Prezidenttiń Sheteldik investorlar keńesiniń 37-shi plenarlyq otyrysynda investitsiialyq ahýaldy jaqsartý, tsifrlyq transformatsiiany jedeldetý jáne jasandy intellektini damytý eldiń uzaq merzimdi ekonomikalyq basymdyqtary retinde aiqyndaldy. Memleket basshysy saiasi turaqtylyq, quqyqtyq reformalar, jańa tsifrlyq platformalar men tehnologiialyq infraqurylym Qazaqstannyń jahandyq básekege qabilettiligin kúsheitetin negizgi faktorlar ekenin atap ótti, dep habarlaidy dalanews.kz.
Sarapshy Dinara Mamyrbekovanyń pikirinshe, bul bastamalar halyqaralyq investorlardyń senimin arttyryp qana qoimai, Qazaqstandy Ortalyq Aziiadaǵy investitsiialyq jáne tehnologiialyq habqa ainaldyrýǵa, ekonomikany innovatsiialyq damý jolyna kóshirýge jáne uzaq merzimdi turaqty ósimniń jańa modelin qalyptastyrýǵa múmkindik beredi.
- Prezident Qazaqstannyń investitsiialyq tartymdylyǵy saiasi turaqtylyqpen jáne jańa Konstitýtsiiamen tikelei bailanysty ekenin atap ótti. Bul faktorlar halyqaralyq investorlardyń senimine qanshalyqty yqpal etedi?
- Saiasi turaqtylyq – halyqaralyq kapital úshin eń mańyzdy faktorlardyń biri. Álemdik tájiribe kórsetkendei, investorlar investitsiia kólemin nemese jobanyń tabystylyǵyn ǵana emes, eń aldymen eldegi saiasi ahýaldyń turaqtylyǵyn, zań ústemdigin, sot júiesiniń táýelsizdigin jáne memlekettik saiasattyń boljamdylyǵyn baǵalaidy. Sebebi sheteldik investorlar óz kapitalyn ondaǵan jyldarǵa salady jáne osy kezeńde olardyń quqyqtary qorǵalatynyna senimdi bolýy qajet.
Prezident atap ótken Konstitýtsiialyq reformalar osy turǵydan óte mańyzdy. Sońǵy jyldary júrgizilgen reformalar memlekettik basqarýdyń tiimdiligin arttyrýǵa, bilik tarmaqtarynyń tepe-teńdigin kúsheitýge, azamattardyń quqyqtaryn qorǵaýǵa jáne memlekettik institýttardyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etýge baǵyttaldy. Bul halyqaralyq reitingtik agenttikterdiń baǵalaýyna da oń áser etedi.
Investor úshin eldegi turaqty quqyqtyq orta – táýekeldiń tómendigin bildiredi. Al táýekel tómen bolǵan saiyn kapital quny da arzandaidy, jańa jobalardy qarjylandyrý jeńildeidi. Sondyqtan saiasi turaqtylyq pen quqyqtyq reformalar Qazaqstannyń uzaq merzimdi investitsiialyq tartymdylyǵynyń negizgi irgetasy bolyp qala beredi.
- Memleket basshysy 2026 jyldy Jasandy intellekt jáne tsifrlyq damý jyly dep jariialap, ekonomikany tsifrlyq transformatsiialaýdy basymdyq retinde belgiledi. Bul sheshim Qazaqstannyń jahandyq básekege qabilettiligine qandai jańa múmkindikter beredi?
- Bul bastama Qazaqstan ekonomikasynyń qurylymdyq transformatsiiasyn jedeldetetin strategiialyq sheshim dep esepteimin. Qazirgi tańda álemdegi eń iri ekonomikalar dál jasandy intellekt tehnologiialaryn engizý arqyly ónimdilikti arttyrýda. Sondyqtan Qazaqstannyń osy úrdiske der kezinde qosylýy óte mańyzdy.
Birinshiden, jasandy intellekt memlekettik basqarýda sheshim qabyldaý sapasyn arttyryp, biýdjet qarajatyn tiimdi josparlaýǵa jáne memlekettik qyzmetterdiń sapasyn jaqsartýǵa múmkindik beredi.
