Belgili qazaqstandyq jazýshy, jýrnalist, pýblitsist, Qazaq PEN-klýbynyń prezidenti Bigeldi Ǵabdýllin Facebook áleýmettik jelisinde «QazUÝ: birjaqtylyqqa jol bermei, jaýapkershilikti anyqtaý» atty jazba jariialady. Onda ol ál-Farabi atyndaǵy Qazaq ulttyq ýniversitetinde bolǵan qaiǵyly oqiǵalarǵa qatysty pikir bildirip, jaǵdaiǵa jan-jaqty ári baiyppen baǵa berýge shaqyrdy, dep habarlaidy dalanews.kz.
Avtordyń aitýynsha, birinshi kýrs stýdentteriniń ekeýiniń qaza tabýy marqumdardyń otbasylary, stýdentter, oqytýshylar jáne búkil ýniversitet ujymy úshin aýyr qaiǵy boldy. Onyń pikirinshe, árbir qaiǵyly oqiǵanyń mán-jaiy muqiiat tergelýge tiis. Eger salǵyrttyq, áreketsizdik, zorlyq-zombylyq nemese qyzmettik mindetterdi tiisinshe oryndamaý faktileri anyqtalsa, kináliler zań aiasynda jaýapqa tartylýy qajet.
Sonymen qatar Bigeldi Ǵabdýllin asyǵys qorytyndy jasap, barlyq jaýapkershilikti tek QazUÝ rektory Janseiit Túimebaevqa júkteýdiń durys emestigine nazar aýdarady. Avtordyń pikirinshe, kadrlyq sheshimder qabyldaýdy talap etpes buryn, oqiǵanyń sebepterin anyqtap, jaýapty tulǵalardy belgilep, jaǵdaidy jan-jaqty zerdeleý qajet.
Jariialanymda jastar arasyndaǵy sýitsid máselesine keńirek kózqaraspen qaraý qajettigi de kóterilgen. Óitkeni bul – bir ǵana ýniversitettiń máselesi emes, búkil el úshin ózekti áleýmettik problema.
Pýblitsist óz maqalasynda keltirgen derekterge sáikes, Qazaqstanda 2025 jyly 3215 adam, al 2026 jyly 2728 adam óz-ózine qol jumsaý saldarynan qaitys bolǵan. Atalǵan kezeńderde kisi óltirý saldarynan qaza tapqandar sany tiisinshe 469 jáne 340 adamdy quraǵan. Budan bólek, 2026 jyly óz-ózine qol jumsaýǵa 2244 áreket tirkelgen. Avtor bul málimetterdi Ulttyq statistika biýrosynyń derekterine súiene otyryp keltiredi.
Árbir sannyń artynda adam taǵdyry, otbasynyń qaiǵysy, psihologiialyq kúizelister men adamdar keide jalǵyz ózi eńserýge májbúr bolatyn áleýmettik qiyndyqtar tur.
Ásirese joǵary bilim berý júiesindegi jaǵdai alańdaýshylyq týǵyzady. Avtor keltirgen Ǵylym jáne joǵary bilim ministrliginiń BAQ.kz aqparat agenttiginiń saýalyna bergen resmi jaýabyna sáikes, 2024–2026 jyldar aralyǵynda Qazaqstan joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri arasynda 31 sýitsid deregi tirkelgen.
Osy málimetterdi alǵa tartqan Bigeldi Ǵabdýllin máselege júieli túrde qaraý qajettigin atap ótedi. Ol jekelegen qaiǵyly oqiǵalardy ǵana emes, joǵary bilim berý júiesindegi psihologiialyq qoldaýdyń jai-kúiin, býllingtiń aldyn alý sharalarynyń tiimdiligin jáne stýdentter úshin kásibi psihologiialyq kómektiń qoljetimdiligin de talqylaýdy usynady.
Sonymen birge avtor qaiǵyly jaǵdailarǵa ákelýi múmkin kúrdeli mán-jailar kásibi ári obektivti taldaýdy qajet etetinin atap kórsetedi. Ýniversitetter stýdentter úshin qaýipsiz bilim berý ortasyn qalyptastyryp, olarǵa qajetti qoldaý kórsetýge mindetti ekeni sózsiz. Alaida árbir oqiǵanyń sebepteri qoǵamdyq boljamdarǵa emes, naqty derekterge súiene otyryp anyqtalýy tiis.
Bigeldi Ǵabdýllin stýdent qazasynan keiin QazUÝ basshylyǵy qabyldaǵan sharalarǵa da jeke toqtalady. Atap aitqanda, jaýapty laýazymdy tulǵalarǵa qatysty kadrlyq sheshimder qabyldanǵanyn, qaiǵyly oqiǵa bolǵan kúni kezekshilikte turǵan qyzmetkerlerdiń jumystan shettetilgenin, jataqhanalardaǵy baqylaýdyń kúsheitilgenin jáne psihologiialyq qoldaý sharalarynyń keńeitilgenin atap ótedi.
Avtor ustanymynyń mańyzdylyǵy – jaýapkershilikti talap etý men ádildikti saqtaýdyń arasyndaǵy tepe-teńdikti ustanýǵa shaqyrýynda. Qaiǵyly oqiǵalar problemalardy jasyryp qalýǵa da, dálelsiz aiyptaýlar taǵýǵa da negiz bolmaýy tiis. Obektivti tergeý júrgizý, árbir jaýapty tulǵanyń jeke jaýapkershiligin anyqtaý jáne mundai jaǵdailardyń aldyn alý baǵytynda júieli jumys júrgizý ortaq basymdyqqa ainalýy qajet.
Dál osyndai ustanym máseleniń sheshimin izdeýdi emotsiialyq baǵalaýmen almastyrmai, qoǵam nazaryn eń basty qundylyqtarǵa – stýdentterdiń qaýipsizdigine, ál-aýqaty men ómirin qorǵaýǵa aýdarýǵa múmkindik beredi.