19 قازان – قۇتقارۋشىلار ٷشٸن تاريحي داتا. ٶيتكەنٸ, 1995 جىلدىڭ دەل وسى كٷنٸ تٶتەنشە جاعدايلار جٶنٸندەگٸ مەملەكەتتٸك كوميتەت قۇرىلدى. تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ بٷكٸل تاريحىندا ۆەدومستۆو بٸرنەشە رەت مەرتەبەسٸن ٶزگەرتكەنٸن بٸلەمٸز, بٸراق 2020 جىلدىڭ قىركٷيەگٸنەن باستاپ مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىمەن تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسى ٷكٸمەتٸنٸڭ قۇرامىنداعى جەكە قۇرىلىمعا اينالدى.
«ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇرىلىمىن نەگٸزگٸ ەمەس فۋنكتسييالاردان بوساتىپ, قايتا قاراۋ قاجەت, بۇل ماڭىزدى ۆەدومستۆو جۇمىسىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرادى. بٸز تابيعي جەنە تەحنوگەندٸك اپاتتار دەۋٸرٸنە اياق باسقانىمىزدى ەسكەرە وتىرىپ, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸن قايتا قۇرۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمٸن», - دەپ تاپسىرعان-دى مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا جولداۋىندا.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ قاتارىندا ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر, قۇتقارۋشىلار, ۇشقىشتار, دەرٸگەرلەر, پسيحولوگتار, كينولوگتار بار. ولار تٶتەنشە جاعدايلاردى جويادى, ٶرتتٸ سٶندٸرەدٸ, اۆارييالىق-قۇتقارۋ جۇمىستارىن جٷرگٸزەدٸ, ادامدار مەن جانۋارلارعا كٶمەك كٶرسەتەدٸ, ماتەريالدىق شىعىندى بارىنشا ازايتادى. تەك وسى باعىتتاردا قىزمەت ەتەدٸ, تەر تٶگەدٸ, بارىن سالادى.
قازاقستان تەۋەلسٸزدٸگٸ جىلدارىندا, ەسٸرەسە, 1995-2021 جىلدارى تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸ 1,5 ميلليونعا جۋىق شاقىرۋدى جٷزەگە اسىردى. ولاردىڭ قىزمەتٸنٸڭ, كەسٸبيلٸگٸ مەن تيٸمدٸلٸگٸنٸڭ ارقاسىندا 400 مىڭعا جۋىق ادام قۇتقارىلدى, 353 مىڭ قازاقستاندىق تٶتەنشە جاعداي ايماقتارىنان ەۆاكۋاتسييالاندى, 61 مىڭ زارداپ شەككەندەرگە مەديتسينالىق كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ. قاۋٸپتٸ جاعدايلاردان تٸرٸ جەنە جاراقاتسىز شىعۋ ٷنەمٸ مٷمكٸن ەمەس. وسى كٷزگە دەيٸن قۇتقارۋ قىزمەتٸنٸڭ 64 قىزمەتكەرٸ قىزمەتتٸك مٸندەتتەرٸن ورىنداۋ كەزٸندە قازا تاپقان.
تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸ قۇرىلعان 2020 جىلى بۇل ماماندىق ٶكٸلدەرٸ ٷشٸن شىنىندا دا اۋىر بولدى. ادامدارعا پاندەمييا جەنە كارانتيندٸك شەكتەۋلەر, ٶرتتەر مەن سۋ تاسقىندارى, قار كٶشكٸندەر مەن جارىلىستار, ٶندٸرٸستٸك اپاتتار, اۆتوموبيل جانۋى وقيعالارى بولدى. 14,6 مىڭ تٶتەنشە جاعدايدان كەلگەن شىعىن 5 ميلليارد تەڭگەدەن استام سومانى قۇرادى.
