵan. Onyń ishinde Qazaqstannyń negizgi JEO-syna 47,4 mln tonna, al turǵyndar úshin 6,1 mln tonna qatty otyn tielip, tiisti jerine jetkizilgen.
– Birinshi kezekte, temir jol JEO men turǵyndar qajettilikterin tolyq kólemde jabady. Bizdiń josparymyzdan sál artta qalý sebebi, Qazaqstannyń ońtústik óńirleri kómirdi jetkizýge endi ótinim bere bastaǵanymen bailanysty bolyp tur. Óitkeni eldiń ońtústiginde salystyrmaly túrde jyly aýa raiy baiqalýda. Al elimizdiń soltústik óńirleri kommýnaldyq-turmystyq kómirmen tolyq qamtamasyz etilgen, – dedi spiker.
Aǵymdaǵy jyldyń qyrkúiek aiynda temir jol kóligimen 8,8 mln tonna tas kómir tasymaldansa, bul ótken jyldyń sáikes kezeńindegi kórsetkishten 3,7%-ǵa joǵary. Onyń ishinde TMD elderine eksportqa 2,7 mln tonna qatty otyn jetkizilse, el ishinde 6,1 mln tonna tasymaldanǵan.
Dál qazir jylý elektr ortalyqtaryna 5 mln tonnasy jetkizilgen. Bul 2020 jyldyń qyrkúiegine qaraǵanda 8,5%-ǵa joǵary.
Aǵymdaǵy jyldyń 5 qazanyndaǵy jaǵdai boiynsha elimizde jumys istep turǵan 28 JEO-da kómirdiń normativtik qory qamtamasyz etilgen.
– JEO-larǵa kómir tieý jumystary táýlik boiy baqylap, ainalma marshrýttar uiymdastyrýdamyz. Júk vagondarymen qamtamasyz etý tiisti deńgeide júrgizilýde, – dedi Qanat Kóbesov.
Óz kezeginde Qanat Kóbesov elimiz boiynsha kómir tasymaldaityn ashyq vagondar jetkilikti ekenin de alǵa tartty.
– Júk jóneltýshiler jartylai vagondardy jaldaý boiynsha sharttyq jumysty ýaqtyly júrgizip, kómir tasymaldaý maýsymyna kúni buryn keshikpei bastady. Bul mańyzdy fakt, ony atap ótý kerek, – dedi spiker.
Qazaqstan aýmaǵynda 64 myńnan astam ashyq vagon bar, olardyń 55%-y qatty otyndy tasymaldaýǵa tartylǵan. Onyń ishinde 21 myńnan astam ashyq vagon «QTJ» UK» AQ-nyń enshilesi «Qaztemirtrans» kompaniiasyna tiesili eken. Búginde olardyń 66%-ymen kómir tasymaldanýda.
Brifing barysynda Qanat Kóbesov kómir tasymaldaý kezinde tarifiniń óspeginin jáne bul jaǵdai jyl sońyna deiin saqtalatynyn atap ótti. Osy rette kómir tasymaldaý quny qara metaldardy tasymaldaý baǵasynan bes ese, orman júkterinen 2,5 ese tómen ekenin aita ketýimiz kerek.
Qanat Kóbesov júk jóneltýshilerdi óz tuiyqtarynda kómir tieý normalaryn saqtaýǵa shaqyrdy. Onyń aitýynsha, bul shara «joǵaltylǵan paidany» toltyrýǵa múmkindik beredi. Mysaly, «Vostokýgolprom» JShS kirme joldarynda kómir tieýdiń qalypty normasy 15,6 saǵat bolǵanda vagondar 18 saǵat turyp qalǵan. Osylaisha ortasha eseppen táýligine 18 vagon nemese 1260 tonna kómir tielmei qalǵan. Al «Shubarkól Kómir» AQ boiynsha kómir tieýdiń qalypty normasy 24 saǵat bolsa, is barysynda vagondar 36 saǵat boiy kómir tieýdi kútip, táýligine 68 vagon nemese 4760 tonna tielmei qalǵan.
Jylytý maýsymy qarsańynda dástúr boiynsha «QTJ» UK» AQ ortalyq apparatynda kómir tasymaldaý jónindegi jedel shtab, jol bólimshelerinde – jedel toptar jumysyn jazdan beri qaita bastaǵan. Shtab otyrystary apta saiyn kómir jóneltýshilerdiń qatysýymen ótkizilip keledi. Shtab vagon ainalymyn baqylap, vagondardyń júk operatsiialarynda turyp qalýyn qysqartý jónindegi sharalardy qabyldaitynyn aita ketýimiz kerek.
Sonymen qatar, biylǵy jyly jol bólimshelerinde monitoringtik toptar quryldy, olar kómir tuiyqtarynyń kirme joldarynda kómirdiń bolýy týraly aqparat jinaýdy júzege asyrady, problemalyq máselelerdi anyqtaidy jáne olardy birlesip sheshýge kúsh salýda.
