مامانداردىڭ سٶزٸنە سەنسەك, تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە ولاردى جويۋ جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك ساياساتتى ٸسكە اسىرۋ جٷيەلٸ نەگٸزدە جالعاسىپ جاتىر.
مەملەكەت باسشىسى مەن ٷكٸمەت بەلگٸلەگەن تاپسىرمالار دەر كەزٸندە ورىندالۋدا. تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە جويۋ سالاسىنداعى حالىقارالىق ىنتىماقتاستىق اياسىندا بەلسەندٸ جۇمىستار جٷرگٸزٸلۋدە.
سوىنمەن قاتار تەجٸريبە الماسۋ جەنە مٷمكٸن بولاتىن تٶتەنشە جاعدايلاردى جويۋدا بٸرلەسكەن ٸس-قيمىلداردى پىسىقتاۋ ماقساتىندا قازاقستان ۇقشۇ, تمد, شىۇ جەنە حالىقارالىق ازاماتتىق قورعانىس ۇيىمى شەڭبەرٸندەگٸ ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنداعى بايراقتى ٸس-شارالارعا دا مٷمكٸندٸگٸنشە قاتىسۋدا. بۇل ورايدا, ٶزبەكستان جەنە تٷركٸمەنستانمەن ازاماتتىق قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى ەكٸ ٷكٸمەتارالىق كەلٸسٸمنٸڭ كٷشٸنە ەنۋ رەسٸمدەرٸ اياقتالعان.
ال جاقىندا ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا الداعى جىلىتۋ ماۋسىمىنداعى ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ مەسەلەلەرٸ قارالدى. وندا تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ باسشىسى سىرىم شەرٸپحانوۆ ماۋسىم الدىنداعى الدىن الۋ جۇمىستارى تۋرالى باياندادى.
ستاتيستيكالىق مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, جىلىتۋ ماۋسىمىنىڭ باستالا سالىسىمەن جىل سايىنعىداي ٶرت سانى ارتا تٷسكەن. جالپى, 2023 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ وقىس وقيعا 4 مىڭنان استامى تۇرعىن ٷي سەكتورىندا تٸركەلگەن. 203 ادام قازا تاۋىپ, 193 تۇرعىندى كٷيٸك شالىپتى, ۋلانعاندارى دا بار.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸنٸڭ ايتۋىنشا, ٶرت سالدارىنان قازا بولعاندار سانىنىڭ ارتۋى شىمكەنت قالاسى, جامبىل, اقتٶبە جەنە قاراعاندى وبلىستارىندا بايقالادى.
– حالىقتى قورعاۋ دەڭگەيٸن ارتتىرۋ جەنە ٶرتتەن كەلەتٸن شىعىندى ازايتۋ ماقساتىندا جٷيەلٸ تٷردە تۇرعىندارمەن پروفيلاكتيكالىق رەيدتەر, اكتسييالار, ناۋقاندار مەن جيىندار ٶتكٸزٸلۋدە. ٶرتتەردٸڭ الدىن الۋ جەنە سٶندٸرۋدٸڭ زاماناۋي تەحنولوگييالارىن ەنگٸزۋ ماقساتىندا تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ ەلەمنٸڭ ەڭ دامىعان ەلدەرٸندە ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ حالىقارالىق تەجٸريبەسٸن زەرتتەپ, ٶرتتٸڭ جاھاندىق ستاتيستيكاسىن ساراپتادى. عىلىمي زەرتتەۋلەر ٶرت كەزٸندە ادام ٶلٸمٸ جالىن شارپىعان سوڭ 5-6 مينۋتتىڭ ٸشٸندە بولاتىنىن كٶرسەتتٸ, – دەدٸ سىرىم شەرٸپحانوۆ.
مينيستردٸڭ سٶزٸنەن ۇققانىمىز, وسىعان بايلانىستى كەزەكشٸ ديسپەتچەرلٸك قىزمەتتەردٸڭ جۇمىس بەكەتتەرٸن اۆتوماتتاندىرۋ ارقىلى ٶرت كەزٸندە ازاماتتارعا كٶمەك كٶرسەتۋ ۋاقىتىن قىسقارتۋدىڭ بارلىق مٷمكٸن جولدارى قاراستىرىلىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار, 95 مىڭ مٷگەدەكتٸگٸ بار ازاماتتىڭ تۇرعىلىقتى جەرٸ تۋرالى دەرەكتەر انىقتالدى, بۇل ٶرت كەزٸندە قوزعالىسى شەكتەۋلٸ ادامداردىڭ بولۋى تۋرالى دەرەكتەردٸ قۇتقارۋشىلارعا اۆتوماتتى تٷردە جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
مينيسترلٸكتٸ ترانسفورماتسييالاۋ جەنە تٶتەنشە جاعدايلاردى جويۋدان الدىن الۋعا جٷيەلٸ كٶشۋ شارالارى اياسىندا حالىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸك مەدەنيەتٸن ارتتىرۋ بويىنشا كەشەندٸ جۇمىستار جٷزەگە اسىرىلۋدا.
