قازاقستاندا كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن جاڭعىرتۋ جاڭا كەزەڭگە قادام باستى, دەپ حابارلايدى dalanews.kz.
پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن «قىزىلوردا – سەكسەۋٸل», «ۇلعايسىن – سەكسەۋٸل» جەنە «بەينەۋ – سەكسەۋٸل» اۆتوجولدارىنىڭ قۇرىلىسى باستالىپ, ەلدٸڭ ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ٸرٸ جوبالارعا رەسمي تٷردە ستارت بەرٸلدٸ. بۇل باستامالار قازاقستاننىڭ ەۋروپا مەن ازييانى جالعايتىن نەگٸزگٸ قۇرلىقتىق كٶلٸك دەلٸزٸ رەتٸندەگٸ رٶلٸن كٷشەيتۋدٸ كٶزدەيدٸ.
جاڭا ماگيسترالدار ٸشكٸ لوگيستيكانى جەتٸلدٸرٸپ قانا قويماي, حالىقارالىق جٷك تاسىمالىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋعا, ٶڭٸرلەردٸڭ ەكونوميكالىق دامۋىنا سەرپٸن بەرۋگە جەنە ورتا دەلٸزدٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن كەڭەيتۋگە ىقپال ەتپەك. ساراپشىلاردىڭ پٸكٸرٸنشە, كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا بٷگٸندە ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ باستى فاكتورلارىنىڭ بٸرٸنە اينالىپ كەلەدٸ.
وسىعان بايلانىستى بٸز ەكونوميست باۋىرجان ىسقاقپەن سۇحباتتاسىپ, جاڭا اۆتوجول جوبالارىنىڭ قازاقستان ەكونوميكاسىنا, حالىقارالىق ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸنە جەنە ۇزاقمەرزٸمدٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ستراتەگيياسىنا ىقپالى تۋرالى ەڭگٸمەلەستٸك.
- پرەزيدەنت بۇل جوبالاردى قازاقستاننىڭ ستراتەگييالىق كٶلٸك دەلٸزدەرٸن دامىتۋداعى ماڭىزدى قادام دەپ اتادى. سٸزدٸڭ ويىڭىزشا, وسى ٷش اۆتوجولدىڭ ەل ٷشٸن باستى ماڭىزى نەدە?
- ەڭ باستى ماقسات – قازاقستاندى ەۋروپا مەن ازييانى بايلانىستىراتىن نەگٸزگٸ قۇرلىقتىق كٶلٸك-لوگيستيكالىق حابقا اينالدىرۋ. جاڭا اۆتوجولدار ەل ٸشٸندەگٸ لوگيستيكالىق شىعىنداردى ازايتىپ, ٶڭٸرلەر اراسىنداعى كٶلٸك قاتىناسىن جاقسارتادى, ەكسپورتتىق ٶنٸمدەردٸ تاسىمالداۋدى جەڭٸلدەتەدٸ. سونىمەن قاتار حالىقارالىق ترانزيتتەن تٷسەتٸن تابىستىڭ ارتۋىنا ىقپال ەتەدٸ. ەگەر بۇرىن ينفراقۇرىلىم ەكونوميكانى قولدايتىن قۇرال بولسا, بٷگٸندە ونىڭ ٶزٸ ەكونوميكالىق ٶسٸمنٸڭ نەگٸزگٸ درايۆەرٸنە اينالىپ وتىر.
- «بەينەۋ – سەكسەۋٸل» باعىتىنىڭ «ارال-كاسپيي ماگيسترالٸ» رەتٸندە قالىپتاسۋى قازاقستاننىڭ حالىقارالىق ترانزيتتٸك ەلەۋەتٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
- بۇل باعىت قازاقستاننىڭ باتىسىنداعى اقتاۋ پورتتارىن ەلدٸڭ ورتالىق جەنە شىعىس ٶڭٸرلەرٸمەن قىسقا ەرٸ تيٸمدٸ جول ارقىلى بايلانىستىرادى. سونىڭ نەتيجەسٸندە ترانسكاسپيي حالىقارالىق كٶلٸك باعىتىنىڭ مٷمكٸندٸگٸ كەڭەيٸپ, كاسپيي تەڭٸزٸ ارقىلى ەزەربايجان, گرۋزييا جەنە ەۋروپا نارىقتارىنا شىعۋ جەڭٸلدەيدٸ. سونداي-اق رەسەي باعىتىن اينالىپ ٶتەتٸن بالاما دەلٸزدەردٸڭ ماڭىزى ارتىپ, قازاقستان حالىقارالىق جٷك تاسىمالداۋشىلار ٷشٸن تارتىمدى ەلگە اينالادى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ترانزيتتٸك تەۋەلسٸزدٸگٸن نىعايتاتىن ماڭىزدى جوبا.
- جاڭا جولداردىڭ ٸسكە قوسىلۋى قىتاي-ەۋروپا باعىتى بويىنشا جٷك تاسىمالىنىڭ تيٸمدٸلٸگٸ مەن قازاقستاننىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن قالاي ارتتىرادى?
