Bizdiń qazaq osyny tereń túsinip alsa, ultymyz úshin óte tiimdi qaǵidat bolar edi. Kóp jaǵdaida bizdegi din jolynda júrgen azamattar Siriiada júrgen adamdardy qazaqtyń baýyryna balaidy, arabqa jaqyn júrgender arabtardy da baýyrymyz dep sanap júr, burynǵy Keńes ókimetiniń tásiline salsaq, orys eń jaqyn aǵamyz bolyp shyǵady.
Munyń bári musylmandyq qaǵidattar turǵysynan qaraityn bolsaq, jamaǵat, úmbet degen uǵymǵa saiady. Alaida, qazaqtyń ulttyq tutastyǵyna kelgende munyń bári beker áńgime.
Olai deitinim, Siriiada júrgen bir azamat dúniede qazaqtyń bar-joǵyn bile me, joq pa, ol jaǵy ekitalai nemese arabtyń bizge jany ashi ma, ashymai ma, ol da kúmándi.
Orystyń oiyn kózimiz kórip otyr. Búgingi jaǵdaida qazaq tek ózine ǵana senýi tiis, óziniń bilimin, birligin ǵana arqa tutqany jón jáne óziniń kúsh-qýatyn tek óz ishinen, tarihynan, óziniń iskerligi men aqyl-oiynan izdeý kerek.
«Birińdi qazaq biriń dos, kórmeseń istiń bári bos», – dep jazǵan Abai babamyzdyń «...Ózińe sen, ózińdi alyp shyǵar, Eńbegiń men aqylyń eki jaqtap», – degen sózi búgingi qazaqtyń nyq ustanymy bolsa eken deimin.
Bir qaraǵanda bizdiń elde barlyǵy durys siiaqty bolyp kórinedi. Zańdarymyz durys jumys istep turǵan syńaily, biraq bir ǵana áńgime jetispeidi. Ol – shynaiy saiasat.
Bizdiń biliktiń ózi qazaqqa bir áńgime, orysqa ekinshi áńgime aitady. Bul – úzildi-kesildi qate nasihat. Máselen men osy kúnge deiin Angela Merkeldiń nemese Vladimir Pýtinniń orysqa bir áńgime aityp, bashqurtqa ekinshi áńgime aityp otyrǵanyn kezdestirgen joqpyn.
Nemese Merkeldiń, Kameronnyń, Den Siaopinniń ainalaiyn qytailarym, toqtai turyńdarshy men myna qazaqtarmen bir áńgimeni sheship alaiyn degenin nemese Kameronnyń biz uly aǵylshyndarmyz, qalǵandary bylai bolsyn degen áńgimesin estigen joqpyn.
Ulttyń da, memlekettiń de áńgimesi bir bolýy kerek. Iaǵni, Qazaqstanda qazaqstandyq ult degen joq, bolýy múmkin emes. Qazaqstanda bir ǵana ult bar, ol qazaq ulty. Qazaq memleketi.
Iaǵni bul jerdiń iesi, kiesi, taǵdyry, tarihy, dástúri, tili-dini bul – qazaq. Qazaq bolǵan soń qalǵandaryn osyǵan sai úilestirý kerek, onyń tásili kóp. Al máseleni o basta jańaǵydai qoiyrtpaqtatqannan keiin, basqa ulys azamattarynyń qazaq tilin úirenýge, qazaq tilin qurmetteýge degen shyn nietin óz qolymyzben ózimiz óltirip jatyrmyz. Búgingi kúni qoǵamdy ekige bólip jatqan ultshyldar emes, biliktiń ózi.
Keshe ǵana qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵyn toiladyq, bul toi áli de jalǵasady dep otyrmyz. Shynymdy aitsam, elimizdiń osynaý ulyq merkesine shyn kóńilmen qýanǵan orysty, ýkraindy, nemisti kórmedim.
Memlekettik dárejede ótkizip jatqan soń, eń bolmaǵanda qasymyzda otyryp, «Qutty bolsyn, bul eldiń baiyrǵy turǵyny bolmasaq ta, osy elde turyp jatqandyqtan, ol – bizdiń de meiramymyz», – degen bir de bir ózge ult ókilin kórgen joqpyn. Munyń ózi kóp nárseni ańǵartady. Biz ózimizdiń memlekettik etnosaralyq saiasatymyzben ózge ult ókilderiniń memleket aldyndaǵy jaýapkershiligin, paryzyn atústi etip, joiyp jatqan siiaqtymyz.
Aidos Sarym, saiasattanýshy
Qazaq ədebieti, 18 qyrkúiek 2015 jyl