Ekinshiden, óndiristik sektorda AI tehnologiialary shyǵyndardy azaityp, óndiris tiimdiligin birneshe esege arttyra alady. Bul ásirese taý-ken ónerkásibi, munai-gaz, metallýrgiia jáne agroónerkásip salalary úshin óte ózekti.
Úshinshiden, Qazaqstan halyqaralyq IT-kompaniialar úshin jańa óńirlik ortalyqqa ainalý múmkindigine ie bolady. Bul jańa investitsiialar, joǵary jalaqyly jumys oryndary jáne tehnologiia transferti degen sóz.Sonymen qatar tsifrlyq ekonomika damyǵan saiyn adami kapitaldyń sapasy artady, jańa mamandyqtar qalyptasady, al Qazaqstan shikizattyq ekonomikadan innovatsiialyq ekonomikaǵa kezeń-kezeńimen óte alady.
- Ulttyq tsifrlyq investitsiialyq platformasy, Investitsiialyq shtab jáne Altyn Visa siiaqty jańa quraldar investitsiialyq ahýaldy jaqsartýǵa baǵyttalǵan. Bul bastamalar sheteldik kapitaldy tartýda qanshalyqty tiimdi bolýy múmkin?
- Búgingi tańda investor úshin salyqtyq jeńildikter ǵana emes, memlekettik qyzmetterdiń jyldamdyǵy men ashyqtyǵy da mańyzdy.
Ulttyq tsifrlyq investitsiialyq platformasy investordyń jobasyn bir tsifrlyq tereze qaǵidaty boiynsha súiemeldeýge múmkindik beredi. Buryn ártúrli memlekettik organǵa júginýge týra kelse, endi barlyq protsester tsifrlyq formatta júrgiziledi. Bul ýaqytty qysqartyp, ákimshilik kedergilerdi azaitady.
Investitsiialyq shtab iri investitsiialyq jobalardyń oryndalýyn jedel baqylaýǵa múmkindik beredi. Eger investordyń aldynda jer telimi, infraqurylym nemese ruqsat qujattaryna qatysty másele týyndasa, ony birneshe ai emes, qysqa merzimde sheshýge jaǵdai jasalady.
Altyn Visa baǵdarlamasy da halyqaralyq tájiribede tiimdiligin dáleldegen quraldardyń biri. Mundai baǵdarlamalar Birikken Arab Ámirlikteri, Singapýr jáne birqatar Eýropa elderinde investitsiia tartýdyń mańyzdy mehanizmi retinde qoldanylyp keledi. Qazaqstan úshin bul joǵary tehnologiialyq kompaniialardy, kásipkerlerdi jáne halyqaralyq investorlardy tartýǵa múmkindik beredi.
Eger osy bastamalar tolyq ári sapaly iske asyrylsa, Qazaqstannyń investitsiialyq klimatyn aitarlyqtai jaqsartyp, tikelei sheteldik investitsiia kólemin ulǵaitýǵa yqpal etedi.
- Prezident Qazaqstandy Ortalyq Aziiadaǵy tsifrlyq jáne tehnologiialyq habqa ainaldyrý maqsatyn jariialady. Sýperkompiýterlerdi iske qosý, derekterdi óńdeý ortalyqtaryn qurý jáne álemdik tehnologiialyq kompaniialardy tartý el ekonomikasyna qandai mýltiplikativti áser beredi?
- Bul jobalardyń áseri tek aqparattyq tehnologiialar salasymen shektelmeidi. Olar ekonomikanyń barlyq sektoryna yqpal etetin mýltiplikativti nátije beredi.
Sýperkompiýterler ǵylymi zertteýlerdi damytýǵa, kúrdeli injenerlik esepteýler júrgizýge, munai-gaz ken oryndaryn modeldeýge, klimattyq boljam jasaýǵa jáne jasandy intellekt modelderin oqytýǵa múmkindik beredi.