«ٶزبەكستانداعى سۋ قويماسى بٶگەتٸنٸڭ بۇزىلۋىنان دا ايتارلىقتاي ماتەريالدىق شىعىن كەلتٸرٸلدٸ. سالدارىنان تٷركٸستان وبلىسى ماقتاارال اۋدانىنىڭ بەس ەلدٸ مەكەنٸ زارداپ شەكتٸ, بۇل شامامەن 6 مىڭ ادامعا جەتٸپ جىعىلادى. ولاردىڭ بارلىعىنا دەر كەزٸندە ماتەريالدىق كٶمەك كٶرسەتٸلدٸ. جاڭا مەكتەپتەر, اۋرۋحانالار مەن تۇرعىن ٷيلەر سالىنىپ, جاڭا ينجەنەرلٸك ينفراقۇرىلىمدار مەن جولدار تٶسەلدٸ. تٷركٸستان وبلىسىندا تٶتەنشە جاعدايلاردى جويۋعا ٷكٸمەت رەزەرۆٸنەن 16,8 ملرد تەڭگە بٶلٸندٸ», - دەگەن-دٸ سول كەزدەگٸ تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ يۋريي يلين.
جالپى, ەكس+شەنەۋنٸكتٸڭ مەلٸمەتٸنشە, سوڭعى بەس جىلدا قازاقستاندا تٶتەنشە جاعدايلاردى جويۋعا 44 ميلليارد تەڭگەدەن استام قارجى جۇمسالعان.
«مەن بالا كەزٸمنەن قۇتقارۋشى بولۋدى ارماندادىم, - دەيدٸ استانا قالاسىنىڭ №5 ٶرت سٶندٸرۋ بٶلٸمٸنٸڭ اعا ٶرت سٶندٸرۋشٸسٸ ەگور سلاتين. – ول كەزدە بويىمدا سونداي قورقىنىش جوق. سالقىنقاندىلىقپەن جۇمىس ٸستەۋ كەرەك دەگەندٸ ميىما كٸرگٸزٸپ العانمىن. ٶيتكەنٸ قورقاتىن بولساڭ, دٷربەلەڭ كەزٸندە, تەك ٶزٸڭە زييان كەلتٸرەسٸڭ. بٸرنەشە جىلدىڭ جٷزٸ بولدى, وسىنداي ۇستانىممەن ەڭبەك ەتٸپ كەلەمٸن. جەكە ٶزٸم ماماندىعىمدى ٶزگەرتۋ تۋرالى ەشقاشان ويلاعان ەمەسپٸن».
بارلىق تابيعي جەنە تەحنوگەندٸك سيپاتتاعى تٶتەنشە جاعدايلاردىڭ 80 پايىزدان استامى ٶرت بولىپ شىعادى. ٶرت سٶندٸرۋشٸ ماماندىعى ساپەرلەر مەن كەنشٸلەردەن كەيٸنگٸ ەڭ قاۋٸپتٸ ٷش ماماندىقتىڭ بٸرٸ. عىلىمي زەرتتەۋلەر كٶرسەتكەندەي, ٶرت كەزٸندە ادام ٶلٸمٸ, ەدەتتە, ٶرت شىققاننان كەيٸن 5-6 مينۋت ٸشٸندە بولادى. ونىڭ ٷستٸنە قازاقستاندا ەربٸر 36 ٶرتتەن ٶلٸم تٸركەلسە, اقش-تا بۇل كٶرسەتكٸش 10 ەسە از – 360 ٶرتتەن بٸر ادام, ۇلىبريتانييادا – 14 ەسە, فرانتسييادا – 27 ەسە.
ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر مەن قۇتقارۋشىلاردىڭ ەرلٸگٸنٸڭ سوڭعى ٷلگٸلەرٸنٸڭ بٸرٸ - جامبىل وبلىسىندا وق-دەرٸلەردٸڭ جارىلۋى سالدارىنان بولعان ٶرتتٸ سٶندٸرۋدەگٸ وقيعالار. 26 تامىزدا الاپات جارىلىستىڭ سالدارىنان تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ 50 قىزمەتكەرٸ زارداپ شەكتٸ, ونىڭ 8-ٸ قازا تاپتى.
«بٸزدٸڭ جٸگٸتتەر جٷگٸرٸپ جٷرٸپ مٸندەتتەرٸن ابىرويمەن ورىندادى. وقيعا ورنىنا جەتكەندە تەك قاتتى تٷتٸن باسقانىن بايقادىق. سول سەبەپتٸ ٶرتتٸ سٶندٸرۋگە بارلىق جاۋىنگەرلٸك بريگادالاردى جۇمىلدىردىق. ال ودان ەرٸ نە بولعانىن ساراپتاي المادىق, قايعىلى وقيعانىڭ ارتى تەرگەۋمەن جالعاسىپ كەتتٸ. قايتا ارىس قالاسىنداعى جارىلىستان شىققان ٶرت قاۋٸپسٸزدەۋ ەدٸ, بارلىعى جان-جاققا باس ساۋعالاپ ٷلگەردٸ, دەسە دە جارىلىس قاۋپٸ جوق. ونىڭ ٸشٸندە باستاپقى كەزەڭدە دە, ٶرت كەزٸندە دە بٸزدە بولعان اقپارات بويىنشا جۇمىس ٸستەدٸك», - دەدٸ وقيعانىڭ باسى-قاسىندا جٷرگەن ماماندار.
