ەربول قاراشٶكەەۆ باسقاراتىن جامبىل وبلىسى قازىنادان قارجى الۋ قارقىنىن ٷدەتتٸ. ٶزٸن ٶندٸرٸستٸك ەرٸ اۋىلشارۋاشىلىعى دامىعان ٶڭٸر سانايتىن جامبىلدىڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الاتىن سۋبۆەنتسييا كٶلەمٸ جىل سايىن ٶسٸپ كەلەدٸ. بەرٸلگەن بيۋدجەت بولجامىنا سەيكەس, 2024 جىلى وبلىسقا 426,4 ملرد تەڭگە سۋبۆەنتسييا قاراستىرىلسا, 2025 جىلى بۇل سوما 466 ملرد تەڭگەگە, 2026 جىلى 493,3 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. ال 2027 جىلعا 607,5 ملرد تەڭگە جوسپارلانعان. ياعني تٶرت جىلدا سۋبۆەنتسييا كٶلەمٸ شامامەن 181 ملرد تەڭگەگە نەمەسە 42%-عا ٶسەدٸ. Dalanews.kz رەداكتسيياسى جامبىل وبلىسىنىڭ ەل قازىناسىن قارجى الۋ قارقىنىن باعامدادى.
ەڭ ٷلكەن ٶسٸم 2027 جىلعا تيەسٸلٸ. بٸر جىلدىڭ ٸشٸندە سۋبۆەنتسييا كٶلەمٸ 114,2 ملرد تەڭگەگە, ياعني 23,1%-عا ارتپاقشى. 2024–2026 جىلدارى ٶسٸم سالىستىرمالى تٷردە بٸرقالىپتى بولعان. ال 2027 جىلعى كٶرسەتكٸش ايتارلىقتاي ايىرمانى نەمەسە قارقىن ٷدەگەنٸن كٶرسەتٸپ وتىر. 2024 جىلعى 426,4 ملرد تەڭگە سۋبۆەنتسييا كٶلەمٸ جامبىل وبلىسىنىڭ 2025–2029 جىلدارعا ارنالعان ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋ بولجامىندا دا كٶرسەتٸلگەن.
وبلىس ٶزٸن-ٶزٸ قانشالىقتى قامتاماسىز ەتەدٸ?
مەسەلەنٸڭ مەنٸن قاراپايىم تٸلمەن ايتساق, جامبىل وبلىسىنىڭ ٶز بيۋدجەتٸنە تٷسەتٸن سالىق تٷسٸمدەرٸ ٶڭٸردٸڭ بارلىق شىعىنىن جابۋعا جەتكٸلٸكسٸز. 2026 جىلى وبلىستىق بيۋدجەتكە تٸكەلەي تٷسەتٸن سالىقتىق تٷسٸمدەر شامامەن 31,5 ملرد تەڭگە دەڭگەيٸندە بولادى دەگەن بولجام بار. ال وسى كەزەڭدەگٸ سۋبۆەنتسييا كٶلەمٸ 493,3 ملرد تەڭگە. ياعني قاراپايىم ەسەپپەن قاراعاندا, ٶڭٸردٸڭ بيۋدجەتٸ رەسپۋبليكالىق قارجىعا ايتارلىقتاي تەۋەلدٸ.
بۇل قارجى ەلەۋمەتتٸك سالاعا, بٸلٸم مەن دەنساۋلىق ساقتاۋ جٷيەسٸنە, تۇرعىن ٷي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىققا جەنە باسقا دا جەرگٸلٸكتٸ مٸندەتتەردٸ ورىنداۋعا جۇمسالادى.
نەگە جامبىل وبلىسىنا قوماقتى سۋبۆەنتسييا قاجەت?
جامبىل وبلىسى - اۋىل شارۋاشىلىعى ماڭىزدى ورىنداعى ٶڭٸر. سونىمەن قاتار, وبلىستىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ اۋداندار اراسىندا بٸركەلكٸ بٶلٸنبەگەن. نەگٸزگٸ ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸك تاراز قالاسىندا شوعىرلانعان. ال كٶپتەگەن اۋدانداردا كەسٸپكەرلٸك بەلسەندٸلٸك پەن سالىق بازاسى سالىستىرمالى تٷردە ەلسٸز.
تاعى بٸر مەسەلە - ٶڭٸردەگٸ كٶلەڭكەلٸ ەكونوميكانىڭ ٷلەسٸ. ەگەر ەكونوميكاداعى بەلگٸلٸ بٸر قارجى اينالىمى رەسمي ەسەپكە الىنباسا, ودان بيۋدجەتكە تٷسەتٸن سالىق تا ازايادى. سوندىقتان ٶڭٸردٸڭ ٶز كٸرٸسٸ مەن شىعىنى اراسىنداعى ايىرمانى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بەرٸلەتٸن ترانسفەرتتەر ارقىلى جابۋعا تۋرا كەلەدٸ.
