Президенттің Шетелдік инвесторлар кеңесінің 37-ші пленарлық отырысында инвестициялық ахуалды жақсарту, цифрлық трансформацияны жеделдету және жасанды интеллектіні дамыту елдің ұзақ мерзімді экономикалық басымдықтары ретінде айқындалды. Мемлекет басшысы саяси тұрақтылық, құқықтық реформалар, жаңа цифрлық платформалар мен технологиялық инфрақұрылым Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабілеттілігін күшейтетін негізгі факторлар екенін атап өтті, деп хабарлайды dalanews.kz.
Сарапшы Динара Мамырбекованың пікірінше, бұл бастамалар халықаралық инвесторлардың сенімін арттырып қана қоймай, Қазақстанды Орталық Азиядағы инвестициялық және технологиялық хабқа айналдыруға, экономиканы инновациялық даму жолына көшіруге және ұзақ мерзімді тұрақты өсімнің жаңа моделін қалыптастыруға мүмкіндік береді.
- Президент Қазақстанның инвестициялық тартымдылығы саяси тұрақтылықпен және жаңа Конституциямен тікелей байланысты екенін атап өтті. Бұл факторлар халықаралық инвесторлардың сеніміне қаншалықты ықпал етеді?
- Саяси тұрақтылық – халықаралық капитал үшін ең маңызды факторлардың бірі. Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, инвесторлар инвестиция көлемін немесе жобаның табыстылығын ғана емес, ең алдымен елдегі саяси ахуалдың тұрақтылығын, заң үстемдігін, сот жүйесінің тәуелсіздігін және мемлекеттік саясаттың болжамдылығын бағалайды. Себебі шетелдік инвесторлар өз капиталын ондаған жылдарға салады және осы кезеңде олардың құқықтары қорғалатынына сенімді болуы қажет.
Президент атап өткен Конституциялық реформалар осы тұрғыдан өте маңызды. Соңғы жылдары жүргізілген реформалар мемлекеттік басқарудың тиімділігін арттыруға, билік тармақтарының тепе-теңдігін күшейтуге, азаматтардың құқықтарын қорғауға және мемлекеттік институттардың ашықтығын қамтамасыз етуге бағытталды. Бұл халықаралық рейтингтік агенттіктердің бағалауына да оң әсер етеді.
Инвестор үшін елдегі тұрақты құқықтық орта – тәуекелдің төмендігін білдіреді. Ал тәуекел төмен болған сайын капитал құны да арзандайды, жаңа жобаларды қаржыландыру жеңілдейді. Сондықтан саяси тұрақтылық пен құқықтық реформалар Қазақстанның ұзақ мерзімді инвестициялық тартымдылығының негізгі іргетасы болып қала береді.
- Мемлекет басшысы 2026 жылды Жасанды интеллект және цифрлық даму жылы деп жариялап, экономиканы цифрлық трансформациялауды басымдық ретінде белгіледі. Бұл шешім Қазақстанның жаһандық бәсекеге қабілеттілігіне қандай жаңа мүмкіндіктер береді?
- Бұл бастама Қазақстан экономикасының құрылымдық трансформациясын жеделдететін стратегиялық шешім деп есептеймін. Қазіргі таңда әлемдегі ең ірі экономикалар дәл жасанды интеллект технологияларын енгізу арқылы өнімділікті арттыруда. Сондықтан Қазақстанның осы үрдіске дер кезінде қосылуы өте маңызды.
Біріншіден, жасанды интеллект мемлекеттік басқаруда шешім қабылдау сапасын арттырып, бюджет қаражатын тиімді жоспарлауға және мемлекеттік қызметтердің сапасын жақсартуға мүмкіндік береді.
Екіншіден, өндірістік секторда AI технологиялары шығындарды азайтып, өндіріс тиімділігін бірнеше есеге арттыра алады. Бұл әсіресе тау-кен өнеркәсібі, мұнай-газ, металлургия және агроөнеркәсіп салалары үшін өте өзекті.
Үшіншіден, Қазақстан халықаралық IT-компаниялар үшін жаңа өңірлік орталыққа айналу мүмкіндігіне ие болады. Бұл жаңа инвестициялар, жоғары жалақылы жұмыс орындары және технология трансферті деген сөз.Сонымен қатар цифрлық экономика дамыған сайын адами капиталдың сапасы артады, жаңа мамандықтар қалыптасады, ал Қазақстан шикізаттық экономикадан инновациялық экономикаға кезең-кезеңімен өте алады.
- Ұлттық цифрлық инвестициялық платформасы, Инвестициялық штаб және Altyn Visa сияқты жаңа құралдар инвестициялық ахуалды жақсартуға бағытталған. Бұл бастамалар шетелдік капиталды тартуда қаншалықты тиімді болуы мүмкін?
