Mamandardyń sózine sensek, tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý jáne olardy joiý jónindegi memlekettik saiasatty iske asyrý júieli negizde jalǵasyp jatyr.
Memleket basshysy men Úkimet belgilegen tapsyrmalar der kezinde oryndalýda. Tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý jáne joiý salasyndaǵy halyqaralyq yntymaqtastyq aiasynda belsendi jumystar júrgizilýde.
Soynmen qatar tájiribe almasý jáne múmkin bolatyn tótenshe jaǵdailardy joiýda birlesken is-qimyldardy pysyqtaý maqsatynda Qazaqstan UQShU, TMD, ShYU jáne Halyqaralyq azamattyq qorǵanys uiymy sheńberindegi azamattyq qorǵaý salasyndaǵy bairaqty is-sharalarǵa da múmkindiginshe qatysýda. Bul oraida, Ózbekstan jáne Túrkimenstanmen azamattyq qorǵaý salasyndaǵy yntymaqtastyq týraly eki úkimetaralyq kelisimniń kúshine ený rásimderi aiaqtalǵan.
Al jaqynda ótken Úkimet otyrysynda aldaǵy jylytý maýsymyndaǵy órt qaýipsizdigin qamtamasyz etý máseleleri qaraldy. Onda Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń basshysy Syrym Sháriphanov maýsym aldyndaǵy aldyn alý jumystary týraly baiandady.
Statistikalyq málimetterge súiensek, jylytý maýsymynyń bastala salysymen jyl saiynǵydai órt sany arta túsken. Jalpy, 2023 jyldyń basynan beri oqys oqiǵa 4 myńnan astamy turǵyn úi sektorynda tirkelgen. 203 adam qaza taýyp, 193 turǵyndy kúiik shalypty, ýlanǵandary da bar.
Tótenshe jaǵdailar ministriniń aitýynsha, órt saldarynan qaza bolǵandar sanynyń artýy Shymkent qalasy, Jambyl, Aqtóbe jáne Qaraǵandy oblystarynda baiqalady.
– Halyqty qorǵaý deńgeiin arttyrý jáne órtten keletin shyǵyndy azaitý maqsatynda júieli túrde turǵyndarmen profilaktikalyq reidter, aktsiialar, naýqandar men jiyndar ótkizilýde. Órtterdiń aldyn alý jáne sóndirýdiń zamanaýi tehnologiialaryn engizý maqsatynda Tótenshe jaǵdailar ministrligi álemniń eń damyǵan elderinde órt qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń halyqaralyq tájiribesin zerttep, órttiń jahandyq statistikasyn saraptady. Ǵylymi zertteýler órt kezinde adam ólimi jalyn sharpyǵan soń 5-6 minýttyń ishinde bolatynyn kórsetti, – dedi Syrym Sháriphanov.
Ministrdiń sózinen uqqanymyz, osyǵan bailanysty kezekshi dispetcherlik qyzmetterdiń jumys beketterin avtomattandyrý arqyly órt kezinde azamattarǵa kómek kórsetý ýaqytyn qysqartýdyń barlyq múmkin joldary qarastyrylyp jatyr.
Sonymen qatar, 95 myń múgedektigi bar azamattyń turǵylyqty jeri týraly derekter anyqtaldy, bul órt kezinde qozǵalysy shekteýli adamdardyń bolýy týraly derekterdi qutqarýshylarǵa avtomatty túrde jetkizýge múmkindik beredi.
Ministrlikti transformatsiialaý jáne tótenshe jaǵdailardy joiýdan aldyn alýǵa júieli kóshý sharalary aiasynda halyqtyń qaýipsizdik mádenietin arttyrý boiynsha keshendi jumystar júzege asyrylýda.
Kúndelikti ómirdegi órt qaýipsizdigi talaptaryn azamattarǵa jetkizýdiń eń qoljetimdi joly – keń aýqymdy úgit-nasihat pen túsindirý jumystaryn úzdiksiz júrgizý. Sol sebepten de buqaralyq aqparat quraldarynda 4,5 myńnan astam material jariialandy.
Al bul jumystyń tiimdiligi osy sanattaǵy ǵimarattarda órt, jaraqat alý jáne qaza tabý sanynyń azaiýymen rastalady. Máselen, ótken jylmen salystyrǵanda órt 36 paiyzǵa azaiyp, adam shyǵyny 2,5 esege, adam ólimi 6 esege kemigen. Kelesi shara qarasha aiyna josparlanǵan eken.
– Jyl sońyna deiin «Kómirqyshqyl gazynan saqtan» jáne «Qaýipsiz Jańa jyl» aqparattyq naýqandaryn ótkizýdi kózdep otyrmyz, oǵan barlyq jeke quram tartylatyn bolady. Búgingi tańda 300 myńnan astam úi profilaktikalyq jumystarmen qamtyldy, 800 myńǵa jýyq azamatqa nusqaý berildi, 100 myńǵa jýyq zań buzýshylyq anyqtaldy, – dedi sodan soń Sháriphanov.