سالىقتى كٸم تٶلەپ وتىر?
جامبىل وبلىسىنىڭ سالىق تٷسٸمدەرٸندە جەكە تابىس سالىعى مەن ەلەۋمەتتٸك سالىقتىڭ ٷلەسٸ باسىم. ياعني جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت كٸرٸسٸنٸڭ ەدەۋٸر بٶلٸگٸ ازاماتتاردىڭ جالاقىسى مەن ەڭبەك اقىسىنا بايلانىستى قالىپتاسادى. بۇل وبلىس باسشىلىعى كەسٸپكەرلٸك پەن ٶندٸرٸستەن تٷسەتٸن كٸرٸستەردٸ جەتكٸلٸكتٸ دەڭگەيدە ارتتىرا الماي وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ.
سونىمەن بٸرگە 2026 جىلدان باستاپ بٸرقاتار اۋدانداردا شاعىن بيزنەس ٷشٸن وڭايلاتىلعان دەكلاراتسييا بويىنشا سالىق مٶلشەرلەمەسٸن 4%-دان 2%-عا دەيٸن تٶمەندەتۋ تۋرالى شەشٸمدەر قابىلدانعان. مۇنداي شارا كەسٸپكەرلٸكتٸ ىنتالاندىرۋعا باعىتتالعانىمەن, قىسقا مەرزٸمدە جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت تٷسٸمدەرٸنە ەسەر ەتۋٸ مٷمكٸن.
سۋبۆەنتسييا كٶپ بولعانى نەنٸ بٸلدٸرەدٸ?
سۋبۆەنتسييانىڭ ٶزٸ - پروبلەما دەگەن سٶز ەمەس. قازاقستاننىڭ بيۋدجەتارالىق قاتىناستار جٷيەسٸندە ٶڭٸرلەردٸڭ قارجىلىق مٷمكٸندٸگٸن تەڭەستٸرۋ ٷشٸن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن سۋبۆەنتسييالار بەرٸلەدٸ. مەسەلە ٶڭٸردٸڭ ٶز كٸرٸسٸن كٶبەيتۋ مٷمكٸندٸگٸ مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە تەۋەلدٸلٸك اراسىنداعى اراقاتىناستا.
ەگەر وبلىس بيۋدجەتٸنٸڭ ەلەۋلٸ بٶلٸگٸ سىرتتان كەلەتٸن قارجى ەسەبٸنەن قالىپتاسسا, جەرگٸلٸكتٸ ەكونوميكانى دامىتۋ, جاڭا كەسٸپورىندار اشۋ, سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ جەنە كٶلەڭكەلٸ بيزنەستٸ زاڭداستىرۋ مەسەلەلەرٸ ودان سايىن ماڭىزدى بولا تٷسەدٸ.
سوندىقتان قاراشٶكەەۆ مىرزانىڭ الدىندا تۇرعان نەگٸزگٸ سۇراقتىڭ بٸرٸ – رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قانشا قارجى الۋ ەمەس, ٶز كٸرٸسٸن قالاي كٶبەيتۋ.
جامبىل وبلىسىنىڭ قازٸرگٸ ەكٸمٸ بۇل قىزمەتكە 2023 جىلعى 5 قىركٷيەكتە تاعايىندالعان. سودان بەرٸ ٶڭٸردە شەشٸمٸن تاپپاعان مەسەلە شاش ەتەكتەن. مەسەلەن: وبلىس اۋماعىنداعى سۋ ينفراقۇرىلىمىنىڭ توزۋى (سۋ قۇبىرلارىنىڭ توزۋى 25 پايىزدان اسقان); جۇمىسسىزدىق پەن كٶشٸ-قون; اۋىل شارۋاشىلىعىنداعى سۋ تاپشىلىعى (اگرارلىق ٶڭٸر ٷشٸن سۋ باستى فاكتور); ەكولوگييا مەن تۇرمىستىق قالدىقتاردىڭ ٶڭدەلۋٸ (جينالعن 3,2 توننا قالدىق جينالعان); سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار ەلدٸمەكەندەر سانى كٶپ; ت.ب
قىسقاسى, سۋبۆەنسيياعا ورالساق, سانداردىڭ ٶزٸ كٶپ نەرسەنٸ ايتىپ تۇر: 2024 جىلى 426 ملرد تەڭگە, 2027 جىلى 607 ملرد تەڭگە. ٶڭٸردٸڭ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن الاتىن سۋبۆەنتسيياسى تٶرت جىل ٸشٸندە جارتى تريلليون تەڭگەدەن اسىپ, 600 ملرد تەڭگەگە جاقىندايدى. بۇل جاعداي جامبىل وبلىسىنىڭ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ, كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋ جەنە جەرگٸلٸكتٸ سالىق بازاسىن كەڭەيتۋ مەسەلەسٸن كٷن تەرتٸبٸنە قايتا شىعارادى.