- Бүгінгі таңда инвестор үшін салықтық жеңілдіктер ғана емес, мемлекеттік қызметтердің жылдамдығы мен ашықтығы да маңызды.
Ұлттық цифрлық инвестициялық платформасы инвестордың жобасын бір цифрлық терезе қағидаты бойынша сүйемелдеуге мүмкіндік береді. Бұрын әртүрлі мемлекеттік органға жүгінуге тура келсе, енді барлық процестер цифрлық форматта жүргізіледі. Бұл уақытты қысқартып, әкімшілік кедергілерді азайтады.
Инвестициялық штаб ірі инвестициялық жобалардың орындалуын жедел бақылауға мүмкіндік береді. Егер инвестордың алдында жер телімі, инфрақұрылым немесе рұқсат құжаттарына қатысты мәселе туындаса, оны бірнеше ай емес, қысқа мерзімде шешуге жағдай жасалады.
Altyn Visa бағдарламасы да халықаралық тәжірибеде тиімділігін дәлелдеген құралдардың бірі. Мұндай бағдарламалар Біріккен Араб Әмірліктері, Сингапур және бірқатар Еуропа елдерінде инвестиция тартудың маңызды механизмі ретінде қолданылып келеді. Қазақстан үшін бұл жоғары технологиялық компанияларды, кәсіпкерлерді және халықаралық инвесторларды тартуға мүмкіндік береді.
Егер осы бастамалар толық әрі сапалы іске асырылса, Қазақстанның инвестициялық климатын айтарлықтай жақсартып, тікелей шетелдік инвестиция көлемін ұлғайтуға ықпал етеді.
- Президент Қазақстанды Орталық Азиядағы цифрлық және технологиялық хабқа айналдыру мақсатын жариялады. Суперкомпьютерлерді іске қосу, деректерді өңдеу орталықтарын құру және әлемдік технологиялық компанияларды тарту ел экономикасына қандай мультипликативті әсер береді?
- Бұл жобалардың әсері тек ақпараттық технологиялар саласымен шектелмейді. Олар экономиканың барлық секторына ықпал ететін мультипликативті нәтиже береді.
Суперкомпьютерлер ғылыми зерттеулерді дамытуға, күрделі инженерлік есептеулер жүргізуге, мұнай-газ кен орындарын модельдеуге, климаттық болжам жасауға және жасанды интеллект модельдерін оқытуға мүмкіндік береді.
Деректерді өңдеу орталықтары халықаралық цифрлық компаниялар үшін инфрақұрылымдық база қалыптастырады. Мұндай орталықтар салынған сайын телекоммуникация, энергетика, құрылыс, логистика және қауіпсіздік жүйелері қатар дамиды.
Әлемдік технологиялық компаниялардың келуі өз кезегінде технология трансфертіне, жергілікті кадрлардың біліктілігін арттыруға және шағын инновациялық компаниялардың дамуына жол ашады.
Мультипликативті әсер дегеніміз – бір инвестицияның бірнеше салаға қатар ықпал етуі. Мысалы, бір деректер орталығының құрылысы құрылыс секторын, электр энергетикасын, байланыс инфрақұрылымын, білім беру жүйесін және қызмет көрсету саласын қатар дамытады. Сондықтан бұл бастамалар экономиканың жаңа өсу драйверіне айналуы мүмкін.
- Кездесуде көлік-логистика, агроөнеркәсіп және жер қойнауын пайдалану салаларын цифрландыруға ерекше назар аударылды. Бұл реформалар Қазақстанның инвестициялық тартымдылығын және экспорттық әлеуетін қалай күшейтеді?
- Қазақстанның географиялық орналасуы – оның басты экономикалық артықшылықтарының бірі. Сондықтан көлік-логистика саласын цифрландыру еліміздің халықаралық транзиттік әлеуетін айтарлықтай арттыра алады.
Жүк тасымалын цифрлық басқару, электрондық құжат айналымы, кедендік рәсімдерді автоматтандыру және жасанды интеллект арқылы логистиканы оңтайландыру транзит уақытын қысқартып, тасымал құнын төмендетеді.
Агроөнеркәсіпте дәлме-дәл егіншілік, спутниктік мониторинг және цифрлық агротехнологиялар өнімділікті арттырып, экспортталатын өнімнің сапасын жақсартады.
Жер қойнауын пайдалану саласында геологиялық барлауды цифрландыру жаңа кен орындарын анықтауды жеделдетеді, инвесторлардың тәуекелдерін азайтады және өндірістің тиімділігін арттырады.
Нәтижесінде Қазақстан халықаралық жеткізу тізбегіндегі маңызды буынға айналып, экспорт көлемін ұлғайтып қана қоймай, жоғары қосылған құны бар өнімдерді көбірек өндіруге мүмкіндік алады.
