بۇل رەتتە Freedom Finance Global كومپانيياسى بٸر مەزگٸلدە ورتالىق ازييانىڭ مىناداي تٶرت ەلٸنٸڭ: قازاقستان (3600 رەسپوندەنت), ٶزبەكستان (3600), قىرعىزستان (1600) جەنە تەجٸكستان (1200) تۇرعىندارىنىڭ تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸگٸن, ينفلياتسييالىق جەنە دەۆالۆاتسييالىق كٷتۋلەرٸن بەسٸنشٸ اي قاتارىنان زەرتتەپ كەلەدٸ.
قازاقستاندا بٸر ايلىق ٶسٸم بارلىق بەس قوسالقى يندەكستٸ كٶرسەتتٸ, ونىڭ ٸشٸندە قورىتىندى نەتيجە ەسەپتەلەدٸ. بٸراق اعىمداعى جاي-كٷيدٸ باعالاۋعا بايلانىستى يندەكستەر ەڭ كٷشتٸ ٶسٸم بولدى. قازاقستاندىقتار سوڭعى 12 ايدا ەل ەكونوميكاسىنداعى جەنە جەكە ماتەريالدىق جاعدايىنداعى ٶزگەرٸستەردٸ ەلدەقايدا جاقسى باعالاي باستادى.
ەلدەگٸ تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸكتٸڭ ٶسۋٸ ناقتى باعالاۋدىڭ ايتارلىقتاي جاقسارۋىنا بايلانىستى بولدى. ەكونوميكانىڭ اعىمداعى جاي-كٷيٸن باعالاۋ قوسالقى يندەكسٸ 8,9 تارماققا ٶسٸپ, 85,4 تارماققا جەتتٸ, بۇل زەرتتەۋ تاريحىنداعى رەكوردتىق كٶرسەتكٸش بولىپ تابىلادى. قازاقستاندىقتاردىڭ 23%-عا جۋىعى سوڭعى جىلدا ەكونوميكا جاقسى كٶرسەتكٸش كٶرسەتتٸ دەپ ەسەپتەيدٸ.
ٶڭٸرلەر بويىنشا ەڭ جاقسى نەتيجە قىزىلوردا وبلىسىندا بايقالادى, وندا تۇرعىنداردىڭ 36%-ى ەكونوميكاداعى وڭ ٶزگەرٸستەردٸ اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق, وڭ ٶزگەرٸس تەك تٷركٸستان جەنە جەتٸسۋ وبلىستارىندا تەرٸس ٶزگەرٸستەن باسىم بولىپ وتىر. ەكونوميكانىڭ اعىمداعى جاي-كٷيٸ مەسەلەسٸندە پەسسيميستەردٸڭ كٶبٸن باتىس قازاقستان جەنە قاراعاندى وبلىستارىنان كٶرۋگە بولادى. ەكٸ ٶڭٸردە دە تەرٸس جاۋاپتاردىڭ ٷلەسٸ 51%-عا جەتەدٸ.
سوڭعى 12 ايدا جەكە ماتەريالدىق جاعدايداعى ٶزگەرٸستەردٸ ناقتى باعالاۋ قوسالقى يندەكسٸ 6,1 تارماققا ٶستٸ. ساۋالناماعا قاتىسقان ەل تۇرعىندارىنىڭ 37,9%-ى سوڭعى جىلدا جەكە ماتەريالدىق جاعدايلارى جاقساردى دەپ سانايدى.
سونداي-اق, ٸرٸ ساۋدا جاساۋعا جەنە شىعىندارعا جاعدايلاردىڭ قولايلىلىق دەڭگەيٸ رەكوردتىق جوعارى دەڭگەي كٶرسەتتٸ. قازاقستاندىقتاردىڭ 32,8%-ى قازٸر قانداي دا بٸر دەرەجەدە ٸرٸ ساۋدا جاساۋعا قولايلى ۋاقىت دەپ ەسەپتەيدٸ.
قازاقستاندا ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر ماكسيمۋمدى جاڭارتتى. دەگەنمەن, ينفلياتسييالىق سەزٸمدەر بٸرشاما, جىلدىق ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸمەن بٸرگە تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن. باعالاردىڭ جىلدام ٶسۋٸن كٷتەتٸندەردٸڭ ٷلەسٸ بٸر اي ٸشٸندە 24,6%-دان 30,2%-عا دەيٸن ٶستٸ, بۇل 2022 جىلدىڭ جەلتوقسان ايىنان بەرگٸ ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش. بۇل رەتتە كەلەسٸ 12 اي دەڭگەيٸندە باعالار 24,4%-دان 27,3%-عا دەيٸن قاتتى ٶسەدٸ دەپ كٷتٸلۋدە. بۇل زەرتتەۋ بارىسىنداعى ەڭ جوعارى كٶرسەتكٸش بولىپ تابىلادى.
قازاقستاندىقتاردىڭ جەكەلەگەن تاۋارلارى مەن قىزمەتتەرٸنٸڭ اراسىندا ەت پەن قۇس ەتٸنە, نان مەن نان-توقاش ٶنٸمدەرٸنە, سونداي-اق سٷت پەن سٷت ٶنٸمدەرٸنە باعانىڭ ٶسۋٸ اسا الاڭداتادى. بارلىق وسى تاۋار بويىنشا قازاقستاندىقتاردىڭ 32-35%-ى قاراشا ايىندا باعانىڭ قاتتى ٶسكەنٸن بايقادى, الايدا بۇل قازان ايىنىڭ نەتيجەسٸنەن شامامەن 3 پايىزدىق تارماققا تٶمەن. ۇن جوعارى سۇرانىستى تاۋارلار قاتارىنان شىعىپ, قازٸر كٶكٶنٸستەر مەن جەمٸستەردەن كەيٸنگٸ بەسٸنشٸ ورىندا تۇرعانىن اتاپ ٶتۋ كەرەك.
