Qazaqstanda kólik infraqurylymyn jańǵyrtý jańa kezeńge qadam basty, dep habarlaidy dalanews.kz.
Prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń qatysýymen «Qyzylorda – Sekseýil», «Ulǵaisyn – Sekseýil» jáne «Beineý – Sekseýil» avtojoldarynyń qurylysy bastalyp, eldiń tranzittik áleýetin arttyrýǵa baǵyttalǵan iri jobalarǵa resmi túrde start berildi. Bul bastamalar Qazaqstannyń Eýropa men Aziiany jalǵaityn negizgi qurlyqtyq kólik dálizi retindegi rólin kúsheitýdi kózdeidi.
Jańa magistraldar ishki logistikany jetildirip qana qoimai, halyqaralyq júk tasymalynyń tiimdiligin arttyrýǵa, óńirlerdiń ekonomikalyq damýyna serpin berýge jáne Orta dálizdiń múmkindikterin keńeitýge yqpal etpek. Sarapshylardyń pikirinshe, kólik infraqurylymyna salynǵan investitsiia búginde ekonomikalyq ósimniń basty faktorlarynyń birine ainalyp keledi.
Osyǵan bailanysty biz ekonomist Baýyrjan Ysqaqpen suhbattasyp, jańa avtojol jobalarynyń Qazaqstan ekonomikasyna, halyqaralyq tranzittik áleýetine jáne uzaqmerzimdi kólik-logistikalyq strategiiasyna yqpaly týraly áńgimelestik.
- Prezident bul jobalardy Qazaqstannyń strategiialyq kólik dálizderin damytýdaǵy mańyzdy qadam dep atady. Sizdiń oiyńyzsha, osy úsh avtojoldyń el úshin basty mańyzy nede?
- Eń basty maqsat – Qazaqstandy Eýropa men Aziiany bailanystyratyn negizgi qurlyqtyq kólik-logistikalyq habqa ainaldyrý. Jańa avtojoldar el ishindegi logistikalyq shyǵyndardy azaityp, óńirler arasyndaǵy kólik qatynasyn jaqsartady, eksporttyq ónimderdi tasymaldaýdy jeńildetedi. Sonymen qatar halyqaralyq tranzitten túsetin tabystyń artýyna yqpal etedi. Eger buryn infraqurylym ekonomikany qoldaityn qural bolsa, búginde onyń ózi ekonomikalyq ósimniń negizgi draiverine ainalyp otyr.
- «Beineý – Sekseýil» baǵytynyń «Aral-Kaspii magistrali» retinde qalyptasýy Qazaqstannyń halyqaralyq tranzittik áleýetine qalai áser etedi?
- Bul baǵyt Qazaqstannyń batysyndaǵy Aqtaý porttaryn eldiń ortalyq jáne shyǵys óńirlerimen qysqa ári tiimdi jol arqyly bailanystyrady. Sonyń nátijesinde Transkaspii halyqaralyq kólik baǵytynyń múmkindigi keńeiip, Kaspii teńizi arqyly Ázerbaijan, Grýziia jáne Eýropa naryqtaryna shyǵý jeńildeidi. Sondai-aq Resei baǵytyn ainalyp ótetin balama dálizderdiń mańyzy artyp, Qazaqstan halyqaralyq júk tasymaldaýshylar úshin tartymdy elge ainalady. Bul elimizdiń tranzittik táýelsizdigin nyǵaitatyn mańyzdy joba.
- Jańa joldardyń iske qosylýy Qytai-Eýropa baǵyty boiynsha júk tasymalynyń tiimdiligi men Qazaqstannyń básekege qabilettiligin qalai arttyrady?
- Logistikada eń mańyzdy faktorlardyń biri – ýaqyt pen shyǵyn. Jańa joldardyń arqasynda júk jetkizý merzimi qysqarady, janarmai men tasymaldaý shyǵyndary azaiady, joldardyń ótkizý qabileti artady. Nátijesinde halyqaralyq tasymaldaýshylar úshin Qazaqstan arqyly júk jetkizý áldeqaida tiimdi bolady. Bul elimizdiń Orta dálizdegi negizgi býyn retindegi pozitsiiasyn kúsheitip, halyqaralyq tranzittik aǵynnyń kóbirek bóligin ózine tartýǵa múmkindik beredi.
- Bul jobalardyń Qyzylorda, Mańǵystaý jáne Aral óńirleriniń áleýmettik-ekonomikalyq damýyna qandai naqty yqpaly bolady?
- Jol qurylysy tek kólik máselesin sheshpeidi, ol óńirlik ekonomikanyń damýyna da serpin beredi. Eń aldymen jańa jumys oryndary ashylady. Jol boiyndaǵy servistik qyzmetter, qonaqúiler, janarmai quiý beketteri men shaǵyn jáne orta biznes damidy. Investitsiia tartýǵa qolaily jaǵdai qalyptasady. Aýyl sharýashylyǵy men óndiris ónimderin tasymaldaý arzandaidy, al týrizmniń damýyna jańa múmkindik týady. Infraqurylym jaqsarǵan saiyn halyqtyń ómir súrý sapasy da arta túsedi.
- Prezident bul jobalar aiaqtalǵannan keiin júk tasymaly kólemi 2,5 esege artady dep málimdedi. Mundai ósim Qazaqstannyń ekonomikasy men tranzittik kirisine qalai áser etedi?
- Júk tasymaly kóleminiń 2,5 esege artýy birneshe mańyzdy nátijege alyp keledi. Birinshiden, tranzittik qyzmetten túsetin valiýtalyq túsim kóbeiedi. Ekinshiden, logistika salasynyń ekonomikadaǵy úlesi artyp, kólik jáne qoima qyzmetteri qarqyndy damidy. Úshinshiden, jeke investitsiialar kólemi ósip, biýdjetke túsetin salyq túsimderi ulǵaiady. Jalpy, tranzit – munaiǵa táýeldi emes turaqty tabys kózderiniń biri. Sondyqtan bul ósim ekonomikany ártaraptandyrýǵa eleýli úles qosady.
- Sońǵy jyldary Qazaqstanda kólik infraqurylymyn damytý qarqyny kúsheidi. Osy jańa avtojol jobalary elimizdiń uzaqmerzimdi kólik-logistikalyq strategiiasynda qandai oryn alady?
Bul jobalar Qazaqstannyń uzaqmerzimdi kólik-logistikalyq strategiiasynyń negizgi elementteriniń biri sanalady. Eldiń maqsaty – jai ǵana tranzittik memleket bolý emes, Eýraziiadaǵy jetekshi logistikalyq habtardyń birine ainalý. Jańa avtojoldar temirjol, teńiz porttary jáne áýe kóligimen ózara yqpaldasyp, biryńǵai kólik júiesin qalyptastyrady. Sonyń arqasynda Orta dálizdiń tiimdiligi artyp, eksport baǵyttary ártaraptanady, al halyqaralyq investorlar úshin Qazaqstannyń infraqurylymdyq tartymdylyǵy kúsheiedi. Uzaq merzimde bul jobalar elimizdiń jahandyq jetkizý tizbekterindegi ornyn nyǵaityp, kólik-logistika sektoryn ekonomikanyń negizgi ósim núkteleriniń birine ainaldyrýǵa múmkindik beredi.