قۇتقارۋشىلار تەك ٶرتپەن كٷرەسٸپ قانا قويماي, سۋعا باتىپ بارا جاتقان ادامداردى, قيىن جاعدايعا تاپ بولعان بالىقشىلاردى قۇتقارىپ, كەمەلەر مەن شاعىن كٶلەمدٸ جٷزۋ قۇرالدارىنا دەيٸن سۋعا باتىپ كەتپەۋگە كٶمەكتەسەدٸ. ولار سونداي-اق سەل, جەر سٸلكٸنٸسٸ جەنە جارىلىس سالدارىن جويادى, ادامداردى قار ٷيٸندٸلەرٸنەن الىپ شىعادى, باكتەريولوگييالىق جەنە حيمييالىق قاۋٸپتەردەن قورعايدى. بٸر سٶزبەن ايتقاندا, ولار - قۇرلىقتاعى, سۋداعى جەنە اۋاداعى العاشقى كٶمەكشٸلەر. ەمبەباپ ساربازدار.
الايدا, كەيدە قۇتقارۋشىلاردىڭ ٶزدەرٸ دە كٶمەككە مۇقتاج بولىپ قالاتىن سەتتەر كەزدەسەدٸ. «بٸزگە كٷنٸنە 5-7 ادام كٶمەككە مۇقتاج بولىپ كەلەدٸ, كٷن سايىن وقۋ-جاتتىعۋلار جٷرگٸزەمٸز. ٶيتكەنٸ, ٶرت سٶندٸرۋشٸلەر مەن قۇتقارۋشىلاردىڭ جۇمىس كٷنٸنٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸ قاتەرگە تولى. بٸرٸ قولىن سىندىرىپ الادى, اياعىن شىعارىپ الادى, بٸرٸ ٶرتكە تٷسٸپ كەتۋٸ مٷمكٸن, كٷيٸك شالاتىندارى قانشاما. دەمەك, ولارعا دا دەر كەزٸندە كٶمەك كەرەك. تٸپتٸ, كەيبٸر ەرٸپتەستەرٸمٸز تٸلدەن ايىرىلىپ قالىپ جاتادى. ٶيتكەنٸ, سونداي الاپات ٶرتتٸڭ ٸشٸنە ەنٸپ كەتٸپ, تٸرٸدەي جالىننىڭ ورتاسىنا تٷسٸپ كەتكەن ادامدى كٶرۋ دە وڭاي ەمەس. ال ٶرت سٶندٸرۋشٸ سونداي ادامدى كٶرٸپ قانا قويماي, قۇتقارۋ كەرەك», - دەيدٸ پسيحولوگييالىق ترەنينگ ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ, پسيحولوگ گٷلجان احمەتوۆا.
قۇتقارۋشى نەمەسە ٶرت سٶندٸرۋشٸ رەتٸندەگٸ ەربٸر كٷن ونىڭ سوڭعى كٷنٸ بولۋى مٷمكٸن. ول - وتقا, سۋعا, قارعا ويلانباي تٷسەتٸن, ادامنىڭ اقىماقتىعى نەمەسە بەيقامدىعى سالدارىمەن سوعىساتىن كٷرەسكەر. ول كٷن سايىن جۇمىسقا بارادى, سٷيٸكتٸ شاڭىراعىنا, وتباسى مەن دوستارىنا قايتادان امان-ەسەن ورالاتىنىنا 100 پايىز سەنٸمدٸ ەمەس. بٸراق ونىڭ باسقا تاڭداۋى دا, تاڭداۋ جاساعىسى دا جوق, ٶيتكەنٸ بۇل ونىڭ ميسسيياسى - ادامداردى قۇتقارۋ. جەنە بۇل ورىندالادى.
اسحات قويشىعاراۇلى