قازاقستاندىقتاردىڭ دەۆالۆاتسييالىق كٷتۋلەرٸ سەل ٶستٸ جەنە قىركٷيەك ايىندا تٸركەلگەن ەڭ جوعارى دەڭگەيگە جاقىندادى. بۇل قاراشا ايىندا تەڭگەنٸڭ 2%-عا نىعايۋىنا قاراماستان بولدى. ساۋالناما جٷرگٸزٸلگەندەردٸڭ 55,4%-ى تەڭگە دوللارعا قاراعاندا بٸر جىلدان كەيٸن ەلسٸرەيدٸ دەپ كٷتسە(قازان ايىندا 53,9%-دى قۇرادى), ال 36,1%-ى بٸر ايدان كەيٸن ەلسٸرەيدٸ دەپ كٷتۋدە (قازان ايىندا 34,4%-دى قۇرادى).
دانييار ورازباەۆ, Freedom Finance Global كومپانيياسىنىڭ تالداۋشىسى:
«ورتالىق ازييانىڭ تٶرت ەلٸنٸڭ تۇرعىندارىنىڭ تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸگٸن زەرتتەۋدٸڭ بەسٸنشٸ تولقىنى سەرپٸننٸڭ ەرتٷرلٸ باعىتتىلىعىمەن, سەرپٸلٸستەرمەن جەنە جەكەلەگەن ەلدەردەگٸ كەيبٸر كٶرسەتكٸشتەردٸڭ تٶمەندەۋٸمەن ەرەكشەلەنەدٸ. الايدا, ەگەر جالپى كٶرٸنٸسكە قاراساق, وندا ەكٸنشٸ اي قاتارىنان بٷكٸل ٶڭٸردٸڭ تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸگٸ وڭ ايماقتا ەكەنٸ بايقالادى. بۇل ٷردٸستٸ مەملەكەت پەن بيزنەس وڭ قابىلداۋى مٷمكٸن. ەكٸنشٸ جاعىنان, بٷكٸل ٶڭٸردەگٸ جىلدىق ينفلياتسييانىڭ تٶمەندەۋٸنە قاراماستان, تۇرعىنداردىڭ باعالاردىڭ بولاشاقتا ٶسۋٸنە دەگەن بٸرىڭعاي سەنٸمدٸلٸگٸ جوق. سوندىقتان دا ينفلياتسييانى مەرزٸمٸنەن بۇرىن جەڭگەنٸن ايتپاي, ينفلياتسييالىق كٷتۋلەردٸ مۇقييات باقىلاۋ قاجەت. زەرتتەۋدٸڭ كەلەسٸ تولقىنى بۇل سەرپٸننٸڭ بٸر رەتتٸك نەمەسە ۇزاق مەرزٸمدٸ ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ».
قازاقستاندا نەسيەلەرگە دەگەن سەنٸم يندەكسٸ 1,3 تارماققا ٶستٸ جەنە شامامەن الدىڭعى تٶرت اي دەڭگەيٸندە قالىپ وتىر. قازٸر نەسيە الۋ ٷشٸن قولايلى ۋاقىت دەپ سانايتىن قازاقستاندىقتاردىڭ ٷلەسٸ 14,8%-دان 16,6%-عا دەيٸن ٶستٸ. بۇل رەتتە دەپوزيتكە دەگەن سەنٸم دەڭگەيٸ 35,5%-دان 34,1%-عا دەيٸن سەل تٶمەندەدٸ. قازاقستاندىقتاردىڭ دەل وسىنشاما ٷلەسٸ اعىمداعى جاعدايدا بانكتٸك دەپوزيتتەردٸ ماقۇلدايدى.
تۇتىنۋشىلىق سەنٸمدٸلٸك يندەكسٸ سيياقتى تىنىشتىق دەڭگەيٸ دە ايتارلىقتاي ٶستٸ. قازاقستاندىقتاردىڭ 57,3%-ى قازٸرگٸ ۋاقىتتى مازاسىزدىق تۋدىراتىن ۋاقىتقا قاراعاندا تىنىش ۋاقىت دەپ اتاپ ٶتتٸ (قازان ايىندا 56,3%-دى قۇرادى). بۇل رەتتە, ولاردىڭ اراسىندا قازٸرگٸ ۋاقىتتى تىنىش ۋاقىت دەپ ناقتى جاۋاپ بەرگەن ادامداردىڭ ٷلەسٸ 32,9%-دان 35,8%-عا دەيٸن ەلەۋلٸ تٷردە ٶستٸ. جۇمىسسىزدىقتىڭ ٶسۋٸ بويىنشا كٷتۋلەر سوڭعى التى ايدا 40,3%-دى قۇرايتىن تۇراقتى دەڭگەيدە قالىپ وتىر. دەگەنمەن, جۇمىستىڭ بولماۋى تۋرالى الاڭداۋشىلىق مامىر ايىنان بەرٸ ەڭ تٶمەنگٸ دەڭگەيگە جەتتٸ. بٸر جىل بۇرىن وسىعان ۇقساس كٶرسەتكٸش 38,3%-دى قۇرادى, ياعني قازاقستاندىقتاردىڭ جۇمىسسىزدىق ٶسەدٸ دەگەن قورقىنىشى وسى كەزەڭدە كٷشەيە تٷستٸ.