- لوگيستيكادا ەڭ ماڭىزدى فاكتورلاردىڭ بٸرٸ – ۋاقىت پەن شىعىن. جاڭا جولداردىڭ ارقاسىندا جٷك جەتكٸزۋ مەرزٸمٸ قىسقارادى, جانارماي مەن تاسىمالداۋ شىعىندارى ازايادى, جولداردىڭ ٶتكٸزۋ قابٸلەتٸ ارتادى. نەتيجەسٸندە حالىقارالىق تاسىمالداۋشىلار ٷشٸن قازاقستان ارقىلى جٷك جەتكٸزۋ ەلدەقايدا تيٸمدٸ بولادى. بۇل ەلٸمٸزدٸڭ ورتا دەلٸزدەگٸ نەگٸزگٸ بۋىن رەتٸندەگٸ پوزيتسيياسىن كٷشەيتٸپ, حالىقارالىق ترانزيتتٸك اعىننىڭ كٶبٸرەك بٶلٸگٸن ٶزٸنە تارتۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
- بۇل جوبالاردىڭ قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ جەنە ارال ٶڭٸرلەرٸنٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنا قانداي ناقتى ىقپالى بولادى?
- جول قۇرىلىسى تەك كٶلٸك مەسەلەسٸن شەشپەيدٸ, ول ٶڭٸرلٸك ەكونوميكانىڭ دامۋىنا دا سەرپٸن بەرەدٸ. ەڭ الدىمەن جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلادى. جول بويىنداعى سەرۆيستٸك قىزمەتتەر, قوناقٷيلەر, جانارماي قۇيۋ بەكەتتەرٸ مەن شاعىن جەنە ورتا بيزنەس داميدى. ينۆەستيتسييا تارتۋعا قولايلى جاعداي قالىپتاسادى. اۋىل شارۋاشىلىعى مەن ٶندٸرٸس ٶنٸمدەرٸن تاسىمالداۋ ارزاندايدى, ال تۋريزمنٸڭ دامۋىنا جاڭا مٷمكٸندٸك تۋادى. ينفراقۇرىلىم جاقسارعان سايىن حالىقتىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسى دا ارتا تٷسەدٸ.
- پرەزيدەنت بۇل جوبالار اياقتالعاننان كەيٸن جٷك تاسىمالى كٶلەمٸ 2,5 ەسەگە ارتادى دەپ مەلٸمدەدٸ. مۇنداي ٶسٸم قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى مەن ترانزيتتٸك كٸرٸسٸنە قالاي ەسەر ەتەدٸ?
- جٷك تاسىمالى كٶلەمٸنٸڭ 2,5 ەسەگە ارتۋى بٸرنەشە ماڭىزدى نەتيجەگە الىپ كەلەدٸ. بٸرٸنشٸدەن, ترانزيتتٸك قىزمەتتەن تٷسەتٸن ۆاليۋتالىق تٷسٸم كٶبەيەدٸ. ەكٸنشٸدەن, لوگيستيكا سالاسىنىڭ ەكونوميكاداعى ٷلەسٸ ارتىپ, كٶلٸك جەنە قويما قىزمەتتەرٸ قارقىندى داميدى. ٷشٸنشٸدەن, جەكە ينۆەستيتسييالار كٶلەمٸ ٶسٸپ, بيۋدجەتكە تٷسەتٸن سالىق تٷسٸمدەرٸ ۇلعايادى. جالپى, ترانزيت – مۇنايعا تەۋەلدٸ ەمەس تۇراقتى تابىس كٶزدەرٸنٸڭ بٸرٸ. سوندىقتان بۇل ٶسٸم ەكونوميكانى ەرتاراپتاندىرۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسادى.
- سوڭعى جىلدارى قازاقستاندا كٶلٸك ينفراقۇرىلىمىن دامىتۋ قارقىنى كٷشەيدٸ. وسى جاڭا اۆتوجول جوبالارى ەلٸمٸزدٸڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ستراتەگيياسىندا قانداي ورىن الادى?
بۇل جوبالار قازاقستاننىڭ ۇزاقمەرزٸمدٸ كٶلٸك-لوگيستيكالىق ستراتەگيياسىنىڭ نەگٸزگٸ ەلەمەنتتەرٸنٸڭ بٸرٸ سانالادى. ەلدٸڭ ماقساتى – جاي عانا ترانزيتتٸك مەملەكەت بولۋ ەمەس, ەۋرازيياداعى جەتەكشٸ لوگيستيكالىق حابتاردىڭ بٸرٸنە اينالۋ. جاڭا اۆتوجولدار تەمٸرجول, تەڭٸز پورتتارى جەنە ەۋە كٶلٸگٸمەن ٶزارا ىقپالداسىپ, بٸرىڭعاي كٶلٸك جٷيەسٸن قالىپتاستىرادى. سونىڭ ارقاسىندا ورتا دەلٸزدٸڭ تيٸمدٸلٸگٸ ارتىپ, ەكسپورت باعىتتارى ەرتاراپتانادى, ال حالىقارالىق ينۆەستورلار ٷشٸن قازاقستاننىڭ ينفراقۇرىلىمدىق تارتىمدىلىعى كٷشەيەدٸ. ۇزاق مەرزٸمدە بۇل جوبالار ەلٸمٸزدٸڭ جاھاندىق جەتكٸزۋ تٸزبەكتەرٸندەگٸ ورنىن نىعايتىپ, كٶلٸك-لوگيستيكا سەكتورىن ەكونوميكانىڭ نەگٸزگٸ ٶسٸم نٷكتەلەرٸنٸڭ بٸرٸنە اينالدىرۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