كٷندەلٸكتٸ ٶمٸردەگٸ ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ تالاپتارىن ازاماتتارعا جەتكٸزۋدٸڭ ەڭ قولجەتٸمدٸ جولى – كەڭ اۋقىمدى ٷگٸت-ناسيحات پەن تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن ٷزدٸكسٸز جٷرگٸزۋ. سول سەبەپتەن دە بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىندا 4,5 مىڭنان استام ماتەريال جارييالاندى.
ال بۇل جۇمىستىڭ تيٸمدٸلٸگٸ وسى ساناتتاعى عيماراتتاردا ٶرت, جاراقات الۋ جەنە قازا تابۋ سانىنىڭ ازايۋىمەن راستالادى. مەسەلەن, ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا ٶرت 36 پايىزعا ازايىپ, ادام شىعىنى 2,5 ەسەگە, ادام ٶلٸمٸ 6 ەسەگە كەمٸگەن. كەلەسٸ شارا قاراشا ايىنا جوسپارلانعان ەكەن.
– جىل سوڭىنا دەيٸن «كٶمٸرقىشقىل گازىنان ساقتان» جەنە «قاۋٸپسٸز جاڭا جىل» اقپاراتتىق ناۋقاندارىن ٶتكٸزۋدٸ كٶزدەپ وتىرمىز, وعان بارلىق جەكە قۇرام تارتىلاتىن بولادى. بٷگٸنگٸ تاڭدا 300 مىڭنان استام ٷي پروفيلاكتيكالىق جۇمىستارمەن قامتىلدى, 800 مىڭعا جۋىق ازاماتقا نۇسقاۋ بەرٸلدٸ, 100 مىڭعا جۋىق زاڭ بۇزۋشىلىق انىقتالدى, – دەدٸ سودان سوڭ شەرٸپحانوۆ.
ٶتكەن جىلدارداعىداي حالىقتىڭ ەلەۋمەتتٸك وسال توپتارىن, ەسٸرەسە قارتتار مەن مٷگەدەكتەردٸ جەنە كٶپ بالالى وتباسىلاردى تۇرعىن ٷيمەن قامتاماسىز ەتۋگە بيىل دا نازار اۋدارىلدى. بۇل ساناتتا 130 مىڭنان استام ادام تٸركەلگەن.
تاعى بٸر تيٸمدٸ تەجٸريبە گازدىڭ جەنە جانۋ ٶنٸمدەرٸنٸڭ قاۋٸپتٸ كونتسەنتراتسيياسىن انىقتاۋعا ارنالعان سەنسورلاردى ورناتۋ بولدى. 2016 جىلدان بەرٸ ونىڭ 193 مىڭعا جۋىعى تيٸستٸ ورىندارعا قويىلعان. اعىمداعى جىلىتۋ ماۋسىمى قارساڭىندا 8 مىڭعا جۋىعى ورناتىلادى.
– وسى جۇمىس باستالعالى بەرٸ ولاردى بەلسەندٸرۋدٸڭ 49 فاكتٸسٸ تٸركەلٸپ, سونىڭ ارقاسىندا 219 ادامنىڭ ٶلٸمٸنە جول بەرٸلگەن جوق. بۇل رەتتە حالىقتىڭ جەكە قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قىزىعۋشىلىق تانىتپاۋ تەندەنتسيياسىن اتاپ ٶتكەن جٶن. مەسەلەن, بيىل 10 مىڭنان استام ٷيدٸڭ تۇرعىندارى پروفيلاكتيكالىق كەڭەس بەرۋدەن باس تارتتى. وسىعان وراي, بٸز ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەر, ٷي چاتتارى جەنە بٸلٸم بەرۋ ۇيىمدارى ارقىلى «مەكتەپ-بالالار-اتا-انالار» اكتسيياسىن ٶتكٸزٸپ جاتىرمىز, بۇل اكتسييا ارقىلى وتباسىلارعا ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸنٸڭ نەگٸزگٸ تالاپتارى كەدەرگٸسٸز ەنگٸزٸلەدٸ, – دەدٸ تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ ەەتەكشٸسٸ.