- Президенттің баяндамасында жасанды интеллектіні мемлекеттік басқарудан бастап білім беру мен өнеркәсіпке дейін кеңінен енгізу көзделген. Мұндай кешенді тәсіл ұзақ мерзімді экономикалық өсімнің жаңа моделін қалыптастыра ала ма?
- Иә, мұндай тәсіл жаңа экономикалық модельдің негізін қалыптастыра алады. XXI ғасырдағы экономикалық өсімнің негізгі факторы табиғи ресурстар емес, білім, инновация және технология болып отыр.
Жасанды интеллект мемлекеттік басқаруда бюджетті тиімді жоспарлауға, сыбайлас жемқорлық тәуекелдерін төмендетуге және мемлекеттік қызметтердің сапасын арттыруға мүмкіндік береді.
Білім беру жүйесінде AI әр оқушының қабілетіне бейімделген оқыту моделін енгізуге жағдай жасайды, еңбек нарығына қажетті жаңа мамандарды даярлауға ықпал етеді.
Өнеркәсіпте өндірісті автоматтандыру еңбек өнімділігін арттырып, шығындарды қысқартады және экспорттық өнімнің бәсекеге қабілеттілігін күшейтеді. Ең маңыздысы – мұндай өзгерістер экономиканы шикізаттық тәуелділіктен инновациялық даму жолына көшіруге мүмкіндік береді. Бұл ұзақ мерзімді тұрақты өсімнің басты шарты.
- Шетелдік инвесторлар кеңесі мемлекет пен халықаралық бизнес арасындағы тұрақты диалог алаңы ретінде қандай рөл атқарады? Осындай кездесулердің нәтижесі нақты инвестициялық жобалар мен экономикалық реформаларға қалай әсер етеді?
- Шетелдік инвесторлар кеңесі – мемлекет пен халықаралық бизнес арасындағы сенімді диалогтың ең маңызды институттарының бірі. Мұнда әлемнің жетекші компаниялары өздерінің ұсыныстарын, мәселелерін және инвестициялық жоспарларын тікелей Президент деңгейінде талқылай алады. Бұл мемлекеттік шешімдердің бизнестің нақты қажеттіліктеріне бейімделуіне мүмкіндік береді.
Осындай кездесулер барысында заңнаманы жетілдіру, әкімшілік рәсімдерді оңайлату, инфрақұрылымды дамыту және инвестициялық жобаларды қолдау жөнінде нақты тапсырмалар беріледі.
Инвесторлар үшін ең маңызды факторлардың бірі – билікпен ашық әрі тұрақты диалогтың болуы. Бұл олардың Қазақстанға деген сенімін арттырып, жаңа инвестициялық жобаларды іске асыруға ынталандырады.
Халықаралық тәжірибеде мұндай консультативтік алаңдардың тиімділігі дәлелденген. Олар тек пікір алмасу емес, нақты реформалардың басталуына және миллиардтаған доллар көлеміндегі инвестициялық жобалардың жүзеге асуына ықпал етеді.
- Президент Алатау қаласын толық цифрланған халықаралық инвестициялық және технологиялық орталық ретінде дамыту жоспарын таныстырды. Бұл жоба Қазақстан экономикасының жаңа өсу нүктесіне айналып, елдің өңірлік және жаһандық экономикалық позициясын қалай күшейте алады?
Алатау қаласының жобасы – Қазақстанның алдағы онжылдықтағы ең стратегиялық экономикалық бастамаларының бірі.
Егер бұл жоба толық іске асса, Алатау Орталық Азиядағы инновациялар, венчурлік капитал, цифрлық технологиялар және халықаралық бизнес шоғырланатын жаңа экономикалық орталыққа айналуы мүмкін.
Мұнда әлемдік технологиялық компаниялардың өңірлік кеңселері орналасып, ғылыми-зерттеу орталықтары, стартап экожүйесі және жоғары технологиялық өндірістер дамиды.
Бұл өз кезегінде мыңдаған жоғары білікті жұмыс орындарын ашып, жастар үшін жаңа мүмкіндіктер қалыптастырады, ғылыми зерттеулерді коммерцияландыруды жеделдетеді және жоғары қосылған құны бар өнімдердің өндірісін арттырады.
Қаржы саласының сарапшысы ретінде бұл жобаның басты артықшылығы – оның ұзақ мерзімді мультипликативті әсерінде деп есептеймін. Ол тек жаңа қала салу жобасы емес, Қазақстан экономикасының құрылымын өзгертетін, инвестиция тартатын, экспортты әртараптандыратын және еліміздің өңірлік бәсекеге қабілеттілігін арттыратын стратегиялық даму платформасы бола алады. Егер жоспарланған реформалар мен инфрақұрылымдық жобалар жүйелі түрде жүзеге асырылса, Алатау Қазақстанның жаңа экономикалық өсу полюсіне және Орталық Азиядағы жетекші технологиялық әрі инвестициялық орталықтардың біріне айналуға толық әлеуетке ие.