Derekterdi óńdeý ortalyqtary halyqaralyq tsifrlyq kompaniialar úshin infraqurylymdyq baza qalyptastyrady. Mundai ortalyqtar salynǵan saiyn telekommýnikatsiia, energetika, qurylys, logistika jáne qaýipsizdik júieleri qatar damidy.
Álemdik tehnologiialyq kompaniialardyń kelýi óz kezeginde tehnologiia transfertine, jergilikti kadrlardyń biliktiligin arttyrýǵa jáne shaǵyn innovatsiialyq kompaniialardyń damýyna jol ashady.
Mýltiplikativti áser degenimiz – bir investitsiianyń birneshe salaǵa qatar yqpal etýi. Mysaly, bir derekter ortalyǵynyń qurylysy qurylys sektoryn, elektr energetikasyn, bailanys infraqurylymyn, bilim berý júiesin jáne qyzmet kórsetý salasyn qatar damytady. Sondyqtan bul bastamalar ekonomikanyń jańa ósý draiverine ainalýy múmkin.
- Kezdesýde kólik-logistika, agroónerkásip jáne jer qoinaýyn paidalaný salalaryn tsifrlandyrýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Bul reformalar Qazaqstannyń investitsiialyq tartymdylyǵyn jáne eksporttyq áleýetin qalai kúsheitedi?
- Qazaqstannyń geografiialyq ornalasýy – onyń basty ekonomikalyq artyqshylyqtarynyń biri. Sondyqtan kólik-logistika salasyn tsifrlandyrý elimizdiń halyqaralyq tranzittik áleýetin aitarlyqtai arttyra alady.
Júk tasymalyn tsifrlyq basqarý, elektrondyq qujat ainalymy, kedendik rásimderdi avtomattandyrý jáne jasandy intellekt arqyly logistikany ońtailandyrý tranzit ýaqytyn qysqartyp, tasymal qunyn tómendetedi.
Agroónerkásipte dálme-dál eginshilik, spýtniktik monitoring jáne tsifrlyq agrotehnologiialar ónimdilikti arttyryp, eksporttalatyn ónimniń sapasyn jaqsartady.
Jer qoinaýyn paidalaný salasynda geologiialyq barlaýdy tsifrlandyrý jańa ken oryndaryn anyqtaýdy jedeldetedi, investorlardyń táýekelderin azaitady jáne óndiristiń tiimdiligin arttyrady.
Nátijesinde Qazaqstan halyqaralyq jetkizý tizbegindegi mańyzdy býynǵa ainalyp, eksport kólemin ulǵaityp qana qoimai, joǵary qosylǵan quny bar ónimderdi kóbirek óndirýge múmkindik alady.
- Prezidenttiń baiandamasynda jasandy intellektini memlekettik basqarýdan bastap bilim berý men ónerkásipke deiin keńinen engizý kózdelgen. Mundai keshendi tásil uzaq merzimdi ekonomikalyq ósimniń jańa modelin qalyptastyra ala ma?
- Iá, mundai tásil jańa ekonomikalyq modeldiń negizin qalyptastyra alady. XXI ǵasyrdaǵy ekonomikalyq ósimniń negizgi faktory tabiǵi resýrstar emes, bilim, innovatsiia jáne tehnologiia bolyp otyr.
Jasandy intellekt memlekettik basqarýda biýdjetti tiimdi josparlaýǵa, sybailas jemqorlyq táýekelderin tómendetýge jáne memlekettik qyzmetterdiń sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi.
Bilim berý júiesinde AI ár oqýshynyń qabiletine beiimdelgen oqytý modelin engizýge jaǵdai jasaidy, eńbek naryǵyna qajetti jańa mamandardy daiarlaýǵa yqpal etedi.
Ónerkásipte óndiristi avtomattandyrý eńbek ónimdiligin arttyryp, shyǵyndardy qysqartady jáne eksporttyq ónimniń básekege qabilettiligin kúsheitedi. Eń mańyzdysy – mundai ózgerister ekonomikany shikizattyq táýeldilikten innovatsiialyq damý jolyna kóshirýge múmkindik beredi. Bul uzaq merzimdi turaqty ósimniń basty sharty.