Ótken jyldardaǵydai halyqtyń áleýmettik osal toptaryn, ásirese qarttar men múgedekterdi jáne kóp balaly otbasylardy turǵyn úimen qamtamasyz etýge biyl da nazar aýdaryldy. Bul sanatta 130 myńnan astam adam tirkelgen.
Taǵy bir tiimdi tájiribe gazdyń jáne janý ónimderiniń qaýipti kontsentratsiiasyn anyqtaýǵa arnalǵan sensorlardy ornatý boldy. 2016 jyldan beri onyń 193 myńǵa jýyǵy tiisti oryndarǵa qoiylǵan. Aǵymdaǵy jylytý maýsymy qarsańynda 8 myńǵa jýyǵy ornatylady.
– Osy jumys bastalǵaly beri olardy belsendirýdiń 49 faktisi tirkelip, sonyń arqasynda 219 adamnyń ólimine jol berilgen joq. Bul rette halyqtyń jeke qaýipsizdigine qyzyǵýshylyq tanytpaý tendentsiiasyn atap ótken jón. Máselen, biyl 10 myńnan astam úidiń turǵyndary profilaktikalyq keńes berýden bas tartty. Osyǵan orai, biz áleýmettik jeliler, úi chattary jáne bilim berý uiymdary arqyly «Mektep-balalar-ata-analar» aktsiiasyn ótkizip jatyrmyz, bul aktsiia arqyly otbasylarǵa órt qaýipsizdiginiń negizgi talaptary kedergisiz engiziledi, – dedi Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń eetekshisi.
Jylytý maýsymynda azamattardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etýdiń jeke problemalyq máselesi turmystyq gazdy paidalanýmen bailanysty tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý bolyp tabylady.
Máselen, 28 qyrkúiekte Almaty oblysynda jabdyqtyń isten shyǵýy saldarynan 2 turǵyn úide gaz qospasy shyǵyp, saldarynan 9 adam zardap shekken, taǵy 3 adam qaza taýypty.
Tótenshe jaǵdailar ministrliginiń usynysy boiynsha atalǵan faktiler ministrlik ókiliniń qatysýymen Tótenshe jaǵdailardyń aldyn alý jáne olardy joiý jónindegi oblystyq komissiianyń jospardan tys otyrysynda qaralǵan. Nátijeleri boiynsha problemalyq máseleler anyqtaldy.
– Búginde óńirlerde bilikti mamandar tapshy, turmystyq tutynýshylardyń gaz jabdyqtaryn qaýipsiz paidalaný talaptarynyń saqtalýyna jáne shtattyq birlikterdiń joqtyǵyna baqylaýdy júzege asyrý jolǵa qoiylǵan. Sonymen qatar, 2021 jyldan bastap bul fýnktsiia ákimdikterge júktelip, ony turǵyn úi inspektsiiasy júzege asyrady. Ótken aptada ǵana men oblys ákiminiń orynbasarlarymen turmystyq gaz ballondary men gaz jabdyqtaryn paidalaný kezinde halyqtyń qaýipsizdigin arttyrý máselesi boiynsha keńes ótkizdim. Olarǵa birqatar usynystar berildi, – dedi Syrym Sháriphanov.
Atap aitqanda, jylytý maýsymyndaǵy iri tótenshe jaǵdailardyń týyndaý qaýpin azaitý úshin Tótenshe jaǵdailar ministrligi ákimdikterge departamenttiń aýmaqtyq bólimshelerimen birlesip, nysandardyń, onyń ishinde memlekettik jáne jeke turǵyn úi qorlarynyń ielerimen profilaktikalyq jumystardy jalǵastyrý qajet dep sanaidy. Sondai-aq qyzmet kórsetetin kompaniialar órt qaýipsizdigi standarttaryn saqtaýda muqiiat bolǵany abzal.
Ministrdiń paiymynsha, Energetika, Indýstriia jáne qurylys ministrlikterine ákimdiktermen birlesip turǵyn úi inspektorlarynyń turǵyn úi qaýipsizdigin qamtamasyz etýge, onyń ishinde ákimshilik sharalardy qoldana otyryp, gazben jabdyqtaý sektoryndaǵy qaýipsizdikti saqtaýǵa tiimdi baqylaýdy kúsheitý boiynsha sharalar qabyldaýy qajet. Gaz quiý stantsiialarynyń ieleri arasynda turmystyq ballondardy esepke alý júielerin anyqtaý jáne paidalaný tártibi týraly túsindirý jumystaryn júrgizýdiń de artyqtyǵy joq. Eń bastysy, osy ispetti sharýalar jyl on eki jalǵasýy tiis.