جىلىتۋ ماۋسىمىندا ازاماتتاردىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋدٸڭ جەكە پروبلەمالىق مەسەلەسٸ تۇرمىستىق گازدى پايدالانۋمەن بايلانىستى تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ بولىپ تابىلادى.
مەسەلەن, 28 قىركٷيەكتە الماتى وبلىسىندا جابدىقتىڭ ٸستەن شىعۋى سالدارىنان 2 تۇرعىن ٷيدە گاز قوسپاسى شىعىپ, سالدارىنان 9 ادام زارداپ شەككەن, تاعى 3 ادام قازا تاۋىپتى.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ ۇسىنىسى بويىنشا اتالعان فاكتٸلەر مينيسترلٸك ٶكٸلٸنٸڭ قاتىسۋىمەن تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ الدىن الۋ جەنە ولاردى جويۋ جٶنٸندەگٸ وبلىستىق كوميسسييانىڭ جوسپاردان تىس وتىرىسىندا قارالعان. نەتيجەلەرٸ بويىنشا پروبلەمالىق مەسەلەلەر انىقتالدى.
– بٷگٸندە ٶڭٸرلەردە بٸلٸكتٸ ماماندار تاپشى, تۇرمىستىق تۇتىنۋشىلاردىڭ گاز جابدىقتارىن قاۋٸپسٸز پايدالانۋ تالاپتارىنىڭ ساقتالۋىنا جەنە شتاتتىق بٸرلٸكتەردٸڭ جوقتىعىنا باقىلاۋدى جٷزەگە اسىرۋ جولعا قويىلعان. سونىمەن قاتار, 2021 جىلدان باستاپ بۇل فۋنكتسييا ەكٸمدٸكتەرگە جٷكتەلٸپ, ونى تۇرعىن ٷي ينسپەكتسيياسى جٷزەگە اسىرادى. ٶتكەن اپتادا عانا مەن وبلىس ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارلارىمەن تۇرمىستىق گاز باللوندارى مەن گاز جابدىقتارىن پايدالانۋ كەزٸندە حالىقتىڭ قاۋٸپسٸزدٸگٸن ارتتىرۋ مەسەلەسٸ بويىنشا كەڭەس ٶتكٸزدٸم. ولارعا بٸرقاتار ۇسىنىستار بەرٸلدٸ, – دەدٸ سىرىم شەرٸپحانوۆ.
اتاپ ايتقاندا, جىلىتۋ ماۋسىمىنداعى ٸرٸ تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ تۋىنداۋ قاۋپٸن ازايتۋ ٷشٸن تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ ەكٸمدٸكتەرگە دەپارتامەنتتٸڭ اۋماقتىق بٶلٸمشەلەرٸمەن بٸرلەسٸپ, نىسانداردىڭ, ونىڭ ٸشٸندە مەملەكەتتٸك جەنە جەكە تۇرعىن ٷي قورلارىنىڭ يەلەرٸمەن پروفيلاكتيكالىق جۇمىستاردى جالعاستىرۋ قاجەت دەپ سانايدى. سونداي-اق قىزمەت كٶرسەتەتٸن كومپانييالار ٶرت قاۋٸپسٸزدٸگٸ ستاندارتتارىن ساقتاۋدا مۇقييات بولعانى ابزال.
مينيستردٸڭ پايىمىنشا, ەنەرگەتيكا, يندۋسترييا جەنە قۇرىلىس مينيسترلٸكتەرٸنە ەكٸمدٸكتەرمەن بٸرلەسٸپ تۇرعىن ٷي ينسپەكتورلارىنىڭ تۇرعىن ٷي قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋگە, ونىڭ ٸشٸندە ەكٸمشٸلٸك شارالاردى قولدانا وتىرىپ, گازبەن جابدىقتاۋ سەكتورىنداعى قاۋٸپسٸزدٸكتٸ ساقتاۋعا تيٸمدٸ باقىلاۋدى كٷشەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلداۋى قاجەت. گاز قۇيۋ ستانتسييالارىنىڭ يەلەرٸ اراسىندا تۇرمىستىق باللونداردى ەسەپكە الۋ جٷيەلەرٸن انىقتاۋ جەنە پايدالانۋ تەرتٸبٸ تۋرالى تٷسٸندٸرۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزۋدٸڭ دە ارتىقتىعى جوق. ەڭ باستىسى, وسى ٸسپەتتٸ شارۋالار جىل ون ەكٸ جالعاسۋى تيٸس.