- Sheteldik investorlar keńesi memleket pen halyqaralyq biznes arasyndaǵy turaqty dialog alańy retinde qandai ról atqarady? Osyndai kezdesýlerdiń nátijesi naqty investitsiialyq jobalar men ekonomikalyq reformalarǵa qalai áser etedi?
- Sheteldik investorlar keńesi – memleket pen halyqaralyq biznes arasyndaǵy senimdi dialogtyń eń mańyzdy institýttarynyń biri. Munda álemniń jetekshi kompaniialary ózderiniń usynystaryn, máselelerin jáne investitsiialyq josparlaryn tikelei Prezident deńgeiinde talqylai alady. Bul memlekettik sheshimderdiń biznestiń naqty qajettilikterine beiimdelýine múmkindik beredi.
Osyndai kezdesýler barysynda zańnamany jetildirý, ákimshilik rásimderdi ońailatý, infraqurylymdy damytý jáne investitsiialyq jobalardy qoldaý jóninde naqty tapsyrmalar beriledi.
Investorlar úshin eń mańyzdy faktorlardyń biri – bilikpen ashyq ári turaqty dialogtyń bolýy. Bul olardyń Qazaqstanǵa degen senimin arttyryp, jańa investitsiialyq jobalardy iske asyrýǵa yntalandyrady.
Halyqaralyq tájiribede mundai konsýltativtik alańdardyń tiimdiligi dáleldengen. Olar tek pikir almasý emes, naqty reformalardyń bastalýyna jáne milliardtaǵan dollar kólemindegi investitsiialyq jobalardyń júzege asýyna yqpal etedi.
- Prezident Alataý qalasyn tolyq tsifrlanǵan halyqaralyq investitsiialyq jáne tehnologiialyq ortalyq retinde damytý josparyn tanystyrdy. Bul joba Qazaqstan ekonomikasynyń jańa ósý núktesine ainalyp, eldiń óńirlik jáne jahandyq ekonomikalyq pozitsiiasyn qalai kúsheite alady?
Alataý qalasynyń jobasy – Qazaqstannyń aldaǵy onjyldyqtaǵy eń strategiialyq ekonomikalyq bastamalarynyń biri.
Eger bul joba tolyq iske assa, Alataý Ortalyq Aziiadaǵy innovatsiialar, venchýrlik kapital, tsifrlyq tehnologiialar jáne halyqaralyq biznes shoǵyrlanatyn jańa ekonomikalyq ortalyqqa ainalýy múmkin.
Munda álemdik tehnologiialyq kompaniialardyń óńirlik keńseleri ornalasyp, ǵylymi-zertteý ortalyqtary, startap ekojúiesi jáne joǵary tehnologiialyq óndirister damidy.
Bul óz kezeginde myńdaǵan joǵary bilikti jumys oryndaryn ashyp, jastar úshin jańa múmkindikter qalyptastyrady, ǵylymi zertteýlerdi kommertsiialandyrýdy jedeldetedi jáne joǵary qosylǵan quny bar ónimderdiń óndirisin arttyrady.
Qarjy salasynyń sarapshysy retinde bul jobanyń basty artyqshylyǵy – onyń uzaq merzimdi mýltiplikativti áserinde dep esepteimin. Ol tek jańa qala salý jobasy emes, Qazaqstan ekonomikasynyń qurylymyn ózgertetin, investitsiia tartatyn, eksportty ártaraptandyratyn jáne elimizdiń óńirlik básekege qabilettiligin arttyratyn strategiialyq damý platformasy bola alady. Eger josparlanǵan reformalar men infraqurylymdyq jobalar júieli túrde júzege asyrylsa, Alataý Qazaqstannyń jańa ekonomikalyq ósý poliýsine jáne Ortalyq Aziiadaǵy jetekshi tehnologiialyq ári investitsiialyq ortalyqtardyń birine ainalýǵa tolyq áleýetke ie.
