Erbol Qarashókeev basqaratyn Jambyl oblysy qazynadan qarjy alý qarqynyn údetti. Ózin óndiristik ári aýylsharýashylyǵy damyǵan óńir sanaityn Jambyldyń respýblikalyq biýdjetten alatyn sýbventsiia kólemi jyl saiyn ósip keledi. Berilgen biýdjet boljamyna sáikes, 2024 jyly oblysqa 426,4 mlrd teńge sýbventsiia qarastyrylsa, 2025 jyly bul soma 466 mlrd teńgege, 2026 jyly 493,3 mlrd teńgege jetken. Al 2027 jylǵa 607,5 mlrd teńge josparlanǵan. Iaǵni tórt jylda sýbventsiia kólemi shamamen 181 mlrd teńgege nemese 42%-ǵa ósedi. Dalanews.kz redaktsiiasy Jambyl oblysynyń el qazynasyn qarjy alý qarqynyn baǵamdady.
Eń úlken ósim 2027 jylǵa tiesili. Bir jyldyń ishinde sýbventsiia kólemi 114,2 mlrd teńgege, iaǵni 23,1%-ǵa artpaqshy. 2024–2026 jyldary ósim salystyrmaly túrde birqalypty bolǵan. Al 2027 jylǵy kórsetkish aitarlyqtai aiyrmany nemese qarqyn údegenin kórsetip otyr. 2024 jylǵy 426,4 mlrd teńge sýbventsiia kólemi Jambyl oblysynyń 2025–2029 jyldarǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomikalyq damý boljamynda da kórsetilgen.
Oblys ózin-ózi qanshalyqty qamtamasyz etedi?
Máseleniń mánin qarapaiym tilmen aitsaq, Jambyl oblysynyń óz biýdjetine túsetin salyq túsimderi óńirdiń barlyq shyǵynyn jabýǵa jetkiliksiz. 2026 jyly oblystyq biýdjetke tikelei túsetin salyqtyq túsimder shamamen 31,5 mlrd teńge deńgeiinde bolady degen boljam bar. Al osy kezeńdegi sýbventsiia kólemi 493,3 mlrd teńge. Iaǵni qarapaiym eseppen qaraǵanda, óńirdiń biýdjeti respýblikalyq qarjyǵa aitarlyqtai táýeldi.
Bul qarjy áleýmettik salaǵa, bilim men densaýlyq saqtaý júiesine, turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyqqa jáne basqa da jergilikti mindetterdi oryndaýǵa jumsalady.
Nege Jambyl oblysyna qomaqty sýbventsiia qajet?
Jambyl oblysy - aýyl sharýashylyǵy mańyzdy oryndaǵy óńir. Sonymen qatar, oblystyń ekonomikalyq áleýeti aýdandar arasynda birkelki bólinbegen. Negizgi ekonomikalyq belsendilik Taraz qalasynda shoǵyrlanǵan. Al kóptegen aýdandarda kásipkerlik belsendilik pen salyq bazasy salystyrmaly túrde álsiz.
Taǵy bir másele - óńirdegi kóleńkeli ekonomikanyń úlesi. Eger ekonomikadaǵy belgili bir qarjy ainalymy resmi esepke alynbasa, odan biýdjetke túsetin salyq ta azaiady. Sondyqtan óńirdiń óz kirisi men shyǵyny arasyndaǵy aiyrmany respýblikalyq biýdjetten beriletin transfertter arqyly jabýǵa týra keledi.
Salyqty kim tólep otyr?
Jambyl oblysynyń salyq túsimderinde jeke tabys salyǵy men áleýmettik salyqtyń úlesi basym. Iaǵni jergilikti biýdjet kirisiniń edáýir bóligi azamattardyń jalaqysy men eńbek aqysyna bailanysty qalyptasady. Bul oblys basshylyǵy kásipkerlik pen óndiristen túsetin kiristerdi jetkilikti deńgeide arttyra almai otyrǵanyn kórsetedi.
Sonymen birge 2026 jyldan bastap birqatar aýdandarda shaǵyn biznes úshin ońailatylǵan deklaratsiia boiynsha salyq mólsherlemesin 4%-dan 2%-ǵa deiin tómendetý týraly sheshimder qabyldanǵan. Mundai shara kásipkerlikti yntalandyrýǵa baǵyttalǵanymen, qysqa merzimde jergilikti biýdjet túsimderine áser etýi múmkin.
Sýbventsiia kóp bolǵany neni bildiredi?
Sýbventsiianyń ózi - problema degen sóz emes. Qazaqstannyń biýdjetaralyq qatynastar júiesinde óńirlerdiń qarjylyq múmkindigin teńestirý úshin respýblikalyq biýdjetten sýbventsiialar beriledi. Másele óńirdiń óz kirisin kóbeitý múmkindigi men respýblikalyq biýdjetke táýeldilik arasyndaǵy araqatynasta.
Eger oblys biýdjetiniń eleýli bóligi syrttan keletin qarjy esebinen qalyptassa, jergilikti ekonomikany damytý, jańa kásiporyndar ashý, salyq bazasyn keńeitý jáne kóleńkeli biznesti zańdastyrý máseleleri odan saiyn mańyzdy bola túsedi.
Sondyqtan Qarashókeev myrzanyń aldynda turǵan negizgi suraqtyń biri – respýblikalyq biýdjetten qansha qarjy alý emes, óz kirisin qalai kóbeitý.
Jambyl oblysynyń qazirgi ákimi bul qyzmetke 2023 jylǵy 5 qyrkúiekte taǵaiyndalǵan. Sodan beri óńirde sheshimin tappaǵan másele shash etekten. Máselen: oblys aýmaǵyndaǵy sý infraqurylymynyń tozýy (sý qubyrlarynyń tozýy 25 paiyzdan asqan); jumyssyzdyq pen kóshi-qon; aýyl sharýashylyǵyndaǵy sý tapshylyǵy (agrarlyq óńir úshin sý basty faktor); ekologiia men turmystyq qaldyqtardyń óńdelýi (jinalǵn 3,2 tonna qaldyq jinalǵan); sý tasqyny qaýpi bar eldimekender sany kóp; t.b
Qysqasy, sýbvensiiaǵa oralsaq, sandardyń ózi kóp nárseni aityp tur: 2024 jyly 426 mlrd teńge, 2027 jyly 607 mlrd teńge. Óńirdiń respýblikalyq biýdjetten alatyn sýbventsiiasy tórt jyl ishinde jarty trillion teńgeden asyp, 600 mlrd teńgege jaqyndaidy. Bul jaǵdai Jambyl oblysynyń ekonomikasyn ártaraptandyrý, kásipkerlikti damytý jáne jergilikti salyq bazasyn keńeitý máselesin kún tártibine qaita shyǵarady.
